2026 වසරේ මාර්තු මාසයේදී ජාතික ඉන්ධන බලපත්රය හෙවත් QR ක්රමය නැවත අනිවාර්ය කිරීම, ශ්රී ලංකාවේ දේශපාලන ඉතිහාසයේ සුවිශේෂී සන්ධිස්ථානයක් ලෙස හැඳින්විය හැකියි. “පද්ධතිමය වෙනසක්” (System Change) සහ පෙර පැවති පාලන ක්රම ප්රතික්ෂේප කිරීමේ ජන වරමක් මත බලයට පත් ජාතික ජන බලවේග (NPP) ආණ්ඩුවට, මෙම තීරණය හුදෙක් පරිපාලනමය වෙනසක් පමණක් නොවේ. එය ඔවුන්ගේ මතවාදයේ දැවැන්ත පෙරළියකි.
වරක් පෙර ආණ්ඩුවේ අසාර්ථකත්වයේ සංකේතයක් ලෙසත්, ඩිජිටල් පීඩනයක් ලෙසත් ඔවුන් විසින්ම හඳුන්වා දුන් ක්රමවේදයක් නැවතත් බලාත්මක කිරීම, ඔවුන්ගේ දේශපාලන ස්ථාවරත්වය සහ විප්ලවීය සටන් පාඨ යථාර්ථය හමුවේ කෙතරම් තිරසාර ද යන්න පිළිබඳව බරපතල ප්රශ්න මතු කරයි. මෙම ලිපියෙන්, Seylan News අප උත්සාහ කරන්නේ මෙම තීරණයට තුඩු දුන් භූ-දේශපාලනික හේතු, එහි තාක්ෂණික අසාර්ථකත්වයන්, සමාජ-ආර්ථික බලපෑම් සහ ජාජබ පාලනය වටා ගොඩනැගෙන “දේශපාලන කුහකත්වය” පිළිබඳ ආඛ්යානය ගැඹුරින් විමසා බැලීමටයි.
ගෝලීය අර්බුදය සහ QR ක්රමයේ ක්ෂණික අවශ්යතාව
2026 මාර්තු 15 වැනිදා සිට QR ක්රමය නැවත හඳුන්වා දීමට ආණ්ඩුව ගත් තීරණයට ක්ෂණික හේතුව වූයේ, “රටේ පාලනයෙන් තොර බාහිර බලපෑම්” බව බලශක්ති අමාත්යාංශය ප්රකාශ කළේය. මැදපෙරදිග කලාපයේ එක්සත් ජනපදය, ඊශ්රායලය සහ ඉරානය අතර හමුදාමය ගැටුම් උත්සන්න වීම මෙහි ප්රධානතම සාධකය විය. විශේෂයෙන්ම, ඉන්දියානු සාගරයේදී ඉරානයට අයත් IRIS Dena යුද නෞකාව ගිල්වා දැමීමත් සමඟ, දුරස්ථ කලාපීය අර්බුදයක් ශ්රී ලංකාවට ආසන්න සමුද්රීය ආරක්ෂක අර්බුදයක් බවට පත් විය. මෙය ඛනිජ තෙල් සැපයුම් මාර්ග අඩාල කරමින් ගෝලීය තෙල් මිල ඉහළ යැවීමට හේතු විය.
මෙම තත්ත්වය තුළ, රටේ ඉන්ධන ඉල්ලුම 30-40% කින් පමණ අසාමාන්ය ලෙස ඉහළ ගියේය. ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායකගේ පාලනය තර්ක කළේ, මෙම තත්ත්වයට හේතුව නීතිවිරෝධී ලෙස ඉන්ධන ගබඩා කිරීම සහ කළු කඩ ජාවාරම් බවයි. එබැවින්, බෙදා හරින සෑම ඉන්ධන බිඳක්ම ඩිජිටල් ලෙස නිරීක්ෂණය කළ යුතු බව ඔවුන් පැවසීය. කෙසේ වෙතත්, මෙම “බාහිර අවශ්යතාව” පිළිබඳ කතාව, ඔවුන් වරක් “ප්රෝඩාවක්” ලෙස හැඳින්වූ පද්ධතියක් මතම සම්පූර්ණයෙන්ම යැපීමේ උත්ප්රාසය වසා ගැනීමට සමත් වූයේ නැත.
