ශ්‍රී ලංකාවේ ඇඟලුම් කර්මාන්තයට අත්‍යවශ්‍ය යුරෝපා වෙළෙඳපොළ ප්‍රවේශය තවදුරටත් පවත්වාගෙන යෑමට බලපාන තීරණාත්මක කරුණක් බවට රජය ඉදිරිපත් කර ඇති නව ත්‍රස්ත විරෝධී පනත් කෙටුම්පත පත්ව තිබෙනවා.
යෝජිත Protection of the State from Terrorism Bill (PSTA) හෙවත් රාජ්‍යය ත්‍රස්තවාදයෙන් ආරක්ෂා කිරීමේ පනත් කෙටුම්පතේ වත්මන් ස්වරූපය හේතුවෙන් ශ්‍රී ලංකාවට යුරෝපා සංගමයේ GSP+ වෙළෙඳ සහනයේ මීළඟ අදියර ලබාගැනීම අපහසු විය හැකි බව ඇඟලුම් නිෂ්පාදකයන්ගේ ඒකාබද්ධ සංගමය (Joint Apparel Association Forum – JAAF) අනතුරු අඟවනවා.
සංගමය පෙන්වා දෙන්නේ මෙම අවදානම මානව හිමිකම් සහ නීතිමය කරුණු පිළිබඳ විවාදයකට පමණක් සීමා නොවන බවයි. එය ශ්‍රී ලංකාවේ අපනයන ආදායමට, කර්මාන්තයේ තරගකාරීත්වයට සහ ලක්ෂ සංඛ්‍යාත ජනතාවකගේ ජීවනෝපායට බලපෑ හැකි ආර්ථික ප්‍රශ්නයක් බව එම සංගමයේ අදහසයි.
කෙසේ වෙතත්, GSP+ සහනය අනිවාර්යයෙන්ම අහිමි වන බවට යුරෝපා සංගමය තීරණයක් ගෙන ඇති බවක් මෙයින් අදහස් වන්නේ නැහැ. JAAF මතු කරන්නේ යෝජිත පනත් කෙටුම්පතේ වත්මන් අන්තර්ගතය හේතුවෙන් අනාගත වෙළෙඳ සහනය ලබාගැනීම අවදානමට ලක්විය හැකි බවට වූ අනතුරු ඇඟවීමක්.
GSP+ කියන්නේ ශ්‍රී ලංකාවට මෙතරම් වැදගත් ඇයි?
GSP+ යනු යුරෝපා සංගමය මඟින් සුදුසුකම් සපුරන සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවලට ලබාදෙන වෙළෙඳ සහනයක්. ඒ හරහා අදාළ භාණ්ඩ යුරෝපා වෙළෙඳපොළට බදු රහිතව ඇතුළත් කිරීමට අවස්ථාව ලැබෙනවා. එම සහනය සමඟ මානව හිමිකම්, සේවක අයිතිවාසිකම්, පරිසර ආරක්ෂාව සහ යහපාලනය සම්බන්ධ ජාත්‍යන්තර සම්මුතීන් ක්‍රියාත්මක කිරීමේ වගකීම්ද බැඳී තිබෙනවා.
ශ්‍රී ලංකාව වැනි අපනයන ආදායම මත විශාල වශයෙන් රඳා පවතින ආර්ථිකයකට එවැනි බදු සහනයක් හිමි වීමෙන් ජාත්‍යන්තර වෙළෙඳපොළේ තරගකාරීත්වය පවත්වාගැනීමට උපකාරී වෙනවා.
විශේෂයෙන්ම ඇඟලුම් කර්මාන්තය සම්බන්ධයෙන් මෙම සහනය වැදගත්. යුරෝපයට අපනයනය කරන භාණ්ඩ සඳහා බදු පිරිවැය අඩුවීමෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ නිෂ්පාදකයන්ට වෙනත් රටවල සැපයුම්කරුවන් සමඟ තරග කිරීමේදී වාසියක් හිමි විය හැකියි.
