මෙම ලිපිය ලියන ලද්දේ කොළඹ විශ්වවිද්යාලයේ සහ නව දිල්ලියේ දකුණු ආසියානු විශ්වවිද්යාලයේ සමාජ විද්යාව පිළිබඳ හිටපු මහාචාර්ය ආචාර්ය සසන්ක පෙරේරා විසිනි.
ශ්රී ලංකා රාමඤ්ඤ නිකායට අයත්, කැකිරාවේ සුදස්සන හිමියන්ට එරෙහිව එම නිකායේ ජ්යෙෂ්ඨ හිමිවරුන් විසින් පවත්වනු ලබන අභ්යන්තර විනය පරීක්ෂණය සම්බන්ධයෙන් පවතින අඛණ්ඩ ආන්දෝලනය, ශ්රී ලංකේය බුදුදහම තුළ මතභේද සහ සංවාදය පිළිබඳව ආවර්ජනය කිරීමට කදිම අවස්ථාවක් උදා කරයි. සමාජ මාධ්ය සහ අනෙකුත් අන්තර්ජාල අවකාශවල පුළුල් වශයෙන් බෙදාහරින ලද උන්වහන්සේගේ ප්රසිද්ධ දේශන සහ අදහස් කේන්ද්ර කරගනිමින් කැකිරාවේ සුදස්සන හිමියන්ට එරෙහිව කරන ලද පැමිණිල්ලක ප්රතිඵලයක් ලෙස මෙම පරීක්ෂණය සිදු කෙරේ.
මෙම සිද්ධිය ද අන් බොහෝ අවස්ථාවල මෙන් ප්රසිද්ධ අවකාශය තුළ බෞද්ධයන් ප්රධාන කණ්ඩායම් දෙකට වෙන්කර ඇත. සුදස්සන හිමියන්ට පක්ෂපාතී අය උන්වහන්සේ කළ සහ පැවසූ දේවල කිසිදු වැරැද්දක් නොදකිති. ඒ හා සමානවම, ප්රසිද්ධ අවකාශය තුළ උන්වහන්සේට විරුද්ධ අය උන්වහන්සේගේ සියලුම ප්රසිද්ධ ප්රකාශවල වැරදි පමණක් දකින අතර උන්වහන්සේට එරෙහිව දැඩි ක්රියාමාර්ග අනු ඇතැයි බලාපොරොත්තුවෙන් සිටිති. මෙම අන්ත දෙක අතර, වචනාර්ථයෙන් ‘පැමිණ ඔබම බලන්න’ යනුවෙන් අදහස් වන බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ‘ඒහිපස්සිකෝ’ යන සංකල්පයේ හරය සම්පූර්ණයෙන්ම ගිලිහී ගොස් ඇත.
ජනප්රිය ආගම සහ විචාරය අතර පරතරය
ජනප්රිය ආගම් පිළිබඳ මගේ ඇති දිර්ඝකාලීන උනන්දුව නිසා මම සුදස්සන හිමියන්ගේ ප්රසිද්ධ ප්රකාශ සහ දේශනවලට යම් තාක් දුරට කලක් තිස්සේ අවධානය යොමු කර ඇත්තෙමි. උන්වහන්සේ පවසන බොහෝ දේ ශ්රී ලංකේය බුදුදහමේ කාලයක් තිස්සේ පවතින විශ්වාසයන්ට සහ සම්ප්රදායන්ට පටහැනි ය.
උන්වහන්සේගේ අදහස් තාර්කිකත්වය සහ ඝෝෂාකාරී වාගාලංකාර අතර දෝලනය වන බව මට පෙනී යයි. මේ දෙකම ශ්රී ලංකේය බුදුදහමේ විවිධ ප්රකාශන තුළ අසාමාන්ය දෙයක් නොවේ. නිදසුනක් වශයෙන්, බොහෝ දෙනාගේ ගෞරවාදරයට පාත්ර වූ අනගාරික ධර්මපාලතුමා මූලික වශයෙන් තාර්කිකයෙක් වූ අතර, එතුමාට අවශ්ය වූයේ බුදුදහමේ චාරිත්ර වාරිත්ර හෝ දෙවිවරුන් කෙරෙහි නොව ධර්මය කෙරෙහි අවධානය යොමු කිරීමට ය. එහෙත්, මේ දෙදෙනා ක්රියාත්මක වූ ඓතිහාසික යුගවල ඇති විශාල වෙනස සහ ප්රසිද්ධ සංවාදය සඳහා ඔවුන් අනුගමනය කළ එකිනෙකින් වෙනස් වූ ප්රවේශ සලකා බලන විට, සුදස්සන හිමියන් ගේ භූමිකාව අනගාරික ධර්මපාලතුමා ගේ භූමිකාවට සමාන කළ හැකි බව මෙයින් අදහස් නොවේ.
