මැදපෙරදිග යුද්ධය හුදෙක් ගොඩබිම සහ මුහුදට පමණක් සීමා වී නැත. දැන් එය ගෝලීය ආර්ථිකයේ ස්නායු පද්ධතියක් බඳු ගුවන් ගමන් ක්ෂේත්රයටද දැඩි ලෙස බලපෑම් කරමින් තිබෙනවා. ඉරානය විසින් කලාපයේ ප්රධාන ගුවන් තොටුපළවල් ඉලක්ක කර ප්රහාර දියත් කිරීම, හුදෙක් යුධමය ක්රියාවක් පමණක් නොව, ගල්ෆ් කලාපයේ රටවල ආර්ථික හදවතටම එල්ල කළ පහරකි.
නැව් ගමන් මාර්ග අවහිර වීමෙන් තෙල් මිල ඉහළ යනවා සේම, ගුවන් ගමන් මාර්ග අවහිර වීමෙන් අපේ දෛනික ජීවිතයට සහ රටේ ආර්ථිකයට එල්ල වන බලපෑම සුළුපටු නොවේ.
ගුවන් තොටුපළවල් ඉලක්ක කරන්නේ ඇයි?
ගල්ෆ් රටවලට ගුවන් තොටුපළවල් යනු හුදෙක් මිනිසුන් එහා මෙහා යන තැන් පමණක් නොවේ. ඒවා එම රටවල ආර්ථිකයේ මුල්ගලයි.
* ආහාර සහ ශ්රමය – එම රටවලට අවශ්ය ආහාර ද්රව්ය සහ ඔවුන්ගේ ආර්ථිකය පණගන්වන විදෙස් ශ්රමිකයින්ගෙන් බහුතරයක් පැමිණෙන්නේ ගුවන් මාර්ගයෙනි.
* ගෝලීය වෙළඳ මධ්යස්ථාන – ඩුබායි සහ දෝහා වැනි ගුවන් තොටුපළවල්, ලෝකයේ ප්රධානතම ගුවන් ගමන් කේන්ද්රස්ථාන (transit hubs) ලෙස ක්රියා කරයි.
ඉරානය මෙම ගුවන් තොටුපළවල් ඉලක්ක කිරීමෙන්, එම රටවල ආර්ථිකයට සෘජු බලපෑමක් එල්ල කිරීමට උත්සාහ කරයි. විශේෂයෙන්ම, ලෝකයේ කාර්යබහුලම ගුවන් තොටුපළක් වන කටාර්හි හමාඩ් ජාත්යන්තර ගුවන් තොටුපළේ (Doha’s Hamad International Airport) ගුවන් ගමන් මේ වන විට සම්පූර්ණයෙන්ම නතර වී තිබේ. මෙය ලොව පුරා ගමනාන්ත වෙත යැවෙන දැවැන්ත ගුවන් භාණ්ඩ (air cargo) ප්රමාණයට ද දැඩි බලපෑමක් ඇති කරනු ඇත.
මෙම ගුවන් ගමන් අඩාල වීම කොපමණ කලක් පවතීද, සහ මෙම රටවලට කොපමණ කාලයක් මෙම ආර්ථික පාඩුව දරාගත හැකිද යන්න තවමත් අවිනිශ්චිතය.
ආසියාවට දැනෙන ආර්ථික කම්පනය
මෙම ප්රහාරවල බලපෑම ක්ෂණිකව ආසියානු-පැසිෆික් කලාපයේ කොටස් වෙළෙඳපොළවල් වෙත දැනී තිබේ. සඳුදා උදෑසන වෙළෙඳපොළ විවෘත වූ වහාම, කලාපයේ ප්රධාන ගුවන් සමාගම්වල කොටස් මිල ගණන් දැඩි ලෙස පහත වැටුණි.
* ඕස්ට්රේලියාවේ ක්වන්ටාස් ගුවන් සේවය (Qantas Airways)
* සිංගප්පූරු ගුවන් සේවය (Singapore Airlines)
* ජපන් ගුවන් සේවය (Japan Airlines)
යන සමාගම් තුනේම කොටස් මිල 5% කට වඩා වැඩි ප්රමාණයකින් පහත වැටී තිබීම, ආයෝජකයින් අතර පවතින අවිනිශ්චිතතාවය මනාව පෙන්නුම් කරයි.
ශ්රී ලංකාවට ඇති බලපෑම
මෙම ගුවන් අර්බුදය ශ්රී ලංකාවටද සෘජුවම බලපායි. මැදපෙරදිග සේවය කරන ලක්ෂ සංඛ්යාත ශ්රී ලාංකිකයින් සහ යුරෝපය ඇතුළු අනෙකුත් රටවලට ගමන් කරන බොහෝ දෙනෙක් දෝහා, ඩුබායි වැනි ගුවන් තොටුපළවල් සංක්රමණ මධ්යස්ථාන ලෙස භාවිතා කරති. ගුවන් ගමන් අවලංගු වීම සහ මාර්ග වෙනස් කිරීම ඔවුන්ට දැඩි අපහසුතාවයක් ඇති කරයි.
එමෙන්ම, අපේ රටේ ප්රධාන අපනයනයක් වන ඇඟලුම් වැනි භාණ්ඩ කඩිනමින් විදෙස් වෙළෙඳපොළ වෙත යැවීමට ගුවන් භාණ්ඩ සේවා අත්යවශ්ය වේ. මෙම අර්බුදය එම සැපයුම් දාමයටද බාධා ඇති කළ හැකිය.
මුහුදේ හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධියත්, අහසේ ගල්ෆ් ගුවන් කලාපයත් එකවර අවහිර වීම, ගෝලීයකරණය වූ ලෝකය කෙතරම් සියුම් නූල්වලින් බැඳී ඇත්දැයි පෙන්වා දෙන අතර, එම නූල් කැඩී ගිය විට ශ්රී ලංකාව වැනි රටවලට සිදුවන බලපෑම අතිමහත්ය.
