බ්රිතාන්ය යටත්විජිත පාලකයන් සහ මිෂනාරී බලවේග විසින් ශ්රී ලංකාව තුළ දියත් කරන ලද සංස්කෘතික සහ චින්තනික ආක්රමණයට එරෙහිව දේශීය අනන්යතාවයත්, බුදු දහමත් නැවත උත්පාදනය කළ තීරණාත්මක හැරවුම් ලක්ෂ්යය වන ‘පානදුරා මහාවාදය’ ආරම්භ වී 2026 අගෝස්තු 26 වන දිනට වසර 153ක් සපිරේ. 1873 අගෝස්තු 26 සහ 28 යන දිනවල පානදුරේදී පැවැත්වුණු මෙම ප්රසිද්ධ මතවාදී සංග්රාමය, හුදෙක් ආගමික සංවාදයකට එහා ගිය අධිරාජ්ය විරෝධී චින්තන විප්ලවයක් බව “Lanka Voice” යූටියුබ් නාලිකාව ඔස්සේ පැවැත්වූ සම්මුඛ සාකච්ඡාවකට එක්වෙමින් කොළඹ විශ්වවිද්යාලයේ ජ්යෙෂ්ඨ මහාචාර්ය ලලිත්සිරි ගුණරුවන් පෙන්වා දෙයි.
‘කළු සුද්දන්’ සෑදීමේ මැකෝලි උපාය සහ මිෂනාරී අධ්යාපනය
1815දී උඩරට ගිවිසුම හරහා ලංකාවේ ස්වෛරීභාවය බ්රිතාන්යයන් අත්පත් කරගැනීමෙන් පසු 1818 සහ 1848දී පැනනැගුණු ජාතික නිදහස් අරගල හමුදා ශක්තියෙන් මර්දනය කළද, දීර්ඝකාලීන පාලනය සඳහා මෙරට ජනතාවගේ චින්තනය වෙනස් කළ යුතු බව යටත්විජිත පාලකයෝ වටහා ගත්හ. ඉන්දියාව සම්බන්ධයෙන් මැකෝලි සාමිවරයා (Lord Macaulay) ඉදිරිපත් කළ උපායමාර්ගයට අනුව, “පෙනුමෙන් සහ ලෙයින් දේශීය වූත්, චින්තනයෙන්, රුචිකත්වයෙන් සහ හැසිරීමෙන් බ්රිතාන්ය වූත්” කළු සුද්දන් පිරිසක් නිර්මාණය කිරීමේ ව්යාපෘතිය මිෂනාරී පාසල් පද්ධතිය හරහා ක්රියාත්මක විය.
පානදුරාවේ ප්රතිරෝධය සහ අඩිතාලම
මෙම චින්තනික ආක්රමණයට එරෙහි පළමු ශක්තිමත් පදනම වැටුණේ පානදුරෙනි.
* 1826 පෙත්සම – අධිරාජ්යවාදී ආගමික හා සංස්කෘතික මර්දනයට එරෙහිව පානදුරේ බෞද්ධයන් විසින් ආණ්ඩුකාරවරයා වෙත නිර්භයව පෙත්සමක් යොමු කරන ලදී.
* පරම ධම්ම චේතිය පිරිවෙන (1841) – පූජ්ය වලානේ ශ්රී සිද්ධාර්ථ හිමියන් විසින් රත්මලානේ ආරම්භ කළ මෙම ආයතනය, මිෂනාරී අධ්යාපනයට එරෙහිව දේශීය චින්තනය පෝෂණය කළ ප්රධාන කේන්ද්රස්ථානය විය. හික්කඩුවේ ශ්රී සුමංගල හිමි, රත්මලානේ ධම්මාලෝක හිමි වැනි අනාගත ජාතික නායකයන් බිහිවූයේ මෙයිනි.
* පළමු බෞද්ධ පාසල (1868) – ඔල්කට්තුමා ලංකාවට පැමිණීමටත් පෙර, ලංකා ආණ්ඩුවේ ලියාපදිංචි කළ පළමු බෞද්ධ පාසල ලෙස පානදුරේ ‘උපාධ්යා විද්යාලය’ ආරම්භ කර තිබිණි.
