ඉරාන ප්‍රහාරය “විශිෂ්ට බුද්ධි මෙහෙයුමක්” ඊළඟට කුමක් වේවිද?

ඉරානයට එල්ල වූ ඇමරිකානු – ඊශ්‍රායල ප්‍රහාරය සහ උත්තරීතර නායක ඛමේනීගේ ඝාතනයෙන් පසු, “ඊළඟට කුමක් සිදුවේද?” යන්න මුළු ලෝකයම අවධානයෙන් බලා සිටින ප්‍රශ්නයයි. මෙම සංකීර්ණ තත්ත්වය පිළිබඳව, ඇමරිකානු මධ්‍යම බුද්ධි ඒජන්සියේ (CIA) හිටපු අධ්‍යක්ෂ ජනරාල් ඩේවිඩ් පෙට්‍රේයස් (David Petraeus) BBC පුවත් සේවයට ලබා දී ඇති විග්‍රහය ඉතා වැදගත් වෙනවා.

“විශිෂ්ට බුද්ධිමය ජයග්‍රහණයක්” – නමුත්…

පෙට්‍රේයස්ට අනුව, ඉරානයට එල්ල වූ මෙම මෙහෙයුම “අතිවිශිෂ්ට බුද්ධිමය සාර්ථකත්වයකි”. එහෙත්, ඔහු වහාම අනතුරු අඟවන්නේ, “ඊළඟට කුමක් සිදුවේදැයි අප නොදන්නා” බවයි. මෙයින් අදහස් වන්නේ, මෙහෙයුම සාර්ථක වුවද, එය විසින් නිර්මාණය කර ඇති දේශපාලන සහ හමුදාමය රික්තකය ඉතා අවිනිශ්චිත සහ භයානක විය හැකි බවයි.

නිහඬ නව නායකත්වය – ඔවුන් බියෙන්ද?

ඉරානය විසින් අන්තර්වාර නායකත්වයක් ප්‍රකාශයට පත් කළද, “ඔවුන්ගෙන් කිසිදු දෙයක් අපට අසන්නට ලැබී නැත,” යැයි පෙට්‍රේයස් පෙන්වා දෙයි.

ඔහුගේ විශ්වාසය අනුව, මෙයට හේතුව විය හැක්කේ නව නායකයින් තමන්ද ඉලක්කයක් වේ යැයි බියෙන් ජංගම දුරකථන වැනි ඉලෙක්ට්‍රොනික උපාංග භාවිතයෙන් වැළකී සිටීමයි. ඕනෑම ඉලෙක්ට්‍රොනික සංඥාවක් (electronic signature) ඔස්සේ ඔවුන් සිටින ස්ථානය සොයාගත හැකි බවට ඇති බිය නිසා ඔවුන් මෙසේ සැඟවී සිටින බව ඔහු වැඩිදුරටත් පවසයි. මෙය නව පාලනයේ අස්ථාවරත්වය සහ ඔවුන් මුහුණ දෙන පීඩනය මනාව පැහැදිලි කරනවා.

ඛමේනීගේ අනුප්‍රාප්තිකයා කවුරුන් වේවිද?

ඉරානයේ මීළඟ ස්ථිර උත්තරීතර නායකයා තෝරා පත් කරගනු ලබන්නේ සාමාජිකයින් 88 දෙනෙකුගෙන් යුත් “ප්‍රවීණයන්ගේ සමුළුව” (Assembly of Experts) විසිනි. පෙට්‍රේයස්ට අනුව, මෙහිදී සිදුවිය හැකි දේ දෙකකි.

1. දැඩි මතධාරියෙකු පත්වීම – බොහෝ දුරට ඉඩ ඇත්තේ, තවත් දැඩි මතධාරී, මූලධර්මවාදී ආගමික නායකයෙකු මෙම තනතුරට පත්වීමයි.

2. වඩා ප්‍රායෝගික නායකයෙකු පත්වීම:** එහෙත්, පාලනය තුළම “වඩාත් ප්‍රායෝගික” (pragmatic), එනම් යථාර්ථවාදීව සිතන පුද්ගලයින් ද සිටින බව පෙට්‍රේයස් පෙන්වා දෙයි. එවැනි අයෙකු බලයට පත් වුවහොත්, ඉරානයේ අනාගත ගමන් මඟ වෙනස් විය හැකිය.

භූමියේ සටනකින් තොරව පාලනය පෙරළිය හැකිද?

විදෙස් හමුදා භූමියට ඇතුළු නොවී ඉරාන පාලනය පෙරළා දැමිය හැකිද යන ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු දෙමින් පෙට්‍රේයස් කියා සිටියේ එය “ඊළඟට බලයට පත්වන්නේ කවුරුන්ද යන්න මත රඳා පවතින” බවයි.

කෙසේ වෙතත්, ඔහු “ඉතා විශ්වාසයෙන්” පවසන දෙයක් නම්, ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ට ඉරානයට හමුදා යැවීමේ කිසිදු අවශ්‍යතාවයක් නොමැති බවයි.