JAAF සඳහන් කරන්නේ වත්මන් GSP+ සහන චක්‍රය 2027දී අවසන් වන බැවින් ශ්‍රී ලංකාව මීළඟ අදියර සඳහා නැවත අයදුම් කළ යුතු බවයි. එම අයදුම්පත සලකා බැලීමේදී යෝජිත පනත් කෙටුම්පත ප්‍රධාන බාධකයක් විය හැකි බවටයි සංගමය අනතුරු අඟවන්නේ.
ඇඟලුම් අපනයන දැනටමත් පීඩනයකද?
JAAF ඉදිරිපත් කරන සංඛ්‍යාලේඛන අනුව, ශ්‍රී ලංකාවේ ඇඟලුම් කර්මාන්තය වාර්ෂිකව ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියන 5කට ආසන්න අපනයන වටිනාකමක් ජනනය කරන අතර, එය රටේ වෙළෙඳ භාණ්ඩ අපනයනවලින් සියයට 40කට වැඩි ප්‍රමාණයක් නියෝජනය කරනවා. යුරෝපා සංගමය ශ්‍රී ලංකාවේ සමස්ත ඇඟලුම් අපනයනවලින් සියයට 30කට වැඩි ප්‍රමාණයක් මිලදී ගන්නා වෙළෙඳපොළක් බවද සංගමය පෙන්වා දෙනවා.
2026 වසරේ මුල් මාස හය තුළ පමණක් ශ්‍රී ලංකාව යුරෝපා සංගමයට ඇඟලුම් අපනයනය කිරීමෙන් ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 705ක් පමණ උපයා තිබෙනවා.
එහෙත් එම කාලය තුළ යුරෝපා සංගමය වෙත ශ්‍රී ලංකාව සිදුකළ ඇඟලුම් අපනයන 2025 වසරේ අනුරූප කාලයට සාපේක්ෂව සියයට 8කින් පහත වැටී ඇති බව JAAF පවසනවා.
ඊට වෙනස්ව, එම කාලයේ යුරෝපා සංගමය චීනයෙන් ආනයනය කළ ඇඟලුම් ප්‍රමාණය සියයට 5කින්ද, වියට්නාමයෙන් ආනයනය කළ ප්‍රමාණය සියයට 9කින්ද ඉහළ ගොස් තිබෙනවා.
මෙම සංඛ්‍යාලේඛන ඇඟලුම් වෙළෙඳපොළ තුළ ශ්‍රී ලංකාව මුහුණ දෙන තරගකාරී පීඩනය පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක් මතු කරනවා. දැනටමත් අපනයන පහත වැටීමක් වාර්තා වන අවස්ථාවක, යුරෝපා වෙළෙඳපොළේ බදු සහනය අහිමි වීමේ අවදානමක් ඇති වුවහොත් එහි ප්‍රතිවිපාක කර්මාන්තයට තවදුරටත් දැනිය හැකි බව JAAF පෙන්වා දෙනවා.
නව පනත් කෙටුම්පතේ ගැටලුව මොකක්ද?
යෝජිත PSTA පනත් කෙටුම්පතේ අරමුණ වන්නේ 1979 අංක 48 දරන ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ (තාවකාලික විධිවිධාන) පනත වෙනුවට නව නීතියක් හඳුන්වා දීමයි.
කෙසේ වෙතත්, නව නීතියේ ඇතැම් විධිවිධාන සම්බන්ධයෙන් නීති විශාරදයන් සහ අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ කටයුතු කරන පාර්ශ්වයන් ගැටලු මතු කර තිබෙනවා. JAAF පෙන්වා දෙන්නේ 2018 වසරේ සිට පැවති නීති සංශෝධන උත්සාහ හතරක් සමීපව අධ්‍යයනය කළ නීති විශාරදයන්ට අනුව, නව කෙටුම්පත පෙර යෝජනාවලට වඩා යම් දියුණුවක් පෙන්වුවත් එය තවමත් ජාත්‍යන්තර ප්‍රමිතීන්ට සම්පූර්ණයෙන් නොගැළපෙන බවයි.