සුදස්සන හිමියන් බොහෝ විට බුදුදහමේ පවතින භක්තිය මත පදනම් වූ කතා හා විශ්වාස සහ යාතුකර්ම ලෙස උන්වහන්සේ දකින දේ විවේචනය කර ඇත. උන්වහන්සේට අනුව, ශ්රී ලංකාවේ ජනප්රිය බෞද්ධ භාවිත තුළ ගැඹුරින් මුල් බැසගත් බොහෝ දිගුකාලීන යාතුකර්ම හා විශ්වාස අතාර්කික වන අතර එබැවින්, ඒවා පිළිගත නොහැකි ය. නමුත් ධර්මය වැනි මූලික දාර්ශනික අදහස් සමුදායක් ආගමක් ලෙස එකට රඳවා තබා ගන්නේ භක්තිය මත පදනම් වූ කතා හා විශ්වාස සහ යාතුකර්ම මඟින් බව අප පිළිගත යුතුය. ව්යුක්ත අදහස් තුලින්, භක්තිය පිළිබඳ කාරණයක් ලෙස ආගම මතුවන්නේ මෙම භාවිත තුලින්ය.
මෙය ඕනෑම ආගමකට පොදු ය. ප්ලේටෝගේ සහ සොක්රටීස්ගේ අදහස් හෝ වඩාත් මෑත කාලීන පශ්චාත්-නූතන චින්තනයේ ප්රවණතා වැනි ආගමක් ලෙස නොසැලකෙන අනෙකුත් දාර්ශනික අදහස් මෙන් නොව, බුදුදහම, ක්රිස්තියානි ධර්මය, හින්දු ධර්මය හෝ ඉස්ලාම් ධර්මය ආගම් බවට පත්වන්නේ මෙම භාවිත හරහාය.
අතිශයෝක්ති ආගමිකත්වය සහ සමාජීය ගැටලු
එබැවින්, සුදස්සන හිමියන් විශ්වාස හෝ භක්තිය සහ යාතුකර්ම වැනි ආගමක පැවැත්මට මෙතරම් කේන්ද්රීය ලෙස වැදගත් වන දේ අතාර්කික යැයි විවේචනය කර බැහැර කරන විට, උන්වහන්සේ ආගමේ හරය සහ ඒ වටා එක්ව සිටින බැතිමතුන් එකට රඳවා තබා ගත හැකි විකල්පයක් ඉදිරිපත් කළ යුතුය. මගේ විශ්වාසය නම්, එය දර්ශනයෙන්, වියුක්ත අර්ථයෙන් තේරුම් ගත් ධර්මයෙන් හෝ අද දින සාමාන්යයෙන් බොහෝ දෙනා තේරුම් ගන්නා පරිදි පශ්චාත්-පුනරුද තාර්කිකකත්වයෙන් හෝ කළ හැකි දෙයක් නොවේ.
නමුත් සුදස්සන හිමියන්, බුදුන් වහන්සේගේ අතිශයින් ප්රායෝගික වූ මූලික දාර්ශනික ඉගැන්වීම්වලින් සාමාන්ය ජනතාව බැහැර කරන අතිශයින් විසිතුරු නමුත් ඉතා මිල අධික පූජා සහ ඇතැම් සිරිත් විරිත් වැනි අධික ලෙස වාණිජකරණය වූ පින්කම්වලට එරෙහිව තර්ක කරන විට, අපට උන්වහන්සේ පවසන දේ කෙරෙහි දැඩි අවධානයක් යොමු කිරීමට සිදු වේ. මිල අධික චාරිත්ර සහ දානමාන හා පූජා හැඳින්වීම සඳහා මා විසින් ගොඩනැගූ ‘අතිශයෝක්ති ආගමිකත්වය’ (grandiose religiosity) යන සංකල්පය භාවිතා කරමින් 1995 දී මා රචනයක් සම්පාදනය කළේ මේ ආකාරයේ භාවිත ගැන සාකච්ඡා කිරීමටය.
දරුවෙකුව, ඉතා කුඩා වයසින් පැවිදි කිරීම ප්රශ්න කරමින්, ආගමික ජීවිතයක් සඳහා තමන්ගේ සමස්ත ජීවිත කාලයම කැපකිරීමට තීරණය කිරීමට දරුවෙකු ප්රමාණවත් තරම් පරිණත වී සිටී ද යන්න ගැන සිතා බැලීමට සමාජයට ආරාධනා කරමින් සුදස්සන හිමියන් අපේ සමාජයේ අතිශයින් සංකීර්ණ ක්ෂේත්රයකට ද පිවිසියේය. මෙම ප්රශ්නය ඇසූ පළමුවැන්නා උන්වහන්සේ නොවේ. මීට පෙර විචාරකයින් අතර මහාචාර්ය ගණනාත් ඔබේසේකර සහ තවත් බොහෝ අය වෙති. මෙය පුරවැසියන් වශයෙන් අප සියළු දෙනාගේම දැඩි අවධානයට ලක්විය යුතු අතිශයින්ම වැදගත් ක්ෂේත්රයකි.
