“සතුට” යනු කුමක්ද? මේ ලිපිය කියවන ඔබ මේ මොහොතේ ඉන්නේ සතුටින්ද, නැත්නම් දුකින්ද? ජීවිතයේ කවර හෝ මොහොතක අප සැම දෙනාම එකසේ හඹා යන, නමුත් නිශ්චිතවම අල්ලාගත නොහැකි අපූරු හැඟීමක් වෙත්නම් ඒ “සතුට” යන්නයි. අපි කවුරුත් කැමති නිතරම හිනාවෙලා, සතුටින් කාලය ගත කරන්නයි. බුදු දහමේ පවා සතුට යනු ලොකුම ධනය ලෙස හඳුන්වා දී තිබෙන්නේ ඒ නිසයි.
නමුත් ඇත්තටම සතුට කියන්නේ අපේ ආශාවන් සියල්ලම සම්පූර්ණ කරගැනීමටද? නැතහොත් අපිට අවශ්ය ලස්සන ඇඳුමක්, හොඳ ජංගම දුරකථනයක් හෝ වාහනයක් මිලදී ගත් සැනින් දැනෙන හැඟීමද? ජීවිතයේ සැබෑම සතුට පවතින්නේ එතැනද? මේ පිළිබඳව විවිධ ක්ෂේත්ර ඔස්සේ ගැඹුරින් විමසා බැලීම වටී.
පොදු අර්ථයකින් ගත් කල, සතුට (Happiness) යනු සරල තෘප්තියක සිට දැඩි ප්රීතියක් දක්වා විහිදෙන ධනාත්මක හෝ ප්රසන්න මානසික හැඟීමකි. මෙම හැඟීම එක් එක් පුද්ගලයා තමන්ට දැනෙන වෙනස් වෙනස් ආකාරයෙන් අත්විඳින බැවින්, මෙයට එකම නිශ්චිත නිර්වචනයක් දීමට අපහසුය. පුද්ගලික අත්දැකීම්, වටපිටාව සහ ක්රියාවන් අනුව සතුට ළඟා කරගන්නා ආකාරය පැති ගණනාවකට විහිදෙයි. ඇතැම් විට මිනිසුන් තමන්ව තාවකාලිකව සතුටු කරගැනීම සඳහා විවිධ වැරදි සහ අනීතික ක්රියාවලට පවා යොමු වීමට පෙළඹෙන්නේද මේ නිසාවෙනි.
කෙසේ වෙතත්, මෙම සතුට නමැති සංකල්පය මනෝවිද්යාව, ජීවවිද්යාව මෙන්ම බුදුදහම අනුවද එකිනෙකට වෙනස් මුහුණුවරකින් විග්රහ කෙරේ.
1. මනෝවිද්යාවට අනුව සතුට (Psychological Perspective)
මනෝවිද්යාවට අනුව සතුට යනු යහපත් ජීවිතයක් ගත කිරීම සහ තමන් කරන කියන දේවලින් උසස් ආත්ම තෘප්තියක් ලැබීමයි. අපගේ මනස ධනාත්මක සිතුවිලි සහ හැඟීම්වලින් පොහොසත් වී, ජීවිතය පිළිබඳව සර්වශුභවාදී ආකල්පයක් ඇති වූ විට මනෝවිද්යාත්මකව පුද්ගලයා සතුටට පත්වේ.
2. ජීවවිද්යාවට අනුව සතුට (Biological Perspective)
ජීවවිද්යාත්මක ඇසකින් බැලූ විට සතුට යනු හුදෙක් මොළය තුළ සිදුවන රසායනික ප්රතික්රියාවල ප්රතිඵලයකි. අප යම් ප්රසන්න ක්රියාවක නිරත වන විට, මොළය තුළ සතුට හා ප්රීතිය ඇති කරන ඩොපමයින් (Dopamine) වැනි හෝමෝන සහ රසායනිකයන් නිපදවේ. එම හෝමෝන ක්රියාකාරීත්වය නිසා ශරීරයට සහ මනසට දැනෙන උත්තේජනය ජීවවිද්යාව තුළ සතුට ලෙස හැඳින්වේ.
3. බුදු දහමට අනුව සතුට (Buddhist Perspective)
මෙම කරුණු සියල්ලටම වඩා බුදු දහම තුළ සතුට පිළිබඳව ඉතා පුළුල් සහ ගැඹුරු දර්ශනයක් උගන්වයි. ධම්මපදයේ සඳහන් වන **”සන්තුට්ඨි පරමං ධනං”** යන්නෙහි තේරුම වන්නේ “සතුට යනු පරම (උතුම්ම) ධනයයි” යන්නයි.
බුදු දහමට අනුව සතුට යනු බාහිර ලෝකයේ ද්රව්යමය දේවලින් ලබන තාවකාලික තෘප්තියක් නොවේ. එය මනසේ පවතින සන්සිඳීම සහ තෘප්තිමත් භාවය මත තීරණය වන්නකි. සසර පුරාවටම සැබෑ සතුටක් ලැබිය හැක්කේ මනස සන්සිඳුවා ගැනීමෙන් පමණක් බව බුදු දහම පෙන්වා දෙයි.
බුදු දහම තුළ මෙම සතුට ප්රධාන ආකාර දෙකකට බෙදා දක්වයි
* සාමිස සතුට – ඇස, කන, නාසය, දිව, ශරීරය යන පංච ඉන්ද්රියයන් පිනවීමෙන් සහ ධනය, කීර්තිය වැනි ලෞකික සැප සම්පත් ලැබීමෙන් ලබන සතුටයි. මෙය බාහිර සාධක මත වෙනස් වන, අස්ථිර සතුටකි.
* නිරාමිස සතුට – තණ්හාව, ආශාවන් සහ බැඳීම්වලින් මිදීම නිසා මනස තුළ ස්වයංක්රීයව ජනිත වන අභ්යන්තර සැනසීමයි. ජීවිතයේ ලැබිය හැකි ස්ථීරම සහ උසස්ම සතුට වන්නේ මෙයයි.
අවසාන වශයෙන්, අප සතුට දෙස බලන්නේ ජීවවිද්යාත්මකව, මනෝවිද්යාත්මකව හෝ බුදු දහමට අනුව වුවත්, මිනිසෙකු ලෙස අප සැමගේම අවසාන සහ පරම අරමුණ විය යුත්තේ තමන්ට ලැබී ඇති දෙයින් සෑහීමකට පත්වෙමින් සැබෑ සතුටින් ජීවිතය ගත කිරීමයි.
Call to Action (CTA)
මෙම ලිපිය ගැන ඔබ සිතන්නේ කුමක්ද? ඔබේ අදහස් අප හා බෙදාගන්න. මෙය ඔබේ මිතුරන් සහ පවුලේ අය සමඟත්, ඔබේ සමාජ මාධ්ය ගිණුම් වලත් share කර සංවාදයක් ආරම්භ කරන්න.
