2022 ආර්ථික අගාධයෙන් යන්තම් හිස ඔසවමින්, 2025 “ඩිට්වා” සුළි කුණාටුවේ මහා විනාශයෙන් ගොඩ ඒමට දත කමින් සිටි ශ්රී ලංකාවට, දැන් තවත් දැවැන්ත අභියෝගයකට මුහුණ දීමට සිදුවී තිබෙනවා. ඒ, දහස් ගණනක් සැතපුම් ඈත මැදපෙරදිග ඇවිලී ගිය යුද ගින්නයි. 2026 පෙබරවාරි 28 වන දින, ඇමරිකාව සහ ඊශ්රායලය එක්ව ඉරානයට එරෙහිව දියත් කළ දැවැන්ත යුධ මෙහෙයුම, ලෝක දේශපාලන සිතියම පමණක් නොව අපේ රටේ ආර්ථිකයේ හදවතටම සෘජුව බලපාන තත්ත්වයක් නිර්මාණය කර ඇත.
මෙම යුද්ධය හුදෙක් රටවල් දෙකක් අතර ගැටුමක් නොවේ. ඉරානයේ උත්තරීතර නායකයාගේ ඝාතනයත් සමග සමස්ත ගල්ෆ් කලාපයම යුද පිටියක් බවට පත්වෙමින්, ලෝකයේ ප්රධානතම බලශක්ති නාලිකාවක් වන හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධිය අවහිර වී තිබේ. ඉතින්, මේ ගින්න අපේ රටට දැනෙන්නේ කොහොමද? ඉන්ධන මිල, විදෙස් රැකියා, තේ අපනයන, සහ අපේ දෛනික ජීවිතයට එය බලපාන්නේ කෙසේද? මේ, Seylan News විමසුමයි.
දම්වැලක ප්රතික්රියාව – ඉන්ධන මිල සහ ඉහළ යන ජීවන වියදම
මැදපෙරදිග යුද්ධයේ පළමු සහ දරුණුම බලපෑම අපට දැනෙන්නේ ඉන්ධන පිරවුම්හලේදීය. ශ්රී ලංකාව සිය බලශක්ති අවශ්යතාවයෙන් වැඩි කොටසක් සපුරා ගන්නේ ආනයනික ඛනිජ තෙල්වලිනි. යුද්ධය ආරම්භ වී පැය කිහිපයක් තුළ ලෝක වෙළෙඳපොළේ බොරතෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 90 සීමාව ඉක්මවා ගියේය. ගෝලීය තෙල් සැපයුමෙන් 20%ක් යන හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධිය අවහිර වීම, අප වැනි රටවලට “ආනයනික උද්ධමනය” (Imported Inflation) නම් තත්ත්වය ඇති කරයි. සරලවම කිවහොත්, පිටරටින් ගේන බඩුවල මිල ඉහළ යාම නිසා අපේ රටේ බඩු මිල ඉහළ යාමයි.
ලංකා ඛනිජ තෙල් නීතිගත සංස්ථාව පවසන්නේ රට තුළ දින 37කට ප්රමාණවත් ඉන්ධන ඇති බවයි. නමුත් අලුතින් නැව් ගෙන්වීමේදී ගෙවිය යුතු “භූ-දේශපාලනික අවදානම් වාරිකය” (Geopolitical risk premium) නිසා ඉදිරියේදී ඉන්ධන මිල තවත් ඉහළ යනු ඇත. දැනටමත් 2026 පෙබරවාරි 28 දා සිට ඔටෝ ඩීසල් ලීටරයක් රු. 4කින් සහ සුපිරි ඩීසල් ලීටරයක් රු. 6කින් ඉහළ දමා ඇත.
මෙය දම්වැල් ප්රතික්රියාවක් මෙන් අනෙක් සෑම දෙයකටම බලපායි.
* ප්රවාහනය – බස් ගාස්තු, පාසල් වෑන් ගාස්තු සහ කුලී රථ ගාස්තු ඉහළ යයි.
* කෘෂිකර්මය – දඹුල්ලේ සිට කොළඹට එළවළු ගෙන ඒමේ වියදම ඉහළ යාමෙන් එළවළු මිල ඉහළ යයි.
* විදුලිය – ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලය දැනටමත් 13.56%ක විදුලි ගාස්තු වැඩිවීමක් යෝජනා කර ඇති අතර, ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම එම තීරණය තවත් තහවුරු කරනු ඇත.
අගාධයට ඇද වැටෙන විදෙස් රැකියා සහ ප්රේෂණ
මැදපෙරදිග කලාපය යනු ශ්රී ලංකාවේ විදේශ විනිමය ආදායමේ රන් ආකරයයි. අපේ රටේ මිලියනයකට අධික පිරිසක් එහි සේවය කරන අතර, ඔවුන් වසරකට ඩොලර් බිලියන 5කට අධික මුදලක් අපේ රටට එවයි. නමුත් දැන් ඔවුන්ගේ ආරක්ෂාව සහ රැකියා දැඩි අවදානමකට ලක්වී ඇත.
