ඇමරිකානු ඩොලරයට සාපේක්ෂව ශ්රී ලංකා රුපියල වේගයෙන් අවප්රමාණය වීමත් සමඟ මෙරට මූල්ය වෙළෙඳපොළ තුළ දැඩි නොසන්සුන්තාවයක් හටගෙන තිබේ. පසුගිය සතියේ වාණිජ බැංකු විසින් එකම දිනයක් තුළ කිහිප වතාවක්ම ඩොලරයේ විකිණුම් මිල සංශෝධනය කිරීමට පියවර ගත් අතර, බදාදා දිනය ආරම්භයේදී රුපියල් 343ක් වූ ඩොලරයේ මිල පැය කිහිපයක් ඇතුළත රුපියල් 6කින් ඉහළ ගොස් රුපියල් 349 සීමාවට ළඟා විය.
මේ සම්බන්ධයෙන් අදහස් දක්වන ප්රකට ආර්ථික විශ්ලේෂක ගයන්ත දෙහිවත්ත මහතා පෙන්වා දෙන්නේ ආණ්ඩුවේ උඩඟුකම, නොදැනුවත්කම සහ මවාපෑම් හේතුවෙන් සමස්ත මූල්ය පද්ධතියම බරපතළ අනතුරකට ලක්ව ඇති බවයි.
මවාපෑම් සහ සැබෑ ආර්ථික යථාර්ථය
වසර ආරම්භයේදී රජය ප්රකාශ කළේ රට සතුව ඩොලර් බිලියන 7ක පමණ විදේශ සංචිත පවතින බැවින් ආර්ථිකය ස්ථාවර මට්ටමක පවතින බවයි. එහෙත් දෙහිවත්ත මහතා පවසන්නේ එය හුදු මවාපෑමක් පමණක් වූ බවයි.
“ගංවතුරෙන් විනාශ වුණු පාලම්, බෝක්කු නැවත හදන්නේ නැතුව ඒවා ඔක්කොම පිළිසකර කළා වගේ පෙනී සිටින්නයි ආණ්ඩුව උත්සාහ කළේ. රුපියල කඩාවැටෙන්න ගත්තම ඔවුන් මුලින්ම කළේ විපක්ෂය අනවශ්ය බියක් ඇති කරනවා කියලා චෝදනා කරන එක. ඊට පස්සේ කිව්වා මැද පෙරදිග අර්බුදය නිසා ලෝක වෙළෙඳපොළේ ඩොලරය ශක්තිමත් වෙනවා කියලා. හැබැයි ඇත්ත ඒක නෙවෙයි.”
පසුගිය වසර තුනක කාලය දෙස බැලීමේදී ලෝකයේ ප්රධාන ශක්තිමත් මූල්ය ඒකක 6ක් සමඟ සැසඳීමේදී ඩොලර් දර්ශකය (Dollar Index) පැවතියේ පහළ මට්ටමකය. ඉන් පැහැදිලි වන්නේ ලෝක වෙළෙඳපොළේ ඩොලරය අසාමාන්ය ලෙස ශක්තිමත් වීමක් සිදු නොදැක්වූ බවත්, සැබවින්ම සිදුව ඇත්තේ ලංකාව වැනි දුර්වල ආර්ථිකයන් සහිත රටවල මූල්ය ඒකක අභ්යන්තර දුර්වලතා හේතුවෙන් කඩාවැටීම බවත්ය.
විදේශ ආයෝජකයින් රට හැර යාම සහ ඩොලර් හිඟය
ආර්ථික අර්බුදයෙන් පසුව 2023 වසරේ අගභාගයේ සිට ඩොලරයේ මිල රුපියල් 360 සිට රුපියල් 290 දක්වා පහත වැටුණේ රට තුළට පැමිණි කෙටි කාලීන විදේශීය ආයෝජන හේතුවෙනි. මෙරට කොටස් වෙළෙඳපොළ, දේපළ වෙළෙඳපොළ සහ ඉහළ පොලී අනුපාත පැවති රුපියල් බැඳුම්කර වෙත මෙම ආයෝජකයින් ආකර්ෂණය වූ මුත්, ඔවුන් දීර්ඝකාලීන ආයෝජකයින් නොවේ.
