2026 මාර්තු 21, සෙනසුරාදා රාත්රියේ, ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් විසින් සිය Truth Social සමාජ මාධ්ය ගිණුම හරහා නිකුත් කළ එක් පණිවිඩයක්, මුළු ලෝකයම දැවැන්ත අවිනිශ්චිතතාවයකට ඇද දැමීමට සමත් විය. ඒ, හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය වහාම විවෘත නොකළහොත්, පැය 48ක් ඇතුළත ඉරානයේ ප්රධාන විදුලි බලාගාර “සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ කරන” බවට කළ බරපතල තර්ජනයයි.
මෙම සිදුවීම හුදෙක් ඈත රටවල් දෙකක් අතර ඇති වූ ගැටුමක් ලෙස සිතා බැහැර කළ හැකිද? කොහෙත්ම නැහැ. එහි කම්පන තරංග මේ වන විටත් කොළඹ කොටස් වෙළඳපොළේ සිට ඔබේ නිවස අසල ඇති ඉන්ධන පිරවුම්හල දක්වාම ගලා එමින් පවතී. Seylan News අප උත්සාහ කරන්නේ, මෙම ගෝලීය බල අරගලය සහ අපේ එදිනෙදා ජීවිතයට එය බලපාන ආකාරය සරලව පැහැදිලි කිරීමටයි.
ට්රම්ප්ගේ පැය 48ක අවසන් අනතුරු ඇඟවීම
ලෝකයේ දෛනික තෙල් සහ ගෑස් සැපයුමෙන් පහෙන් එකක් පමණ ප්රවාහනය කරන, ඉතා පටු මුහුදු මාර්ගයක් වන හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය, ඉරානය විසින් පසුගිය සති කිහිපය පුරාම නාවික ගමනාගමනයට අවහිර කර තිබුණි. මේ හේතුවෙන් ගෝලීය තෙල් මිල බැරලයක් ඩොලර් 112 ඉක්මවා ඉහළ ගියේය. ට්රම්ප්ගේ මෙම තර්ජනය, එම තත්ත්වයට ප්රතිචාර ලෙස එල්ල වූවකි.
මෙම තර්ජනය නිකුත් කළේ සෙනසුරාදා රාත්රියේ වීමද විශේෂත්වයකි. ඒ, ඉරිදා නිවාඩුවෙන් පසු, ලෝකයේ මුලින්ම වෙළඳපොළවල් විවෘත වන ආසියානු සහ පැසිෆික් කලාපීය රටවලට දැඩි මානසික පීඩනයක් එල්ල කිරීමේ උපක්රමයක් ලෙසයි.
ලෝක වෙළඳපොළවල් හිස හැරුණු අතේ
ට්රම්ප්ගේ තර්ජනයෙන් පසු, අද (23) උදෑසන වෙළඳපොළවල් විවෘත වන විට, ආයෝජකයෝ දැඩි භීතියකින් යුතුව තම මුදල් කොටස් වෙළඳපොළෙන් ඉවත් කර ගැනීමට පටන් ගත්හ.
* ඕස්ට්රේලියාව – වෙළඳපොළ විවෘත වී මුල් පැය කිහිපය තුළ ඕස්ට්රේලියානු ඩොලර් බිලියන 50ක කඩාවැටීමක් වාර්තා විය. දිනය අවසානයේ, මාස 11කින් වාර්තා වූ දරුණුතම කඩාවැටීමත් සමග, වෙළඳපොළ වටිනාකම ඩොලර් බිලියන 90කින් පහත වැටී තිබුණි.
* ආසියාව – දකුණු කොරියාවේ කොටස් වෙළඳපොළ 6.3% කින්ද, හොංකොං 3.9% කින්ද, ජපානය 3.3% කින්ද පහත වැටුණි.
* යුරෝපය – ප්රංශය, ජර්මනිය සහ බ්රිතාන්යයේ කොටස් වෙළඳපොළවල් ද 1.5% – 2% අතර කඩාවැටීම් වාර්තා කළේය.
මෙය පෙන්නුම් කරන්නේ, ආයෝජකයින් මෙම තත්ත්වය හුදෙක් කලාපීය ගැටුමක් ලෙස නොව, 1970 දශකයේ ඇති වූ තෙල් අර්බුදයට සමාන, ගෝලීය ආර්ථිකයට බලපාන මහා පරිමාණ කම්පනයක් ලෙස දකින බවයි.