ගැටුම් පවතින ප්රධාන රටවල සිටින ශ්රී ලාංකිකයින්ගේ සංඛ්යාව සුළුපටු නොවේ. එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යයේ 350,000ක්, සෞදි අරාබියේ 246,000ක්, කුවේටයේ 175,000ක් සහ කටාර්හි 140,000ක් පමණ සේවය කරති. යුද්ධය හේතුවෙන් ගුවන් තොටුපළවල් වැසීම, ගුවන් ගමන් අත්හිටුවීම නිසා ඔවුන්ට නැවත පැමිණීමට හෝ නව රැකියා සඳහා පිටත්ව යාමට සිටින අයට යාමට නොහැකි වී ඇත. යුද්ධය දිග්ගැස්සුනහොත්, ලක්ෂ ගණනක් පිරිසක් රටට ගෙන්වා ගැනීමට (Evacuation) සිදුවනු ඇත. එය 1990 කුවේට් යුද්ධය සිහිගන්වන මහා මානුෂීය අර්බුදයක් විය හැකිය. මෙයින් අපේ රටට ලැබෙන විදේශ ප්රේෂණ ආදායම දැවැන්ත ලෙස කඩා වැටෙනු ඇත.
තේ කර්මාන්තයට වැදුණු මරු පහර
“ලංකා තේ” යනු ලෝකයේ අපේ අනන්යතාවයයි. නමුත් මෙම යුද්ධය තේ කර්මාන්තයට මරු පහරක් එල්ල කරමින් තිබේ. අපේ තේ අපනයනයෙන් 50%කට වඩා යන්නේ මැදපෙරදිග සහ උතුරු අප්රිකානු රටවලටයි. ඉරානය අපේ ප්රධානතම ගැණුම්කරුවෙකි. දැන් සිදුවී ඇත්තේ කුමක්ද?
1. සැපයුම් ජාල බිඳවැටීම – රතු මුහුද සහ හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධියේ ගැටුම් නිසා නැව් ගාස්තු සහ රක්ෂණ ගාස්තු අහස උසට නැග ඇත.
2. ගමනාගමන ප්රමාදය – යුධ කලාප මගහැර අප්රිකාව වටා (Cape of Good Hope) ගමන් කිරීමට නැව්වලට සිදුවීමෙන්, ගමනට අමතර දින 15-20ක් ගතවේ.
3. මිල පහත වැටීම – මැදපෙරදිග ගැනුම්කරුවන්ගේ ඉල්ලුම අඩු වීම නිසා, කොළඹ තේ වෙන්දේසියේදී, විශේෂයෙන්ම පහතරට තේ මිල පහත වැටීමේ අවදානමක් පවතී.
ඩිට්වා සුළි කුණාටුවෙන් දැනටමත් බැට කා සිටින තේ වගාකරුවන්ට සහ වතු කම්කරුවන්ට මෙය “ගහෙන් වැටුණු මිනිහාට ගොනා ඇන්නා” වැනි තත්ත්වයකි.
ගොවියාගේ කඳුළ සහ ආහාර සුරක්ෂිතතාවේ අභියෝගය
ඩිට්වා සුළි කුණාටුවෙන් අපේ රටේ කුඹුරු හෙක්ටයාර 108,000ක් විනාශ විය. එම අලාභයෙන් ගොඩ ඒමට උත්සාහ කරන ගොවියාට දැන් තවත් පහරක් වැදී ඇත. ඒ, පොහොර මිල ඉහළ යාමයි. ලෝකයේ ප්රධාන යූරියා පොහොර නිෂ්පාදකයින් වන ඉරානය සහ ඊජිප්තුව යුද්ධයට මැදිවීම නිසා ගෝලීය යූරියා මිල දින කිහිපයක් තුළ 40%කින් පමණ ඉහළ ගොස් ඇත. අපේ රට පොහොර ආනයනය කරන නිසා, මෙහි සෘජු බලපෑම එල්ල වන්නේ දේශීය සහල් සහ එළවළු නිෂ්පාදන වියදමටයි. ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම සහ පොහොර මිල ඉහළ යාම එකතු වූ විට, ඉදිරියේදී ආහාර ද්රව්ය මිල තවත් ඉහළ යාම වැළැක්විය නොහැක.
රජයේ ප්රතිචාර සහ අපේ වගකීම
මෙම තත්ත්වය හමුවේ රජය විසින් මැදපෙරදිග සිටින ශ්රී ලාංකිකයින්ගේ ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීමට හදිසි ඇමතුම් මධ්යස්ථාන පිහිටුවා ඇත. එමෙන්ම, රට තුළ ප්රමාණවත් ඉන්ධන තොග පවතින බැවින් කලබල නොවන ලෙස ජනතාවගෙන් ඉල්ලා සිටී.
කෙසේ වෙතත්, මෙම අර්බුදය අපට වැදගත් පාඩමක් කියා දෙයි. ආනයනික ඉන්ධන මත පමණක් යැපීම, මැදපෙරදිග රැකියා මත පමණක් යැපීම කෙතරම් අවදානම් සහගතද යන්න දැන් අපට පැහැදිලිය. පුනර්ජනනීය බලශක්තියට යොමු වීම, නව ශ්රම වෙළඳපොළවල් සොයා ගැනීම, සහ දේශීය කෘෂිකර්මාන්තය ශක්තිමත් කිරීම වැනි දිගුකාලීන විසඳුම් සඳහා වහාම ක්රියාත්මක විය යුතු කාලය එළඹ ඇත.
මැදපෙරදිග ඇවිලෙන ගින්න අපේ ගෙදරටම පැමිණ තිබේ. එය නිවා දැමීමට අපට නොහැකි වුවත්, එම ගින්නෙන් අපේ රට සහ ජනතාව ආරක්ෂා කර ගැනීමට නම්, අප සියලු දෙනාම එක්ව, බුද්ධිමත්ව සහ දුර දක්නා නුවණින් යුතුව කටයුතු කළ යුතුය.