සංගමය විශේෂයෙන්ම අවධානය යොමු කරන්නේ නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමේදී අධිකරණ අධීක්ෂණය ප්‍රමාණවත්ද යන ප්‍රශ්නයටයි.
ඔවුන්ගේ විවේචනය වන්නේ ත්‍රස්තවාදය පිළිබඳ පුළුල් අර්ථ දැක්වීම්, සංවිධාන තහනම් කිරීමේ ක්‍රියාපටිපාටි සහ රඳවා තබා ගැනීමේ බලතල සම්බන්ධයෙන් පැහැදිලි සීමා සහ අධිකරණ පරීක්ෂාවක් තිබිය යුතු බවයි.
එම විවේචන මඟින් මතු කරන්නේ ජාතික ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීම සහ මූලික අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කිරීම අතර නිසි සමතුලිතතාවක් පවත්වාගැනීමේ අවශ්‍යතාවයි.
JAAF යෝජනා කරන සංශෝධන තුන
පනත් කෙටුම්පතේ ගැටලු නිවැරදි කරගැනීම සඳහා විශාල වෙනස්කම් අවශ්‍ය නොවන බවත්, මූලික සංශෝධන කිහිපයක් ප්‍රමාණවත් විය හැකි බවත් JAAF පවසනවා.
1. රඳවා තබා ගැනීමේ නියෝගවලදී මහේස්ත්‍රාත්වරුන්ට සාක්ෂි සලකා බැලීමට ඉඩදීම
රඳවා තබා ගැනීම සඳහා අවසර ලබාදීමට පෙර අදාළ සාක්ෂි පරීක්ෂා කර ස්වාධීන තීරණයක් ගැනීමට මහේස්ත්‍රාත්වරුන්ට හැකියාව තිබිය යුතු බව සංගමය යෝජනා කරනවා.
2. සංවිධාන තහනම් කිරීමේදී අධිකරණයට භූමිකාවක් ලබාදීම
සංවිධානයක් තහනම් කිරීම වැනි බරපතළ තීරණ ගැනීමේදී විධායකයට පමණක් බලය සංකේන්ද්‍රණය නොකර, අධිකරණ අධීක්ෂණයක් සහිත ක්‍රමවේදයක් හඳුන්වා දිය යුතු බව JAAF පෙන්වා දෙනවා.
3. අත්අඩංගුවට ගැනීම් සිවිල් පොලිසියට පැවරීම
අත්අඩංගුවට ගැනීමේ බලතල සම්බන්ධයෙන් පැහැදිලි සීමා පවත්වාගෙන යමින්, එම කටයුතු සිවිල් පොලිසියට පැවරීම සුදුසු බව සංගමයේ අදහසයි.
මෙම සංශෝධන මඟින් ජාතික ආරක්ෂාව වෙනුවෙන් නීතියක් පවත්වාගෙන යන අතරම, එය අත්තනෝමතික ලෙස භාවිත වීමේ අවදානම අඩු කළ හැකි බව JAAF තර්ක කරනවා.
GSP+ සහනය හා ජාත්‍යන්තර ප්‍රමිතීන් අතර සම්බන්ධය
GSP+ සහනය යනු හුදෙක් වෙළෙඳපොළකට බදු රහිතව ඇතුළුවීමට ලැබෙන අවස්ථාවක් පමණක් නොවෙයි. එය මානව හිමිකම්, කම්කරු අයිතිවාසිකම්, පරිසර ආරක්ෂාව සහ යහපාලනය සම්බන්ධ ජාත්‍යන්තර වගකීම් සමඟ බැඳී තිබෙන වැඩපිළිවෙළක්.
යුරෝපා කොමිසමේ නිල තොරතුරු අනුව, GSP+ වැඩසටහනට අදාළ ජාත්‍යන්තර සම්මුතීන් ක්‍රියාත්මක කිරීම අධීක්ෂණය කරන අතර, 2027 ජනවාරි 1 වැනිදා සිට ක්‍රියාත්මක වීමට නියමිත නව GSP රෙගුලාසි යටතේ ජාත්‍යන්තර සම්මුතීන් 32ක් පිළිබඳ කොන්දේසි අදාළ වනවා.
