මානසික රෝගියෙකු යනු සමාජයට බරක්, නැතහොත් කාමරයක දමා වසා තැබිය යුතු “අමනුස්සයෙකු” ලෙස සැලකූ යුගයක, එම අඳුරු මතවාදයට එරෙහිව නැගී සිටි අපූරු මිනිසෙකු සිටියේය. ඒ අන් කවරෙකුවත් නොව, ශ්රී ලංකාවේ මානසික වෛද්ය විද්යා ක්ෂේත්රයේ මානුෂීය සහ සමාජීය පෙරළියක් ඇති කළ විශේෂඥ වෛද්ය යාසේ සෙනෙවිරත්නයි.
ඔහුගේ ජීවිතය, දර්ශනය සහ අංගොඩ මෙන්ම පැලවත්ත මානසික රෝහල් ආශ්රිතව ඔහු සිදුකළ විප්ලවීය වෙනස්කම් දෙස ආපසු හැරී බැලීම, අදටත් අපේ සෞඛ්ය පද්ධතියට වටිනා පාඩම් රැසක් කියා දෙයි.
පාසලෙන් එළියට දැමූ විප්ලවීය ශිෂ්යයා
1921දී උපත ලද යාසේ සෙනෙවිරත්නගේ සිතීමේ වෙනස මුල සිටම කැපී පෙනුණි. කළුතර ශාන්ත ජෝන් විද්යාලයේ ඉගෙනුම ලබන කාලයේදීම සමාජ පන්ති පරතරය සහ අධිරාජ්යවාදී පාලනයේ අඩුපාඩු ගැන ප්රශ්න කළ ඔහු, මාක්ස්වාදී පොතපත පරිශීලනය කරන්නට විය. මේ නිසාම පාසල් පාලනාධිකාරිය සමඟ ගැටුම් ඇති කරගත් ඔහුට පාසලෙන් පවා අයින් වීමට සිදු විය.
නමුත් එයින් ඔහුගේ ගමන නතර වූයේ නැත. කොළඹ පෙම්බ්රෝක් විද්යාලයෙන් නැවත අධ්යාපනය ලබා කොළඹ වෛද්ය විද්යාලයට (Colombo Medical College) ඇතුළත් වූ ඔහු, වෛද්යවරයෙකු ලෙස එළියට ආවේ හුදෙක් රෝග ලක්ෂණවලට බෙහෙත් දෙන අයෙකු ලෙස නෙවෙයි. මනුෂ්යයෙකුගේ මානසික ලෙඩ රෝග පිටුපස ඇති සමාජීය, ආර්ථික සහ දුප්පත්කම වැනි සාධක මැනවින් තේරුම් ගත් දැක්මක් සහිතවය.
වෛද්ය විද්යාව වෙළඳ භාණ්ඩයක් කර නොගත් “වෙනස්” දොස්තර
අද මෙන් නොව, එකලද පෞද්ගලික වෛද්ය සේවය මුදල් ඉපයීමේ මාර්ගයක් කරගත් අය අතර වෛද්ය යාසේ ක්රියා කළේ සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් ආකාරයකටයි. ඔහු පෞද්ගලික සායනවලදී වැඩි මුදලක් අය කළේ තමන්ට වැඩිපුර මුදල් සෙවීමට නොවේ; ඒ හරහා පැමිණෙන රෝගීන් සංඛ්යාව සීමා කර, එක් රෝගියෙකු වෙනුවෙන් වැඩි කාලයක් වෙන්කර රෝගියාට සවන්දීමටයි. වෛද්ය විද්යාව යනු වෙළඳ භාණ්ඩයක් නොව, මානුෂීය මහජන සේවයක් විය යුතු බව ඔහු තදින්ම විශ්වාස කළේය.
පැලවත්තෙන් සහ අංගොඩින් ඇරඹි “ගොවිතැන් ප්රතිකාරය”
වෛද්ය යාසේ සෙනෙවිරත්නගේ විප්ලවීය සේවය වඩාත්ම කැපී පෙනුණේ ඔහු පැලවත්ත මානසික රෝහලේ ප්රධාන වෛද්යවරයා ලෙස කටයුතු කළ සමයේදීය. අත්හැර දමා තිබූ, අසරණ රෝගීන්ගෙන් පිරී තිබූ එම රෝහලට පා තැබූ ඔහු, රෝගීන්ව කාමරවල සිරකර තබන සිරකරුවන් කිරීම ප්රතික්ෂේප කළේය.
ඔහු රෝගීන් එකතු කරගෙන රෝහල් භූමියේ සරුසාර වී වගාවක් ආරම්භ කළේය.
* පෝෂණය සහ ආර්ථිකය – ගොවිතැනින් ලැබුණු අස්වැන්නෙන් රෝගීන්ගේ සහ සේවකයින්ගේ ආහාර වේල පෝෂණය විය.