වාදීභසිංහ ගුණානන්ද හිමි සහ සංවිධාන ශක්තිය
1873 ජූනි මාසයේදී පානදුරේ වෙස්ලියන් පල්ලියේදී දාවිත් ද සිල්වා පියතුමා විසින් බුදුදහම විවේචනය කරමින් පවත්වන ලද දේශනයට පිළිතුරු දීමට, පූජ්ය මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමියන් ප්රමුඛ බෞද්ධ නායකයෝ ඉදිරිපත් වූහ. නවීන සන්නිවේදන පහසුකම් නොතිබූ යුගයක, සතුරු කඳවුරේ තොරතුරු නිවැරදිව සටහන් කරගනිමින්, සුමානයක් ඇතුළත රංකොත් විහාරයේදී ඊට ප්රබල ශාස්ත්රීය පිළිතුරු දීමට තරම් පානදුරේ බෞද්ධ ප්රභූන් සහ සංඝරත්නය දැක්වූ සංවිධානාත්මක ශක්තිය අදටත් විශිෂ්ට ආදර්ශයකි.
පානදුරා මහාවාදයේ සංග්රාමික සටහන
දිනය – 1873 අගෝස්තු 26 සහ 28 (අගෝස්තු 27 විවේක දිනය විය)
ස්ථානය: පානදුරේ ජෙරමියස් දියෙස් මහතාගේ ‘දොම්බා’ ඉඩම
බෞද්ධ පාර්ශවය: පූජ්ය මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමි (ප්රධාන කතික)
(සහාය: හික්කඩුවේ සුමංගල හිමි, වැලිගම සුමංගල හිමි, රත්මලානේ ධම්මාලෝක හිමි,
බුලත්ගම ධම්මාලංකාර හිමි, බටුවන්තුඩාවේ දේවප්රක්ෂිත පණ්ඩිත)
ක්රිස්තියානි පාර්ශවය: දාවිත් ද සිල්වා පියතුමා, සිරිමාන්න කැතිසේරු මහතා
ජාත්යන්තර හැරවුම සහ අනාගත අභියෝගය
ජෝන් කැපර්ගේ Ceylon Times පුවත්පත හරහා වාදයේ තොරතුරු වාර්තා වීමත් සමඟ, ඇමෙරිකානු ජාතික ජේ.එම්. පීබල්ස් (J.M. Peebles) මහතා විසින් ‘The Buddhism Rescued’ නමින් ග්රන්ථයක් ප්රකාශයට පත් කරන ලදී. එය කියවීමෙන් මෙරටට පැමිණි හෙන්රි ස්ටීල් ඔල්කට්තුමා, බෞද්ධ පරමවිඥානාර්ථ සමාගම පිහිටුවා ආනන්ද, නාලන්ද, මහාමායා වැනි ප්රමුඛ බෞද්ධ පාසල් පද්ධතියක් ගොඩනැගීමට මුලපිරීය. වයස අවුරුදු 11ක කුඩා ළමයෙකුව සිටියදී තම පියා සමඟ කොළඹ සිට පානදුරයට පයින් ගොස් මෙම වාදය ඇසූ ධර්මපාල කුමරුවා, පසුව අග්රගණ්ය ජාතික වීරයකු වූ අනගාරික ධර්මපාලතුමා බවට පත්වීමට අඩිතාලම වැටුණේද මෙතැනිනි.
“පානදුරා මහාවාදය නොපැවැත්වෙන්නට අද මට කොළඹ විශ්වවිද්යාලයේ මහාචාර්යවරයෙකු ලෙස සිංහල මාධ්යයෙන් ලබන ලද අධ්යාපනය හරහා අදහස් දැක්වීමට අවස්ථාවක් ලැබෙන්නේ නැහැ. නමින් හෝ ලෙයින් පමණක් දේශීය වී, චින්තනයෙන් බටහිරට ගැති වන මැකෝලි සංකල්පය අදටත් ක්රියාත්මකයි. එබැවින් පානදුරා මහාවාදයේ චින්තන විප්ලවය වර්තමානයටද අතිශය කාලීනයි.” – මහාචාර්ය ලලිත්සිරි ගුණරුවන්
මෙම ඓතිහාසික ජයග්රහණයෙන් වසර 153කට පසුවද, අපගේ අධ්යාපන රටාව සහ චින්තනය සැබෑ ලෙසම ස්වදේශික හා අභිමානවත් එකක්ද යන්න නැවත ප්රශ්න කිරීමට පානදුරා මහාවාදයේ මතකය අපට බලකර සිටියි.
Call to Action (CTA)
මෙම ලිපිය ගැන ඔබ සිතන්නේ කුමක්ද? ඔබේ අදහස් අප හා බෙදාගන්න. මෙය ඔබේ මිතුරන් සහ පවුලේ අය සමඟත්, ඔබේ සමාජ මාධ්ය ගිණුම් වලත් share කර සංවාදයක් ආරම්භ කරන්න.