JAAF පෙන්වා දෙන්නේ නව ත්‍රස්ත විරෝධී නීතියක් සකස් කිරීමේදී මෙම ජාත්‍යන්තර බැඳීම් සැලකිල්ලට ගැනීම අත්‍යවශ්‍ය බවයි.
ත්‍රස්තවාදය පිළිබඳ අර්ථ දැක්වීම් පැහැදිලි වීම, සාමකාමීව රැස්වීමේ සහ අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමේ නිදහස ආරක්ෂා කිරීම සහ විධායකයේ ක්‍රියාකාරීත්වය අධිකරණය මඟින් පරීක්ෂා කළ හැකි වීම එහිදී වැදගත් කරුණු ලෙස සංගමය සඳහන් කරනවා.
කෙසේ වෙතත්, යෝජිත නීතිය නිසා GSP+ සහනය අහිමි වන බවට අවසන් තීරණයක් ගෙන ඇති බවට සාක්ෂියක් නොමැති බවද සැලකිල්ලට ගත යුතුයි. දැනට පවතින්නේ නීතියේ අන්තර්ගතය සහ ශ්‍රී ලංකාවේ ජාත්‍යන්තර වගකීම් අතර ඇති විය හැකි ගැටුම පිළිබඳ JAAF ඉදිරිපත් කරන අවදානම් තක්සේරුවයි.
අයවැයට පෙර පනත සම්මත කිරීමේ උත්සාහයක් තිබෙනවාද?
JAAF ඉදිරිපත් කළ කරුණු අනුව, පනත් කෙටුම්පතේ පළමු කියවීම 2026 ඔක්තෝබර් 6 වැනිදා සිදු වී තිබෙනවා.
අදාළ ව්‍යවස්ථාමය ක්‍රියාවලිය තුළ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයට පෙත්සම් ඉදිරිපත් කිරීම සහ ඒවා සලකා බැලීම සඳහා කාලසීමා පවතින බැවින් නොවැම්බර් මාසයට පෙර පාර්ලිමේන්තු විවාදයක් පැවැත්වීම අපහසු විය හැකි බව සංගමය පෙන්වා දෙනවා.
එමෙන්ම, පනත නොවැම්බර් 12 වැනිදා ඉදිරිපත් කිරීමට නියමිත අයවැයට පෙර සම්මත කරගැනීමේ අවශ්‍යතාවක් ආණ්ඩුවට තිබෙන බවට ක්‍රියාකාරීන් සැක පළ කරන බවද එහි සඳහන්.
මෙය ක්‍රියාකාරීන් සහ JAAF විසින් මතු කරන කාලසටහන පිළිබඳ අදහසක් මිස, ආණ්ඩුවේ අරමුණ පිළිබඳ තහවුරු කළ නිල ප්‍රකාශයක් නොවන බව පැහැදිලිව වෙන්කර හඳුනාගත යුතුයි.
කෙසේ වෙතත්, පනත් කෙටුම්පත සම්මත වීමට පෙර එහි දුර්වලතා සංශෝධනය කරගැනීම වඩාත් පහසු වනු ඇති බව JAAF පවසනවා. නීතිය ක්‍රියාත්මක වීමෙන් පසුව එය නිවැරදි කිරීමට උත්සාහ කිරීම ආර්ථික හා වෙළෙඳ අවදානම් සම්බන්ධයෙන් වඩාත් අවාසිදායක විය හැකි බවද ඔවුන්ගේ තක්සේරුවයි.
“ත්‍රස්ත විරෝධී නීතියක් අවශ්‍ය නැහැ” කියන එක JAAF හි ස්ථාවරය නොවෙයි
JAAF අවධාරණය කරන වැදගත් කරුණක් වන්නේ ශ්‍රී ලංකාවට ත්‍රස්ත විරෝධී නීතියක් අවශ්‍ය නොවන බව සංගමය නොකියන බවයි.