වත්මන් ආර්ථික මූලධර්මවල පවතින දුර්වලතා සහ ඉදිරියේදී ගෙවීමට ඇති දැවැන්ත විදේශ ණය බර දෙස බලා මෙම කෙටි කාලීන ආයෝජකයින් මේ වන විට තමන් සතු මුදල් රැගෙන වේගයෙන් රටින් පිටවෙමින් සිටිති. ආණ්ඩුවට ව්යසනයේ බරපතළකම හෝ සැබෑ ප්රශ්නය වටහා ගැනීමට නොහැකි වී ඇති බව පෙනී යාම නිසා මෙම ආයෝජකයින් ඉවත් වීම තවත් වේගවත් වී ඇත.
මේ හේතුවෙන්,
* විදේශගත ශ්රමිකයින් ඉදිරියේදී ඩොලරයේ මිල තවත් ඉහළ යනු ඇතැයි අපේක්ෂාවෙන් ලංකාවට මුදල් එවීම සීමා කර තිබේ.
* ඉදිරි මිල ඉහළ යාම්වලින් බේරීම සඳහා ආනයනකරුවන් කඩිනමින් වාහන 4,000ක් සඳහා ණයවර ලිපි (LC) විවෘත කිරීමට පියවර ගෙන ඇත.
මැද පන්තිය දිළිඳු භාවයට ඇද වැටීමේ අවදානම
රූපාන්තරණය වන මෙම මූල්ය අර්බුදයේ සෘජු ගොදුර බවට පත්වන්නේ මෙරට සාමාන්ය ජනතාවයි. රුපියල අවප්රමාණය වීම යනු ජනතාව මත පටවන වක්ර බද්දකි. වසර ආරම්භයේ සිට මේ දක්වා රුපියල බිඳ වැටීම නිසා පමණක් ජනතාව මත රුපියල් 50ක පමණ අදෘශ්යමාන බද්දක් පැටවී තිබේ.
වත්මන් රජය බලයට පත්වීමෙන් පසු විදුලි ගාස්තු 40%කින් පමණ ඉහළ ගොස් ඇති අතර, ඉදිරියේදී ඉන්ධන මිලද 100%කින් පමණ ඉහළ යාමේ අවදානමක් පවතී. මේ හරහා පාලනය කළ නොහැකි උද්ධමනයක් (භාණ්ඩ හා සේවා මිල ඉහළ යාම) නිර්මාණය වන අතර, ජනතාවගේ ක්රය ශක්තිය (මිලදී ගැනීමේ හැකියාව) වේගයෙන් පහත වැටේ.
“රුපියල කඩාවැටීම හොඳයි කියලා ආණ්ඩුව කියනවා නම් ඒකෙන්ම පේනවා ඔවුන්ට මූලික ආර්ථික විද්යාව ගැනවත් දැනීමක් නැති බව. සාක්කුවේ තියෙන මුදලේ අගය නැතිවෙද්දී, මාසය මුලදී කාපු ප්රමාණය මාසය අගදී කන්න බැරි වෙද්දී ඒක හොඳ වෙන්නේ කොහොමද? මේ ආණ්ඩුවේ ඉතිරි ධුර කාලය ඉවර වෙද්දී ලංකාවේ මැද පන්තියෙන් 50%ක්ම දුප්පතුන් බවට පත්වීම නතර කරන්න බැහැ.”
රාජ්ය මූල්ය ප්රතිපත්තියේ අසාර්ථකත්වය
මහා භාණ්ඩාගාරය තුළ රුපියල් බිලියන ගණනින් මුදල් ගොඩගසාගෙන සිටීම ජයග්රහණයක් ලෙස පෙන්වීමට ආණ්ඩුව උත්සාහ කළද, එය මූල්ය විද්යාව පිළිබඳ නොදැනුවත්කම ප්රදර්ශනය කිරීමක් බව දෙහිවත්ත මහතා පවසයි. ආර්ථිකය හැකිලෙන මෙවැනි අවස්ථාවලදී රජය කළ යුත්තේ මුදල් ගොඩගැසීම නොව, බදු සහන හරහා ජනතාවට සහ ව්යාපාරවලට හුස්ම ගැනීමට අවකාශයක් ලබා දීමයි.
මේ මොහොතේ ගත යුතු හදිසි පියවර ලෙස ඔහු යෝජනා කරන්නේ.
