මැදපෙරදිග ඇවිලෙන යුද ගිනිදැල්, දැන් ගෝලීය ආර්ථිකයේ ප්රධානතම රුධිර නාලිකාවක් වන ලෝක තෙල් වෙළෙඳපොළට දරුණු ලෙස බලපෑම් කරමින් තිබෙනවා. ඇමරිකාව සහ ඊශ්රායලය සමඟ පවතින ගැටුමට ප්රතිචාර වශයෙන් ඉරානය විසින් හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධිය ආසන්නයේ නෞකා ඉලක්ක කර ප්රහාර එල්ල කිරීමත් සමඟ, ලෝක තෙල් මිල ගණන් දැඩි කම්පනයකට ලක්වී ඇත. ශ්රී ලංකාව වැනි, තෙල් ආනයනය මත සම්පූර්ණයෙන්ම යැපෙන රටකට මෙහි බලපෑම කෙළින්ම දැනෙන්නේ ඉන්ධන පිරවුම්හලෙනි.
ඉතින්, ඇත්තටම සිදුවන්නේ කුමක්ද? තෙල් මිලට කුමක් සිදුවේවිද? අපේ රටේ පෙට්රල්, ඩීසල් මිලට මෙය බලපාන්නේ කෙසේද? මේ, Seylan News විමසුමයි.
හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධියේ සිදුවන්නේ කුමක්ද?
හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධිය යනු ලෝකයේ වැදගත්ම මුහුදු මාර්ගවලින් එකකි. ගෝලීය තෙල් සහ ගෑස් සැපයුමෙන් 20%ක් පමණ ප්රවාහනය කරන්නේ මෙම පටු මුහුදු තීරය හරහාය. දැන් ඉරානය මෙම ප්රදේශය හරහා ගමන් නොකරන ලෙස නෞකා වලට අනතුරු අඟවා ඇත.
බ්රිතාන්ය සමුද්ර වෙළෙඳ මෙහෙයුම් මධ්යස්ථානයට (UKMTO) අනුව, අවම වශයෙන් නෞකා තුනකට ප්රහාර එල්ල වී තිබේ. ඉන් දෙකකට සෘජුවම ප්රහාර එල්ල වී ගිනිගෙන ඇති අතර, තෙවන නෞකාවක් ආසන්නයේ “හඳුනා නොගත් ප්රක්ෂේපණයක්” පුපුරා ගොස් ඇත. ඉරානයේ විප්ලවීය ආරක්ෂක බළකාය (IRGC) පවසන්නේ තමන් බ්රිතාන්ය සහ ඇමරිකානු ටැංකි තුනකට මිසයිල ප්රහාර එල්ල කළ බවයි.
මෙම තර්ජන හේතුවෙන්, ජාත්යන්තර නෞකා ගමනාගමනය මෙම ප්රදේශයේ මුළුමනින්ම පාහේ නතර වී ඇත. නෞකා සිතියම් දත්ත වලට අනුව, තෙල් ටැංකි 150කට අධික සංඛ්යාවක් හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධියෙන් පිටත ගල්ෆ් මුහුදේ නැංගුරම් ලා, තත්ත්වය සමනය වන තෙක් බලා සිටී.
තෙල් මිලට සිදුවූයේ කුමක්ද?
සඳුදා ආසියානු වෙළෙඳපොළ ආරම්භ වූ සැණින්, ගෝලීය තෙල් මිල 10% කට වඩා වැඩි ප්රමාණයකින් ඉහළ ගියේය. පසුව එය තරමක් පාලනය වුවද, තවමත් 4%ක පමණ ඉහළ මට්ටමක පවතී.
* බ්රෙන්ට් බොරතෙල් (Brent Crude) – බැරලයක් ඩොලර් 76.16 දක්වා (4% කින්) ඉහළ ගියේය.
* ඇමරිකානු තෙල් (US-traded oil) – බැරලයක් ඩොලර් 69.67 දක්වා (4% කින්) ඉහළ ගියේය.
මෙම සංඛ්යා, ශ්රී ලංකාව වැනි රටවලට තෙල් ආනයනය කිරීමේ පිරිවැය කෙළින්ම ඉහළ නංවයි.