ඔවුන්ගේ විරෝධය යොමු වී ඇත්තේ, අධිකරණ අධීක්ෂණය ප්‍රමාණවත් නොවන සහ පුළුල් බලතල සහිත නීතියක් මඟින් රටේ ජාත්‍යන්තර වෙළෙඳ සබඳතා සහ ජීවනෝපාය අවදානමට ලක් විය හැකි බවටයි.
මෙහිදී මූලික ප්‍රශ්නය වන්නේ ජාතික ආරක්ෂාව සහ ආර්ථික ස්ථාවරත්වය යන දෙකෙන් එකක් තෝරාගැනීම නොවෙයි. දෙකම ආරක්ෂා වන පරිදි නීති සකස් කළ හැකිද යන්නයි.
ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ නීතියක් ක්‍රියාත්මක කරන අතරම මූලික අයිතිවාසිකම් සහ නීතියේ ආධිපත්‍යය තහවුරු කිරීමට හැකි ක්‍රමවේදයක් තිබීම ශ්‍රී ලංකාවේ දේශීය අවශ්‍යතාවක් මෙන්ම ජාත්‍යන්තර වෙළෙඳ සබඳතාවලටද වැදගත් විය හැකියි.
ඉදිරියේදී සිදුවිය හැක්කේ කුමක්ද?
දැනට පවතින තත්ත්වය අනුව, අවධානය යොමු වන්නේ පනත් කෙටුම්පතේ සංශෝධන සඳහා ඉඩකඩ තිබේද, රජය ඉදිරිපත් කරන පැහැදිලි කිරීම් මොනවාද සහ අධිකරණයේ ව්‍යවස්ථාමය සමාලෝචනයෙන් පසු නීතියේ අන්තර්ගතය වෙනස් වන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳවයි.
ඒ අතරතුර ඇඟලුම් කර්මාන්තයට මුහුණ දීමට සිදුවන අපනයන තරගකාරීත්වය, යුරෝපා වෙළෙඳපොළේ ඉල්ලුම සහ GSP+ සහනයේ අනාගතය පිළිබඳ අවධානයද අඩු කළ නොහැකියි.
ශ්‍රී ලංකාවට GSP+ සහනය අහිමි වුවහොත් එහි නිශ්චිත ආර්ථික බලපෑම කොපමණද යන්න මේ අවස්ථාවේදී නිශ්චිතව කිව නොහැකියි. එහෙත් එම සහනය ඇඟලුම් අපනයන සඳහා වැදගත් වන නිසා, එය පවත්වාගෙන යෑම සඳහා ජාත්‍යන්තර බැඳීම් සහ දේශීය නීති සම්පාදනය අතර ගැළපීම පිළිබඳ ප්‍රශ්නයට නිසි අවධානයක් යොමු කිරීම වැදගත්.
අවසානයේදී, ජාතික ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීමත්, මූලික අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කිරීමත්, අපනයන වෙළෙඳපොළ සහ රැකියා රැකගැනීමත් එකිනෙකට පටහැනි අරමුණු විය යුතු නැහැ. නීතියක් සකස් කිරීමේදී මේ සියලු අරමුණු අතර සමතුලිතතාවක් ඇති කරගැනීම ශ්‍රී ලංකාවට වැදගත් අභියෝගයක්.
Call to Action
නව ත්‍රස්ත විරෝධී පනත් කෙටුම්පත සහ GSP+ සහනයේ අනාගතය පිළිබඳ JAAF ඉදිරිපත් කරන අනතුරු ඇඟවීම ගැන ඔබ සිතන්නේ කුමක්ද? ජාතික ආරක්ෂාව, මානව හිමිකම් සහ අපනයන ආදායම අතර සමතුලිතතාවක් ඇති කළ හැක්කේ කෙසේද?
ඔබේ අදහස් අප සමඟ බෙදාගන්න. මෙම ලිපිය ඔබේ මිතුරන් සහ පවුලේ අය සමඟත්, ඔබේ සමාජ මාධ්‍ය ගිණුම්වලත් බෙදාගෙන මේ පිළිබඳ සංවාදයක් ආරම්භ කරන්න.