‘රූපවාහිනි භික්ෂූන්’ සහ ධර්ම කතිකාව
අන්තර්ජාල අදහස් දැක්වීම් හරහා සුදස්සන හිමියන් බොහෝ බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ සමකාලීන දේශනා විලාස නිතර ඉලක්ක කර ඇති අතර, සැබෑ ධර්මය කෙරෙහි අවධානය යොමු කරනවාට වඩා විනෝදාස්වාදය හෝ හැඟීම් මුල් කරගත් ධර්ම දේශනා පවත්වන බවට උන්වහන්සේ විසින් ජ්යෙෂ්ඨ සහ ජනප්රිය හිමිවරුන් ප්රසිද්ධියේ විවේචනය කර ඇත. ‘රූපවාහිනි භික්ෂූන්’ (tele-monks) හෝ ‘ඔන්ලයින් භික්ෂූන්’ (online-monks) ලෙස අපට හැඳින්විය හැකි භික්ෂූ පිරිසක් බිහිවීමත් සමඟ, ඔවුන්ගේ දේශනා විලාස සංසන්දනය කරනුයේ බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ සාම්ප්රදායික දේශනා විලාසය සමඟ පමණක් නම්, සුදස්සන හිමියන්ගේ විවේචනය වරදවා දැකිය නොහැක.
කෙසේ වෙතත්, ආරම්භක ලක්ෂ්යය මෙය නම්, සුදස්සන හිමියන් විසින්ම භාවිත කරන නිරන්තර සටන්කාමි බවක් දක්වන දේශනා හා සංවාද විලාසය ද ඒ හා සමානව විවේචනය කළ හැකිය. ප්රසිද්ධ අවකාශීය ධර්ම කතිකා විමර්ශනය කළ යුත්තේ ධර්ම දේශකයන් සැබැවින්ම පවසන දේ සහ ඔවුන් ශ්රාවකයන් ධර්මයට වඩාත් සමීප කරවන්නේ කෙතෙක් දුරකටද යන්න මතය.
‘ඒහිපස්සිකෝ’ සහ නිදහස් විමර්ශනය
‘පැමිණ ඔබම බලන්න’ යන අර්ථය ඇති පුරාණ පාලි අදහසක් වන ‘ඒහිපස්සිකෝ’ පිළිබඳව අපි ආවර්ජනය කළ යුත්තේ මෙම ප්රශ්නයට පිළිතුරු සැපයීමේදී ය. කතිකාමය වශයෙන් බලන කල, අන්ධ විශ්වාසයක් වෙනුවෙන් කළ ඉල්ලීමකට වඩා, උන්වහන්සේ දේශනා කළ දේ ගවේෂණය කිරීමට බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින්ම කරන ලද විවෘත ආරාධනයක් ලෙස මේ අදහස සැලකේ. ථෙරවාදී සම්ප්රදාය සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, ‘ඒහිපස්සිකෝ’ යන අදහස නියෝජනය කරනුයේ ධර්මයේ මූලික ගුණාංග හයනේ එකකි.
එහෙත් ඒ සමඟම, උන්වහන්සේ ජීවත් වන සහ ක්රියාත්මක වන සන්දර්භය තුළ කළ හැකි සහ කළ නොහැකි දේ තීරණය කරන ව්යවහාරික බුද්ධියෙන් ද උන්වහන්සේ සැලකිය යුතු ලෙස දුරස් වී ඇති බව මගේ විශ්වාසයයි. පශ්චාත්-පුනරුද තාර්කිකත්වයේ අදහස් තුළ බෞද්ධ පිළිවෙත් සම්පූර්ණයෙන්ම තාර්කික කිරීම කළ නොහැක්කක් මෙන්ම අතිශයින් භයානක ද වූ උත්සාහයකි.
නිගමනය සහ ඉදිරි මග
සුදස්සන හිමියන් විසින් කර්මය සහ පුනර්භවය වැනි මූලික සංකල්ප සම්බන්ධයෙන් සිදු කර ඇති ප්රකාශ බුදුදහමේ සමස්ත ව්යුහයම ඛණ්ඩනයට ලක් කිරීමට හේතු විය හැක. බෞද්ධ ආයතනික පද්ධතිය ප්රතිසංස්කරණය කිරීම තමන්ගේ අරමුණ නම්, නිමක් නැති ගැටුම්කාරීත්වය ප්රතිඵලදායක නොවේ.
එහෙත් ශ්රී ලංකා රාමඤ්ඤ නිකායේ ජ්යෙෂ්ඨ හිමිවරුන් ද ආවර්ජනය කළ යුත්තේ, මේ වන විට ප්රසිද්ධ සංවාදයේ කොටසක් බවට පත් වී ඇති බරපතල විනය උල්ලංඝනය කිරීම් සම්බන්ධයෙන් පැහැදිලි අභ්යන්තරික අවධානයක් ලැබී නැති අවස්ථාවක, මෙතරම් අභ්යන්තර විචාරයකට මඟ පෑදූ තත්ත්වයක් නිර්මාණය වූයේ කෙසේද යන්නයි.
Call to Action (CTA)
මෙම ලිපිය ගැන ඔබ සිතන්නේ කුමක්ද? ඔබේ අදහස් අප හා බෙදාගන්න. මෙය ඔබේ මිතුරන් සහ පවුලේ අය සමඟත්, ඔබේ සමාජ මාධ්ය ගිණුම් වලත් share කර සංවාදයක් ආරම්භ කරන්න.