* මානසික පුනරුත්ථාපනය – තමන්ගේම කියා අස්වැන්නක් ලැබෙන විට රෝගීන්ට තමන් පිළිබඳව ලොකු අභිමානයක් සහ ජීවත් වීමට බලාපොරොත්තුවක් ඇති විය.
* සමාජ මතය වෙනස් වීම – “මානසික රෝගීන් යනු සමාජයට වැඩක් නැති පිරිසක්” යන මතය බොරු කරමින්, ඔවුන් රටට සහ රෝහලට අස්වැන්න ලබා දෙන නිෂ්පාදකයින් බවට පත් විය.
පසුකාලීනව අංගොඩ මානසික රෝහලට පැමිණි ඔහු, එහි තිබූ අක්කර ගණනාවක පාළු ඉඩම් අස්වද්දමින් වී, එළවළු, පලතුරු සහ පොල් වගාවන් මෙන්ම කුකුළන්, ඌරන් සහ ගවයින් ඇතිකිරීමේ පශු සම්පත් ව්යාපෘතිද ආරම්භ කළේය. ගස් වැවීම පවා රෝගීන්ගේ ප්රතිකාරයේ කොටසක් බවට පත්කිරීමට ඔහුට හැකි විය.
ලංකාවේ මානසික රෝහල් ඉතිහාසයේ විකාශනය
වෛද්ය යාසේ සිදුකළ වෙනස තේරුම් ගැනීමට ලංකාවේ මානසික සෞඛ්ය ක්ෂේත්රයේ ඉතිහාසය දෙස බැලීම වැදගත් වේ.
| කාලපරිච්ඡේදය | ප්රධාන ස්ථානය | ක්රියාත්මක වූ ආකෘතිය | ප්රතිකාර ක්රමවේදය |
| ආරම්භක යුගය (1847–1889) | බොරැල්ල (කැම්බල් පාර්ක් අසල) සහ පසුව නිදහස් චතුරස්රය තිබෙන ස්ථානය | රෝගීන් සමාජයෙන් වෙන්කර සිරකර තැබීම (Carceral Containment) | භෞතිකව පාලනය කිරීම සහ ආරක්ෂා කිරීම පමණි. |
| මධ්යම යුගය (1926–1940 ගණන්) | අංගොඩ මානසික රෝහල | විශාල මධ්යගත රෝහල් ආකෘතිය | තදබදය සහිත රෝහල් පරිසරය, මූලික ඖෂධමය ප්රතිකාර. |
| වෛද්ය යාසේ යුගය (1950–1970 ගණන්) | පැලවත්ත සහ අංගොඩ | සමාජීය සහ මානුෂීය මානසික වෛද්ය විද්යාව | ගොවිතැන, වෘත්තීය ප්රතිකාර (Occupational Therapy) සහ මානුෂීය සැලකිල්ල. |
| වර්තමාන යුගය | ජාතික මානසික සෞඛ්ය විද්යායතනය (NIMH) | විමධ්යගත සහ සංකීර්ණ සෞඛ්ය සේවාව | නවීන විද්යාත්මක, මානසික, උපදේශන සහ ගෙවතු වගා ප්රතිකාර. |
අදටත් ජීවමාන උරුමය
අද වන විට අංගොඩ පිහිටි ජාතික මානසික සෞඛ්ය විද්යායතනය (NIMH) තුළ ක්රියාත්මක වන ගෙවතු වගා ප්රතිකාර (Horticultural Therapy) සහ රෝගීන් සමාජගත කිරීමේ වැඩසටහන්වල සැබෑ හිමිකරුවා වන්නේ වෛද්ය යාසේ සෙනෙවිරත්නයි.
රෝගියෙකුගේ ශරීරයට ඖෂධ දෙනවාට වඩා, ඔවුන්ගේ මනුෂ්යත්වයට ගරු කිරීමත්, සමාජීය වශයෙන් ඔවුන්ව පිළිගැනීමත් මානසික සුවයට අත්යවශ්ය බව ඔහු එදා පෙන්වා දුන්නේය.
වෛද්යවරයෙකුගේ සැබෑ කාර්යභාරය වන්නේ රෝග ලක්ෂණ පාලනය කිරීම පමණක් නොව, කොන් වූ මනුෂ්යයන්ට නැවත සමාජය තුළ අභිමානයෙන් ජීවත් වීමට පාර හැදීම බව වෛද්ය යාසේ සෙනෙවිරත්න සිය ජීවිතයෙන්ම සනාථ කළේය.
Call to Action (CTA)
මෙම ලිපිය ගැන ඔබ සිතන්නේ කුමක්ද? ඔබේ අදහස් අප හා බෙදාගන්න. මෙය ඔබේ මිතුරන් සහ පවුලේ අය සමඟත්, ඔබේ සමාජ මාධ්ය ගිණුම් වලත් share කර සංවාදයක් ආරම්භ කරන්න.