දේශපාලන කුහකත්වය – විවේචනයේ සිට ක්රියාත්මක කිරීම දක්වා
මෙම තීරණය වටා ඇති දේශපාලන අපහසුතාවයට ප්රධාන හේතුව වන්නේ, 2022-2023 කාලයේදී ජාජබ/NPP සන්ධානය QR ක්රමයට එරෙහිව දැක්වූ දැඩි විරෝධයයි. වර්තමාන කැබිනට් අමාත්යවරුන් ඇතුළු ප්රබලයන්, පාර්ලිමේන්තුව සහ මාධ්ය හමු යොදා ගනිමින් මෙම ක්රමය විවේචනය කළහ. උදාහරණයක් ලෙස, වත්මන් ජ්යෙෂ්ඨ අමාත්යවරයෙකු වන විජිත හේරත් මහතා 2023 දී චෝදනා කළේ, බොරතෙල් ආනයනයේ සිදුවන මහා පරිමාණ දූෂණ වංචා වසන් කිරීමට මෙම ඉන්ධන කළමනාකරණ පද්ධතිය යොදා ගන්නා බවයි.
නමුත් 2026 මාර්තු 15 වන දා QR ක්රමය නැවත හඳුන්වා දෙන විට, පවතින අර්බුදය සති දෙකක් තිස්සේ වැරදි ලෙස කළමනාකරණය කරමින්, ඉන්ධන පෝලිම් නිර්මාණය වීමට ඉඩ හැරියේ, “තමන්ගේම මාන්නය” නිසා බව විචාරකයෝ පෙන්වා දෙති. QR ක්රමය අවශ්ය බව පිළිගැනීම, පෙර පැවති රනිල්-කංචන පරිපාලනය අර්බුද කළමනාකරණය සඳහා නිවැරදි මෙවලමක් හඳුනාගෙන තිබූ බව පිළිගැනීමක් වන නිසා, ආණ්ඩුව එය ප්රමාද කළ බව ඔවුන්ගේ මතයයි.
ජාජබයේ සටන් පාඨ “විප්ලවීය පොරොන්දුවල” සිට “මැනවින් ගණනය කළ, තාක්ෂණික භාෂාවකට” මාරු විය. වරක් “ඉන්ධන සඳහා ඇති අයිතිය” වෙනුවෙන් පෙනී සිටි කැබිනට් ප්රකාශක ආචාර්ය නලින්ද ජයතිස්ස මහතාට, “මහජන සහයෝගය” ඉල්ලීමටත්, මෙම ඩිජිටල් ක්රියාවලියට බාධා කරන්නන්ට එරෙහිව දැඩි දඬුවම් දෙන බවට අනතුරු ඇඟවීමටත් සිදු විය.
තාක්ෂණික අසාර්ථකත්වය සහ ජනතා පීඩාව
මාර්තු 15 වැනි ඉරිදා උදෑසන 6.00 ට QR ක්රමය නැවත දියත් කිරීම, රාජ්යයේ ඩිජිටල් යටිතල පහසුකම්වල ඇති බරපතල අඩුපාඩු හෙළිදරව් කළේය. මාස 18ක කාලයක් තිබුණද, මෙම පද්ධතිය නිසි ලෙස පරීක්ෂා කර නොතිබූ බවක් පෙනෙන්නට තිබුණි. `fuelpass.gov.lk` වෙබ් අඩවියට පිවිසිය නොහැකි වීම, OTP (One-Time Password) කේත නියමිත කාලය තුළ නොලැබීම සහ යාවත්කාලීන කළ වාහන හිමිකාරිත්ව තොරතුරු පද්ධතිය විසින් හඳුනා නොගැනීම වැනි ගැටලු දහස් ගණනක් වාර්තා විය.
ප්රධානතම දෝෂයක් වූයේ “එක් ජාතික හැඳුනුම්පතකට එක් වාහනයක්” යන තර්කනය මත පද්ධතිය තවමත් ක්රියාත්මක වීමයි. කුඩා ව්යාපාරිකයන් සහ ස්වයං රැකියාවල නියුතු වන්නන් (උදා: බෙදාහැරීමේ සේවා සඳහා යතුරුපැදියක් සහ පෞද්ගලික ගමන් සඳහා මෝටර් රථයක්) භාවිත කරන අවස්ථාවලදී, දෙවැනි වාහනය ලියාපදිංචි කිරීමට උත්සාහ කළ විට පද්ධතිය දෝෂ පණිවිඩ පෙන්වීය.
එමෙන්ම, 2024-2025 කාලයේදී වාහන ආනයන සීමා ලිහිල් කළ පසු අලුතින් වාහන මිලදී ගත් අයට, “ඉන්ධන බලපත්රය සඳහා ලියාපදිංචිය තවම ආරම්භ කර නැත” යන පණිවිඩය දර්ශනය විය. නමුත් එදින උදෑසන 6 සිට QR කේතය අනිවාර්ය කර තිබූ නිසා, දහස් ගණනකට නීත්යානුකූලව ඉන්ධන ලබා ගැනීමට නොහැකි තත්ත්වයක් උදා විය.