ශ්රී ලංකාවට දැනෙන රස්නය
මෙම ගෝලීය කම්පනය, දැනටමත් අස්ථාවරව පවතින ශ්රී ලංකාවේ ආර්ථිකයට සහ කොටස් වෙළඳපොළට ද සෘජුවම බලපෑවේය. සඳුදා දිනයේ කොළඹ කොටස් වෙළඳපොළ දර්ශක (ASPI) 2% කට ආසන්න ප්රමාණයකින් පහත වැටුණි. John Keells, Sampath Bank, සහ Hayleys වැනි ප්රධාන පෙළේ සමාගම්වල කොටස් මිල ගණන් ද පහළ ගියේ, ඉහළ යන ඉන්ධන මිල සහ රුපියලේ අවප්රමාණය වීම, සමාගම්වල ලාභයට බලපානු ඇතැයි ආයෝජකයින් තුළ ඇති වූ බිය නිසාය.
නමුත් කොටස් වෙළඳපොළෙන් ඔබ්බට, අපට මේ අර්බුදය වඩාත්ම තදින් දැනෙන්නේ අපේ එදිනෙදා ජීවිතය තුළයි.
* ඉන්ධන මිල සහ QR – ගෝලීය තෙල් මිල ඉහළ යෑමත් සමග, රජයට ඉන්ධන මිල රු. 60-90 ත් අතර මුදලකින් ඉහළ දැමීමට සිදු විය. ඒ සමගම, 2022 අර්බුද සමයේ අපට අත්විඳීමට සිදු වූ QR කේත ක්රමය සහ ඉරට්ටේ-ඔත්තේ ක්රමය නැවතත් හඳුන්වා දෙනු ලැබිණි.
* ප්රවාහන අර්බුදය – ඩීසල් මිල ඉහළ යෑම දරාගත නොහැකි බව පවසමින් පෞද්ගලික බස් රථ හිමියන්ගෙන් 90% ක් සේවයෙන් ඉවත් විය.
* කෘෂිකර්මාන්තය – කුඹුරු සීසෑමේ යන්ත්ර සඳහා වන ගාස්තු අක්කරයකට රු. 2,000-5,000 ත් අතර මුදලකින් ඉහළ යනු ඇතැයි ගොවි සංගම් අනතුරු අඟවයි.
* බෙදාහැරීමේ සේවා – Uber සහ PickMe වැනි සේවා පවත්වාගෙන යාමට ඉහළ ඉන්ධන කෝටාවක් ඉල්ලා සිටී.
තෙල් ඉහළට, රත්තරන් පහළට: වෙළඳපොළේ අමුතු හැසිරීම
සාමාන්යයෙන්, මෙවැනි ගෝලීය අර්බුදකාරී අවස්ථාවලදී, රත්තරන් මිල ඉහළ යෑමක් දක්නට ලැබේ. එය “ආරක්ෂිත ආයෝජනයක්” (safe-haven asset) ලෙස සැලකෙන නිසාය. නමුත් මෙවර සිදු වූයේ එහි අනෙක් පැත්තයි. තෙල් මිල ඉහළ යද්දී, රත්තරන් මිල 7% කින් පමණ පහත වැටුණි.
මෙයට හේතුව, ආයෝජකයින් කොටස් වෙළඳපොළේ සිදුවන පාඩු පියවා ගැනීමට, තම සන්තකයේ ලාභදායීව තිබූ රත්තරන් විකුණා, මුදල් (විශේෂයෙන්ම ශක්තිමත් වූ ඇමරිකානු ඩොලර්) ලබා ගැනීමට කටයුතු කිරීමයි. මෙය “flight to liquidity” හෙවත් “මුදල් වෙත පළා යාම” ලෙස හැඳින්වේ.
ඉදිරියට කුමක් වේද?
ට්රම්ප්ගේ පැය 48ක කාල සීමාව අවසන් වන තෙක් මුළු ලෝකයම බලා සිටින්නේ දැඩි නොඉවසිල්ලකිනි. මෙම තර්ජනය හුදෙක් බලපෑම් කිරීමේ උපක්රමයක් වී, රාජ්ය තාන්ත්රික විසඳුමකට මග පෑදේද, නැතහොත් මැදපෙරදිග කලාපයම ගිනි ගන්නා මහා පරිමාණ යුද්ධයකට මග පෑදේද යන්න තවමත් අවිනිශ්චිතය.
කෙසේ වෙතත්, එක් දෙයක් පැහැදිලිය. අප කැමති වුවත්, අකමැති වුවත්, අපේ ආර්ථිකය සහ එදිනෙදා ජීවිතය, ගෝලීය දේශපාලනයේ සහ බල අරගලයේ නූල්වලින් බැඳී පවතී. ට්රම්ප්ගේ එක් ට්වීට් පණිවිඩයකට, අපේ රටේ බස් රථයක් පාරෙන් ඉවත් කිරීමටත්, ගොවියෙකුගේ අස්වැන්නේ වියදම ඉහළ දැමීමටත් හැකි වී ඇත්තේ එබැවිනි.
