මැදපෙරදිග කලාපයේ බල අරගලය නැවතත් ලෝකයේම අවධානය දිනාගනිමින් උණුසුම් මුහුණුවරක් ගෙන තිබේ. විශේෂයෙන්ම හෝමුස් සමුද්රසන්ධිය (Strait of Hormuz) මුල් කරගනිමින් එක්සත් ජනපදය සහ ඉරානය අතර පවතින රාජ්යතාන්ත්රික හා හමුදාමය ගැටුම දැන් ලඟා වී ඇත්තේ කිසිවෙකුටත් පහසුවෙන් ගැලවීමට නොහැකි එකඟතාවයකින් තොර අර්බුදයකටයි (Stalemate).
අල් ජසීරා (Al Jazeera) නාලිකාව සමඟ පැවැති විශේෂ සංවාදයකදී තෙහෙරාන් විශ්වවිද්යාලයේ මහාචාර්ය මොස්තාෆා කොෂ්චෙෂ්ම් (Mostafa Khoshcheshm) සහ ලන්ඩනයේ RUSI ආයතනයේ ජ්යෙෂ්ඨ පර්යේෂක මයිකල් ස්ටීවන්ස් (Michael Stephens) දැක්වූ අදහස් ඇසුරින් මෙම ගැටලුවේ යථාර්ථය විමසා බලමු.
හෝමුස් සමුද්රසන්ධිය ඇත්තටම කාගේ පාලනය යටතේද?
ඉරාන විශ්ලේෂක මහාචාර්ය මොස්තාෆා කොෂ්චෙෂ්ම් පවසන්නේ ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් කුමන ප්රකාශ සිදු කළද, භූමියේ යථාර්ථය ඊට සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් බවයි. ජාත්යන්තර මාධ්ය වාර්තා සහ නෞකා නිරීක්ෂණ මධ්යස්ථාන දත්තවලට අනුව මේ වන විට හෝමුස් සමුද්රසන්ධියේ බලය පවතින්නේ ඉරානය සතුවය. එම මාර්ගය ඔස්සේ ගමන් කරන්නේ ඉරාන හෝ ඉරාක නෞකා කිහිපයක් පමණක් බවත්, ඒ සඳහාද ඉරාන නාවික තීරුව (Iranian Corridor) භාවිතා කිරීමට සිදුව ඇති බවත් ඔහු පෙන්වා දෙයි.
කෙසේ වෙතත්, ලන්ඩන් නුවරින් සම්බන්ධ වූ ආරක්ෂක විශ්ලේෂක මයිකල් ස්ටීවන්ස් පෙන්වා දෙන්නේ මෙය දෙපාර්ශ්වයටම එකසේ බලපාන ගැටලුවක් බවයි. ඇමෙරිකානු නාවික බලයට ඉරාන පාලනය සම්පූර්ණයෙන් නැති කිරීමට නොහැකි වී ඇති අතර, ඉරානයටද ඇමෙරිකානු අවහිර කිරීම් හමුවේ නිදහසේ ආර්ථික කටයුතු කරගෙන යාමට නොහැකි වී තිබේ.
ට්රම්ප්ගේ උපක්රමය සහ ඉදිරි ප්රහාරයක පෙරනිමිති
ඉරාන නායකත්වයේ නව පත්වීම් සහ විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකායේ (IRGC) ප්රතිසංවිධානය දෙස බලන විට, ඉරානය ඇමෙරිකාවේ ඉදිරි දැවැන්ත හමුදාමය ප්රහාරයකට ලෑස්ති වන බවක් පෙනෙන්නට තිබේ. එක්සත් ජනපදයද තම තානාපති කාර්යාලවල කාර්ය මණ්ඩලය අවම කරමින් සහ කලාපයට අමතර හමුදා කැඳවමින් ඉදිරි දැවැන්ත මෙහෙයුමකට පසුබිම සකසමින් සිටින බවට මත පලවේ.
නමුත් ප්රශ්නය වන්නේ බොරතෙල් මිලයි. පිරිපහදු වාරය (Refinery season) ආරම්භ වීමත් සමඟ යුද්ධයක් හටගත්තේ නම්, ලෝක වෙළඳපොලේ බොරතෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 100 – 110 දක්වා ඉහළ යා හැකිය. මෙය ට්රම්ප්ගේ ආර්ථික ප්රතිපත්තිවලට සහ ඇමෙරිකානු ජනමතයට එල්ල වන දැවැන්ත පහරකි. එම නිසා දැනට පවතින සූදුව සහ සෙමින් සිදුවන ආර්ථික හිරවීම දෙපාර්ශ්වයටම තීරණාත්මක වී ඇත.
මෙම අර්බුදය තවත් දිගුකාලීනව ඇදී යාමෙන් ඉරානයට ආර්ථිකමය වශයෙන් යම් බලපෑමක් ඇති වුවද, සමුද්රසන්ධිය වසා තැබීමෙන් ජාත්යන්තර තෙල් මිල ඉහළ යාම මත ඉරානයට දේශපාලනික වාසියක් හිමිවන බව පෙනේ.
Call to Action (CTA)
මෙම ලිපිය ගැන ඔබ සිතන්නේ කුමක්ද? ඔබේ අදහස් අප හා බෙදාගන්න. මෙය ඔබේ මිතුරන් සහ පවුලේ අය සමඟත්, ඔබේ සමාජ මාධ්ය ගිණුම් වලත් share කර සංවාදයක් ආරම්භ කරන්න.
