කාවන්තිස්ස රජුගේ නමින් බැඳුණු, අහසින් වැටුණු ඇසක් වැනි පොකුණු ඇති, රුහුණේ සැඟවුණු උරුමය ගැන දැනගන්න මෙම ලිපිය කියවන්න.
හම්බන්තොට කිව්වම අපේ මතකයට එන්නේ වරාය, ලුණු ලේවායන් සහ වියළි කාලගුණයයි. නමුත්, මේ වියළි බිම යට සැඟවුණු, රුහුණේ අභිමානය ලොවට කියාපාන, සීගිරියට පමණක් දෙවැනි වන අපූරු ගල් පර්වත රාජධානියක් ඇති බව ඔබ දන්නවාද? ඒ තමයි බඳගිරිය. අද Seylan News අපි ඔබව එක්ක යන්නේ, පුරාණ වැවකින් දියවර ලබන, අහස උසට නැගුණු ගල් පර්වත දෙකක් මත ගොඩනැගුණු ඒ අසිරිමත් උරුමය සොයා.
බද්ධ වූ ගිරිය, බඳගිරිය වූ හැටි
බඳගිරිය නමේම එහි කතාව සැඟවී තිබෙනවා. එකිනෙකට ස්වභාවිකව බද්ධ වූ (එක් වූ) ගල් පර්වත දෙකක් නිසා මේ ප්රදේශයට “බද්දගිරිය” යන නම ලැබුණු බවත්, පසුව එය කටවහරේ පහසුවට “බඳගිරිය” වූ බවත් ජනප්රවාදයේ කියවෙනවා. මේ ස්ථානයේ ඉතිහාසය, රුහුණේ ශ්රේෂ්ඨතම රජෙකු වූ කාවන්තිස්ස රජ සමය දක්වා දිව යන බවට විශ්වාසයක් පවතිනවා. රජු විසින් කරවූ “බද්දගල් ලෙන” මෙය බවට මතයක් තිබෙනවා.
නමුත් බඳගිරියේ සැබෑ පුනරුදය සිදුවන්නේ ක්රි.පූ. 3 වැනි සියවසේ දේවානම්පියතිස්ස රජ සමයේදීයි. මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ පැමිණීමත් සමග, මෙරට ගල්ලෙන් ආරාම බවට පත් කිරීමේ සංස්කෘතිය ආරම්භ වුණා. බඳගිරිය, එහි සුවිශේෂී පිහිටීම නිසාම, භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ භාවනා මධ්යස්ථානයක් ලෙස දියුණු වූ බවට සාධක ඕනෑතරම් හමුවෙනවා.
ගලින් නිමැවූ විශ්මිත පොකුණු
බඳගිරියටම ආවේණික වූ, පුදුම සහගතම අංගය වන්නේ ගල්තලාව මතම නිර්මාණය වී ඇති පොකුණු පද්ධතියයි. මේවායින් සමහරක් ස්වභාවිකව සෑදුණු අතර, සමහරක් මිනිස් අතින් විශාල කර තිබෙනවා.
* ඇස් පොකුණ – නමටම ගැලපෙන ලෙස, මිනිස් ඇසක හැඩය ගත් මේ පොකුණ අඩි හයක් පමණ ගැඹුරුයි. ගල් පර්වතය මුදුනේ, අහස දෙස බලා සිටින ඇසක් මෙන් දිස්වන මෙය, බඳගිරියේ සංකේතයක් බඳුයි.
* කුට්ටම් පොකුණ – අනුරාධපුරයේ කුට්ටම් පොකුණ සිහිගන්වන, එකිනෙකට සම්බන්ධ වූ පොකුණු දෙකකින් යුත් මෙය අඩි 15ක් පමණ ගැඹුරුයි. අදටත් භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ පරිහරණය සඳහා යොදාගැනෙනවා.
* පියන් පොකුණ – මෙය සොබාදහමේ අපූරු නිර්මාණයක්. ගල් පර්වතය මත පිහිටියත්, තවත් ගල් පියස්සකින් වැසී ඇති නිසා මෙහි ජලය ඉතා පිරිසිදුයි. පානීය ජල අවශ්යතා සඳහාම මෙය භාවිත කළ බවට විශ්වාස කෙරෙනවා.
මේවාට අමතරව “මල් පොකුණ” සහ “පා පොකුණ” වැනි තවත් පොකුණු රැසක් මෙහි දකින්නට ලැබෙනවා. පුදුමය නම්, මෙතරම් විවිධ වර්ගයේ ගල් පොකුණු එකම ස්ථානයක දක්නට ලැබෙන එකම තැන බඳගිරිය වීමයි.
එකම මළුවේ චෛත්ය දෙකක් සහ තවත් නටබුන්
බඳගිරියේ තවත් විශේෂත්වයක් වන්නේ එකම මළුවක ඉදිකර ඇති චෛත්ය දෙකයි. ඉන් එකක්, දකුණු ආසියාවේ පවා දුර්ලභ හැඩයක් වන “ඝටාකාර” (කළයක හැඩැති) චෛත්යයක් බව පුරාවිද්යාඥයන් පවසනවා. අනෙක් පර්වතය මත විහාර මන්දිරයක නටබුන් සහ අලංකාර සඳකඩපහණක්ද දැකගන්න පුළුවන්. මේ සියල්ලෙන් පෙනී යන්නේ, එකල බඳගිරිය ඉතා දියුණු සහ ජනාකීර්ණ ආරාම සංකීර්ණයක්ව පැවති බවයි.
රුහුණේ බල කේන්ද්රය
මහානාග යුව රජුගෙන් ආරම්භ වී, කාවන්තිස්ස, දුටුගැමුණු, සද්ධාතිස්ස වැනි රජවරුන් යටතේ රුහුණ, අනුරාධපුරයට අභියෝග කළ ස්වාධීන රාජ්යයක් වුණා. බඳගිරිය වැවෙන් පෝෂණය වූ සශ්රීක වෙල් යායවල් සහ අවට පිහිටි යහන්ගල, ගොන්නෝරුව වැනි පුදබිම් දෙස බලන විට, බඳගිරිය එකල රුහුණේ ආගමික මෙන්ම කෘෂිකාර්මික බල කේන්ද්රයක් ලෙස පැවති බව පැහැදිලියි.
අද, 1956දී නැවත ආරම්භ වූ ගොවි ජනපදයක් ලෙස බඳගිරිය අපට හමුවුණත්, ඒ පොළොව යට සැඟවී ඇත්තේ ශ්රී ලංකාවේ අභිමානවත් ඉතිහාසයක නොකියවූ පරිච්ඡේදයකි. ඔබ මීළඟ වතාවේ හම්බන්තොට පැත්තේ ගියොත්, සුපුරුදු මඟෙන් මදක් මිදී, මේ අසිරිමත් ගල් පර්වත රාජධානිය නරඹන්නට අමතක කරන්න එපා. එය ඔබේ ජීවිතයට නැවුම් හුස්මක් එක් කරනු නොඅනුමානයි.
