ලංකාවේ හැමදාම වැස්ස කාලෙට කරළියට එන, දහස් ගණනක් රෝගී කරලා ජීවිත බිලිගන්නා ප්රධානම සතුරෙක් තමයි ඩෙංගු කියන්නේ. මේ ඩෙංගු වසංගතය ස්වාභාවිකව සහ සාර්ථකව මර්දනය කරන්න ලෝකයේ දියුණු රටවල් රැසක් භාවිතා කරන “වොල්බැකියා” (Wolbachia) බැක්ටීරියා තාක්ෂණය ලංකාවට හඳුන්වා දෙන්න මීට පෙර පියවර ගෙන තිබුණා.
නමුත් රුපියල් මිලියන ගණනක් මහජන මුදල් වියදම් කරමින් මෙරට ආරම්භ කළ එම නියමු ව්යාපෘතිවලට අද මොකද වුණේ? ඒ ව්යාපෘති සියල්ල අතරමග නතර කර දැමුවේ කාගේ බලපෑම් මතද? මේ පිළිබඳව වෛද්ය හා සිවිල් අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ වෛද්යවරුන්ගේ වෘත්තීය සමිති සන්ධානයේ සභාපති, වෛද්ය චමල් සංජීව මහතා සෞඛ්ය බලධාරීන්ගෙන් බරපතළ ප්රශ්න කිරීමක් සිදුකරනවා.
මොකක්ද මේ වොල්බැකියා මැජික් එක?
වොල්බැකියා කියන්නේ පරිසරයට හෝ මිනිසාට කිසිදු හානියක් නැති, මදුරුවන්ගේ ශරීරය තුළ පමණක් ජීවත්වන ස්වාභාවික බැක්ටීරියාවක්. මෙම බැක්ටීරියාව Aedes aegypti (ඩෙංගු පතුරුවන මදුරුවා) ගේ සෛල තුළ ගුණ වෙමින්, උගේ ජාන පදනම වෙනස් කරනවා.
මෙහි ප්රතිඵල ලෙස ප්රධාන වාසි දෙකක් ලැබෙනවා.
1. මදුරුවාගේ ශරීරය තුළ ඩෙංගු වෛරසය වර්ධනය වීම සම්පූර්ණයෙන්ම අඩාල වෙනවා.
2. මදුරු ගහනය ස්වාභාවිකවම පාලනය වෙනවා.
සිංගප්පූරුව, ඔස්ට්රේලියාව, ඉන්දුනීසියාව, බ්රසීලය, මැලේසියාව සහ ඉන්දියාව වැනි රටවල් මේ වන විටත් මෙම ක්රමය සාර්ථකව භාවිත කරනවා. මෙම බැක්ටීරියාව පරිසරයට මුදාහැරීම හරහා එම රටවල මදුරු ගහනය සියයට 70කට වඩා වැඩි ප්රමාණයකින් අඩු කරගන්න පුළුවන් වෙලා තියෙනවා. ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානයේ දත්ත පවා පෙන්වා දෙන්නේ මේ හරහා ඩෙංගු රෝග ව්යාප්තිය කැපී පෙනෙන ලෙස පාලනය වී ඇති බවයි.
මිලියන ගණන් වතුරේ – ලංකාවේ ප්රොජෙක්ට් එක කැපුවේ කවුද?
වෛද්ය චමල් සංජීව මහතා පෙන්වා දෙන්නේ, අවස්ථා කිහිපයකදීම ලංකාව තුළද මෙම වොල්බැකියා බැක්ටීරියාව භාවිත කරමින් නියමු ව්යාපෘති (Pilot Projects) ක්රියාත්මක කළ බවයි. ඒ සඳහා විශාල මුදලක්ද වැය කෙරුණා. නමුත් කණගාටුවට කරුණ නම්, විවිධ “අදෘශ්යමාන හස්තයන්” සහ විවිධ බලපෑම් හේතුවෙන් එම සාර්ථක ව්යාපෘති සියල්ලම අතරමග නතර කර දැමීමයි.
රසායනික දුම් ගැසීම් සහ සාම්ප්රදායික ක්රම සඳහා වාර්ෂිකව කෝටි ගණනින් ප්රතිපාදන වෙන්කරන සෞඛ්ය අංශ, මෙවැනි ස්ථිර සහ ස්වාභාවික විසඳුමකට මුදල් වියදම් කර පසුව එය හකුලා ගත්තේ කාගේ වුවමනාවටද යන්න දැන් ගැටලුවකි.
ලෝකය අලුත් වෙද්දී අපේ අය තවම සාකච්ඡා මේසවල
ඩෙංගු මර්දනය සඳහා ලෝකයේ අනෙක් රටවල් නව තාක්ෂණය සමඟ බද්ධ වෙමින්, කුඩා දරුවන්ට එන්නත් ලබාදීම පවා මේ වන විට ආරම්භ කර තිබෙනවා.
තාක්ෂණයට අමතරව, කියුබාව වැනි රටවල් “කැම්පෙන්ස්ටා” (Campanista) නමින් සුවිශේෂී ආකෘතියක් ක්රියාත්මක කරනවා. එහිදී සිදුකෙරෙන්නේ ප්රජාවගේ සෘජු දායකත්වයෙන්, නිවසෙන් නිවසට ගොස් මදුරුවන් බෝවන ස්ථාන විනාශ කරමින් ජනතාව සක්රීයව මේ සඳහා දායක කරගැනීමයි.
ලංකාවේද මෙවැනි නව ක්රමවේද සහ ජාත්යන්තර අත්දැකීම් භාවිත කිරීම ගැන පසුගිය කාලයේ විශාල වශයෙන් සාකච්ඡා ඇති වුවත්, ඒ සියල්ල සාකච්ඡා මේසවලට පමණක් සීමා වී වැලි යට වැසී ගොස් ඇති බව වෛද්යවරයා වැඩිදුරටත් අවධාරණය කරනවා.
දිනෙන් දින ඩෙංගු රෝගීන්ගෙන් රෝහල් පිරී ඉතිරී යද්දී, අතරමග නතර කර දැමූ වොල්බැකියා වැනි සාර්ථක ව්යාපෘති පිළිබඳව සෞඛ්ය අමාත්යාංශය වහාම රටට හෙළිදරව් කළ යුතු කාලය එළඹ තිබෙනවා.
Call to Action (Action)
මෙම ලිපිය ගැන ඔබ සිතන්නේ කුමක්ද? ඔබේ අදහස් අප හා බෙදාගන්න. මෙය ඔබේ මිතුරන් සහ පවුලේ අය සමඟත්, ඔබේ සමාජ මාධ්ය ගිණුම් වලත් share කර සංවාදයක් ආරම්භ කරන්න.