1. රුපියල ස්ථාවර වන තෙක් වැට් (VAT) බද්ද තාවකාලිකව අත්හිටුවීම හෝ ප්රතිශතය අඩු කිරීම.
2. වැට් බදු අය කිරීමේ වාර්ෂික පිරිවැටුම් සීමාව රුපියල් මිලියන 30 සිට මිලියන 60 දක්වා ඉහළ දැමීම.
පසුගිය කාලයේ හිටපු ජනාධිපති ගෝඨාභය රාජපක්ෂ මහතා බදු සහන ලබා නොදුන්නේ නම් ආර්ථික අර්බුදය මීට වඩා බොහෝ කලකට පෙර පුපුරා යාමට ඉඩ තිබූ බවත්, ආණ්ඩුව දැනට අනුගමනය කරන්නේ ලෝකයේ අසාර්ථක වී ඇති අන්ත දක්ෂිණාංශික ආර්ථික පිළිවෙත් බවත් ඔහු පෙන්වා දෙයි.
ඩොලර් උගුලෙන් ගැලවීමට BRICS විකල්පය
ශ්රී ලංකාව දිගින් දිගටම ඩොලරය මතම යැපෙන්නේ නම් මෙම අර්බුදයෙන් ගැලවිය නොහැක. මේ සඳහා කසාන් නුවර පැවැති බ්රික්ස් (BRICS) සමුළුවේදී සාකච්ඡා වූ ‘ඩොලර් හරණය’ සඳහා වන විකල්ප මූල්ය පද්ධති කෙරෙහි ලංකාව යොමු විය යුතුය.
* විකල්ප ගෙවීම් ක්රම – බ්රික්ස් සංවිධානයේ සාමාජික රටවල් 29 අතර ඩොලරයෙන් බැහැර වූ ගෙවීම් පද්ධතියක් සකස් වෙමින් පවතී.
* භාණ්ඩ හුවමාරු වෙළෙඳාම (Barter System) – ලංකාවේ තේ, පොල්, රබර් වැනි කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන ලබා දී බ්රසීලයෙන් සීනි, හෝ අනෙක් රටවලින් ඉන්ධන මාස කිහිපයකට ලබා ගැනීමේ ක්රමවේද සකස් කළ හැකිය. එමඟින් බලශක්ති ආනයනය සඳහා වැයවන ඩොලර් ප්රමාණය 50%කින් පමණ අඩු කරගත හැක.
* රත්තරන් සංචිත – ඩොලර් වෙනුවට නැවතත් රත්තරන් සංචිත මත පදනම්ව මූල්ය ස්ථාවරත්වය ගොඩනැගීමට පියවර ගත යුතුය.
අපායට ලැබුණු විවේක කාලයක්ද?
ලංකාව නිල වශයෙන් විදේශ ණය ප්රතිව්යුහගත කර ගෙවීම් ආරම්භ කිරීමට නියමිතව ඇත්තේ 2028 වසරේදී වුවද, ඊට පෙරම ආර්ථිකය කඩාවැටීමේ ලක්ෂණ පෙන්නුම් කරමින් තිබේ.
ඉදිරියේදී ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදලේ (IMF) මීළඟ වාරිකය ලැබීමත් සමඟ රුපියල මාසයක් හෝ තුනක් වැනි කෙටි කාලයකට තාවකාලිකව ශක්තිමත් විය හැකි නමුත්, එය “අපායට ලැබෙන විවේක කාලයක්” (Temporary Relief) පමණක් වනු ඇත. නිෂ්පාදන ආර්ථිකයක් ගොඩනඟා, නැවත ණය ගෙවීමේ හැකියාව වර්ධනය නොකරන තාක් කල්, ආණ්ඩුවේ “වැලිකොට්ට තියරියෙන්” මෙම ආර්ථික නායයෑම වැළැක්විය නොහැකි බව ගයන්ත දෙහිවත්ත මහතා අවධාරණය කරයි.
Call to Action (CTA)
මෙම ලිපිය ගැන ඔබ සිතන්නේ කුමක්ද? ඔබේ අදහස් අප හා බෙදාගන්න. මෙය ඔබේ මිතුරන් සහ පවුලේ අය සමඟත්, ඔබේ සමාජ මාධ්ය ගිණුම් වලත් share කර සංවාදයක් ආරම්භ කරන්න.
