ගාල්ලට නුදුරින් ගිලෙන ඉරාන යුධ නැව – මෙය හදිසි අනතුරක්ද? යුද්ධයේ ප්‍රතිඵලයක්ද?

ශ්‍රී ලංකාවට දකුණින් වූ ඉන්දියානු සාගර කලාපය මේ වන විට දැඩි අවිනිශ්චිත තත්ත්වයකට මුහුණ දී තිබේ. ඊට හේතුව වී ඇත්තේ අද (04) ගාල්ල වෙරළට ඔබ්බෙන් නාවික සැතපුම් 40ක් පමණ දුරින් ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජයේ නාවික හමුදාවට අයත් ‘IRIS දේනා’ (F75) යුධ නෞකාව අනතුරට ලක්ව ගිලී යාමේ සිදුවීමයි.

ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, ඊශ්‍රායලය සහ ඉරානය අතර කලාපීය වශයෙන් උත්සන්න වෙමින් පවතින “Epic Fury” නම් වූ දැවැන්ත යුධ ගැටුමක් මධ්‍යයේ මෙම සිදුවීම වාර්තා වීම විශේෂත්වයකි. මෙමගින් ශ්‍රී ලංකාව, සිය මානුෂීය වගකීම්, පාරිසරික අවදානම් කළමනාකරණය සහ නොබැඳි විදේශ ප්‍රතිපත්තිය යන සියල්ල එකවර පරීක්ෂාවට ලක්වන තීරණාත්මක සන්ධිස්ථානයකට පැමිණ තිබේ.

IRIS දේනා යනු කුමක්ද?

‘IRIS දේනා’ යනු ඉරානය දශක ගණනාවක් පුරා පැවති ජාත්‍යන්තර සම්බාධක හමුවේ සිය හමුදා-කාර්මික ශක්තිය ප්‍රදර්ශනය කිරීම සඳහා දේශීයව නිෂ්පාදනය කළ ‘Moudge’ පන්තියේ ප්‍රමුඛතම යුධ නෞකාවකි. මෙය හුදෙක් නෞකාවක් පමණක් නොව, ඉරානයේ නාවික අභිමානයේ සංකේතයක් විය. ටොන් 1,500ක පමණ බරකින් සහ මීටර් 95ක දිගකින් යුත් මෙම නෞකාව, සතුරු නෞකා නාශක මිසයිල, ගුවන් ආරක්ෂක පද්ධති සහ වේගවත් ස්වයංක්‍රීය කාලතුවක්කුවකින් සමන්විත විය.

මෙම අනතුරට ලක්වීමට සති කිහිපයකට පෙර, “දේනා” නෞකාව ඉන්දියාවේ පැවති ජාත්‍යන්තර නාවික අභ්‍යාසයක් වූ “MILAN 2026” සඳහා සහභාගී වෙමින්, ඉන්දියානු සාගරයේ ඉරාන බලය ප්‍රදර්ශනය කරමින් සිටියේය.

ගිලී යාමේ සිදුවීම් පෙළ

අද (04) අලුයම, “දේනා” නෞකාවෙන් හදිසි ආපදා සංඥාවක් නිකුත් වූයේ, නෞකාවට ජලය කාන්දු වෙමින් පවතින බවත්, එය ගිලී යාමේ ආසන්න අවදානමක පවතින බවත් දන්වමිනි. ඒ වන විට එහි කාර්ය මණ්ඩලයේ 180 දෙනෙකු පමණ සේවය කරමින් සිටියහ.

ශ්‍රී ලංකාවේ සෝදිසි සහ මුදාගැනීමේ කලාපය තුළ මෙම සිදුවීම සිදු වූ බැවින්, ශ්‍රී ලංකා නාවික සහ ගුවන් හමුදාව වහාම ඒකාබද්ධ මෙහෙයුමක් දියත් කළේය.

* පෙ.ව. 5:45 – “දේනා” නෞකාවෙන් ගිලී යන බවට හදිසි ආපදා සංඥාව ලැබීම.
* පෙ.ව. 6:30 – නාවික සහ ගුවන් හමුදාව ඒකාබද්ධ සෝදිසි සහ මුදාගැනීමේ මෙහෙයුම ආරම්භ කිරීම.
* පෙ.ව. 9:30 – මුහුදේ සිටි නාවිකයින් 30-35 දෙනෙකුගෙන් යුත් පළමු කණ්ඩායම මුදාගැනීම.
* පෙ.ව. 11:19 – මුදාගත් පිරිස ගාල්ල කරාපිටිය ශික්ෂණ රෝහල වෙත යොමු කිරීම.

පසුබිමේ ඇති යුද්ධය – “Epic Fury” මෙහෙයුම

“දේනා” නෞකාවේ ගිලී යාම, “Epic Fury” මෙහෙයුමෙන් වෙන් කර විශ්ලේෂණය කළ නොහැක. පෙබරවාරි 28 වන දින ඇමරිකානු සහ ඊශ්‍රායල හමුදා විසින් දියත් කරන ලද මෙම මෙහෙයුමේ අරමුණ වූයේ හෝර්මූස් සහ බාබ් එල්-මන්ඩෙබ් වැනි ප්‍රධාන මුහුදු මාර්ග අවහිර කිරීමට ඉරානයට ඇති හැකියාව අඩපණ කිරීමයි. මෙහෙයුමේ පළමු පැය 48 තුළ ඉරාන නාවික යාත්‍රා 11ක් පමණ විනාශ කළ බවට ඇමරිකානු මධ්‍යම සේනාංකය (CENTCOM) වාර්තා කළේය.