විශේෂඥයින් පවසන්නේ කුමක්ද?
මේ පිළිබඳව විශේෂඥයින් අතර විවිධ මත පවතී.
MST Research හි බලශක්ති පර්යේෂණ ප්රධානී සෝල් කවොනික් පවසන්නේ, “වෙළෙඳපොළ තවමත් කලබල වී නැති” බවයි. ඊට හේතුව, දෙපාර්ශවයම තවමත් තෙල් නිෂ්පාදන යටිතල පහසුකම් ඉලක්ක කර නොගැනීමයි. හෝර්මුස් හරහා නැවත නෞකා ගමනාගමනය ආරම්භ වුවහොත්, මිල ගණන් නැවත පහත වැටෙනු ඇති බව ඔහුගේ මතයයි.
නමුත්, අනෙකුත් විශ්ලේෂකයින් අනතුරු අඟවන්නේ ගැටුම දිග්ගැස්සුනහොත් තෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 100 සීමාව ඉක්මවා යා හැකි බවයි.
බ්රිතාන්යයේ AA ආයතනයේ සභාපති එඩ්මන්ඩ් කිං පවසන පරිදි, “මැදපෙරදිග පවතින මෙම ව්යාකූලත්වය සහ බෝම්බ ප්රහාර ගෝලීය තෙල් බෙදාහැරීම අඩාල කිරීමට හේතු වන අතර, එය අනිවාර්යයෙන්ම මිල ඉහළ යාමකට තුඩු දෙනු ඇත.”
Kpler නෞකා දත්ත ආයතනයේ හොමායුන් ෆලක්ෂාහි පවසන්නේ, “ඉරානයේ තර්ජන නිසා සමුද්ර සන්ධිය ඵලදායී ලෙස වසා දමා ඇති” බවයි. අවදානම ඉතා ඉහළ නිසාත්, රක්ෂණ ගාස්තු අහස උසට නැගීම නිසාත් නෞකා මෙම ප්රදේශයට ඇතුළු වීමට මැලි වන බව ඔහු පෙන්වා දෙයි.
ලෝකයේ ප්රතිචාර
මෙම මිල ඉහළ යාම පාලනය කිරීම සඳහා, සෞදි අරාබිය සහ රුසියාව ඇතුළත් Opec+ සංවිධානය දිනකට බැරල් 206,000 කින් නිෂ්පාදනය වැඩි කිරීමට එකඟ වී ඇත. නමුත් බොහෝ විශේෂඥයින් පවසන්නේ, පවතින අර්බුදකාරී තත්ත්වය හමුවේ මෙය මිල පාලනය කිරීමට කිසිසේත් ප්රමාණවත් නොවන බවයි.
මේ අතර, ලෝකයේ විශාලතම නෞකා සමාගමක් වන ඩෙන්මාර්කයේ Maersk සමාගම, රතු මුහුදේ බාබ් එල්-මන්ඩෙබ් සමුද්ර සන්ධිය සහ සූවස් ඇල හරහා ගමන් කිරීම නවතා, අප්රිකාව වටා (Cape of Good Hope) ගමන් කිරීමට තීරණය කර ඇත. මෙයද ප්රවාහන වියදම් සහ කාලය ඉහළ නංවන තවත් සාධකයකි.
ශ්රී ලංකාවට ඇති බලපෑම
මේ සියලු කරුණු එකතු වූ විට, ශ්රී ලංකාවේ ඉන්ධන මිල සූත්රයට එල්ල වන්නේ දැඩි පීඩනයකි. ගෝලීය මිල ඉහළ යන විට, අපේ රටට තෙල් ආනයනය කිරීමට වැඩි විදේශ විනිමය ප්රමාණයක් වැය කිරීමට සිදුවේ. මෙය අනිවාර්යයෙන්ම දේශීය පෙට්රල් සහ ඩීසල් මිල ඉහළ නැංවීමට හේතු වනු ඇත. යුද්ධය දිග්ගැස්සුනහොත්, අපට නැවතත් ඉන්ධන පෝලිම් සහ මිල ඉහළ යාම්වලට මුහුණ දීමට සිදුවීමේ අවදානමක් පවතී.