දේනා නෞකාව ගිලී යාමට හේතුව තවමත් මතභේදාත්මක ය. ඇතැම් දේශීය වාර්තා මුලදී පැවසුවේ එය ගාල්ල අසල ගොඩබිමට සිරවී ඇති බවයි. නමුත් නාවික සැතපුම් 40ක් දුරින් ගැඹුරු මුහුදේ එවැන්නක් සිදුවිය නොහැක. එය ඇමරිකානු-ඊශ්‍රායල ප්‍රහාරයකට ලක් වූයේද යන්න පාර්ලිමේන්තුවේදී පවා ප්‍රශ්න කෙරිණි. එහෙත් ශ්‍රී ලංකා රජය අවධාරණය කළේ තම ප්‍රමුඛතාවය ජාත්‍යන්තර නීතියට අනුව මුදාගැනීමේ මෙහෙයුම පමණක් බවයි.

පරිසරයට එල්ලවන අනතුර – තවත් X-Press Pearl ඛේදවාචකයක්ද?

මෙම ටොන් 1,500ක් බරැති යුධ නෞකාව ගිලී යාම, ශ්‍රී ලංකාවේ සංචාරක ව්‍යාපාරයට සහ ධීවර කර්මාන්තයට තීරණාත්මක දකුණු වෙරළ තීරයට දැවැන්ත පාරිසරික අවදානමක් නිර්මාණය කරයි. නෞකාවේ තිබූ ඉන්ධන, තෙල්, රසායනික ද්‍රව්‍ය සහ යුධ උපකරණ මුහුදු පත්ලේ සිට පරිසර පද්ධතියට එක්වීමේ අවදානමක් පවතී.

2021 දී සිදු වූ X-Press Pearl ව්‍යසනයෙන් උගත් පාඩම් සමඟින්, ශ්‍රී ලංකාවේ සමුද්‍රීය පරිසර ආරක්ෂණ අධිකාරිය (MEPA) සිය ජාතික තෙල් හා අන්තරායකර ද්‍රව්‍ය කාන්දු වීමේ හදිසි සැලැස්ම (NOHSCP) ක්‍රියාත්මක කර ඇත. ඉන්ධන කාන්දුවක් පෙන්නුම් කරන ඕනෑම සලකුණක් නිරීක්ෂණය කිරීමට ඔවුන් නාවික හමුදාව සමඟ එක්ව කටයුතු කරමින් සිටී. මෙම සිදුවීම රටේ “නිල් ආර්ථිකයට” දිගුකාලීන හානියක් සිදු කළ හැකි බව MEPA සභාපතිවරයා අවධාරණය කරයි.

ශ්‍රී ලංකාවේ සියුම් රාජ්‍යතාන්ත්‍රික ගමන

‘දේනා’ අර්බුදය, ශ්‍රී ලංකාවේ දිගුකාලීන නොබැඳි විදේශ ප්‍රතිපත්තිය දැඩි පරීක්ෂාවකට ලක් කරන අවස්ථාවකි. එක් අතකින්, මානුෂීය වගකීම් ඉටු කරමින් නාවිකයින් බේරාගත යුතුය. අනෙක් අතට, ලෝක බලවතුන්ගේ ගැටුමකදී කිසිදු පාර්ශ්වයක් නොගෙන මධ්‍යස්ථව සිටිය යුතුය.

ශ්‍රී ලංකාවේ ඉරාන තානාපතිවරයා රජයෙන් ඉල්ලා ඇත්තේ ඉරාන යටිතල පහසුකම් වලට එල්ල වන ප්‍රහාර හමුවේ “නිහඬව” නොසිටින ලෙසයි. එහෙත් ශ්‍රී ලංකා රජයේ ස්ථාවරය වී ඇත්තේ මෙය හුදෙක් සෝදිසි සහ මුදාගැනීමේ මෙහෙයුමක් බවයි. මෙමගින් කොළඹ රජය, යුද්ධයේ පාර්ශ්වකරුවෙකු නොවී, වගකීම් සහගත සමුද්‍රීය රාජ්‍යයක් ලෙස සිය යුතුකම ඉටු කිරීමට උත්සාහ කරයි.

නිගමනය

IRIS දේනා නෞකාව ගාල්ලට ඔබ්බෙන් ගිලී යාම, ඉන්දියානු සාගරයේ ආරක්ෂක කලාපයේ සනිටුහන් වූ තීරණාත්මක මොහොතකි. ශ්‍රී ලංකාව සඳහා, ඉතිරිව සිටින කාර්ය මණ්ඩලය බේරා ගැනීම සහ සිදුවිය හැකි පාරිසරික හානිය පාලනය කිරීම ක්ෂණික ප්‍රමුඛතාවයයි.

නමුත් දිගුකාලීනව, මෙම සිදුවීම ඉන්දියානු සාගර කලාපයේ සමුද්‍රීය නිරීක්ෂණ, පාරිසරික නීති සහ මධ්‍යස්ථ රටවල විදේශ ප්‍රතිපත්ති කෙරෙහි පවා බලපෑම් ඇති කරනු ඇත. දේනා නෞකාවේ සුන්බුන් ඉන්දියන් සාගරයේ පත්ලට කිඳා බසිද්දී, එය ශ්‍රී ලංකාවට සහ පුළුල් ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාවට විසඳීමට සංකීර්ණ අභියෝග රැසක් ඉතිරි කර තිබේ.