කෝටාව, කළු කඩය සහ අත්යවශ්ය සේවා කඩා වැටීම
හඳුන්වා දුන් ඉන්ධන කෝටාව, මධ්යම පාන්තිකයාගේ පෞද්ගලික ගමනාගමනය සීමා කරමින්, වාණිජ සහ කාර්මික අංශවලට ප්රමුඛතාව ලබා දීමට ගත් තීරණයක් බව පැහැදිලිය.
* මෝටර් රථ – සතියකට ලීටර් 15 (පෙර ලීටර් 20 සිට 25% ක අඩු වීමක්)
* යතුරුපැදි – සතියකට ලීටර් 5 (පෙර ලීටර් 4 සිට 25% ක වැඩි වීමක්)
* ත්රිරෝද රථ – සතියකට ලීටර් 15 (පෙර ලීටර් 5 සිට 200% ක වැඩි වීමක්)
මෝටර් රථ සඳහා වූ ලීටර් 15 කෝටාව දැඩි ලෙස මතභේදයට තුඩු දී ඇත. කොළඹ වැනි නගරයක සාමාන්ය රැකියාවකට දින 5ක් ගමන් කිරීමට පවා මෙම ප්රමාණය ප්රමාණවත් නොවන බව විචාරකයෝ පෙන්වා දෙති.
රජයේ වෛද්ය නිලධාරීන්ගේ සංගමය (GMOA) අනතුරු ඇඟවූයේ, මෙම “සාමූහික” කෝටා ක්රමය නිසා සෞඛ්ය සේවා කඩා වැටිය හැකි බවයි. වෛද්යවරුන්ට හදිසි අවස්ථා සහ රාජකාරි සඳහා පෞද්ගලික වාහන භාවිත කිරීමට සිදුවන බැවින්, ඔවුන් සඳහා “කිසිදු සීමාවකින් තොරව” ඉන්ධන ලබා දිය යුතු බව ඔවුන් ඉල්ලා සිටියේය.
ත්රිරෝද රථ සඳහා කෝටාව ලීටර් 15 දක්වා වැඩි කළද, එය පූර්ණ කාලීනව සේවයේ නියුතු රියදුරෙකුට දින දෙකකටවත් ප්රමාණවත් නොවන බව කියැවේ. මෙම තත්ත්වය, ඉන්ධන කළු කඩයක් නිර්මාණය වීමට අහිතකර ලෙස දායක වී ඇත. බොහෝ ත්රිරෝද රථ රියදුරන්, තමන්ගේ කෝටාවෙන් ඉන්ධන ලබාගෙන වැඩි මිලට විකිණීමේ ජාවාරමක් ආරම්භ කර ඇති බවට වාර්තා පළ වේ.
සමාලෝචනය -‘පද්ධතිමය වෙනස’ යථාර්ථයක් ද?
ජාජබ ආණ්ඩුව විසින් QR ක්රමය නැවත ක්රියාත්මක කිරීම, ශ්රී ලංකාවේ ජනතාවාදී දේශපාලනයේ සීමාවන් පැහැදිලි කරන තීරණාත්මක මොහොතකි. ගෝලීය බලශක්ති අර්බුදයකට මුහුණ දීමේ අවශ්යතාවක් ලෙස ආණ්ඩුව මෙය සාධාරණීකරණය කළද, එය දේශපාලන කුහකත්වයේ කතාවෙන් වෙන් කළ නොහැක. තමන් ප්රතික්ෂේප කළ ක්රමවේදයන්ම වැළඳ ගැනීමට සිදු වීම, ඔවුන් පොරොන්දු වූ “ලස්සන ජීවිතයක්” වෙනුවට, සලාක ක්රම සහ ඩිජිටල් පාලනය යටතේ දිවෙන “ප්රායෝගික යථාර්ථයක්” මගින් ප්රතිස්ථාපනය වෙමින් පවතින බවට වන සංඥාවකි.
තාක්ෂණය නිසි ලෙස සකස් නොකර එය ජනතාව මත පැටවීම, අත්යවශ්ය සේවාවල අවශ්යතා නොසලකා හැරීම, සහ දත්ත ආරක්ෂාව පිළිබඳව නිහඬව සිටීම වැනි ක්රියාමාර්ග පෙන්නුම් කරන්නේ, ආණ්ඩුව “සමානාත්මතාවයට” වඩා “පිළිවෙළ” ට ප්රමුඛත්වය දෙන බවයි. ජාජබ ආණ්ඩුව හමුවේ ඇති සැබෑ අභියෝගය වන්නේ, මෙම “තාවකාලික පියවර” වලින් ඔබ්බට ගොස්, ඔවුන් පොරොන්දු වූ සැබෑ ව්යුහාත්මක පරිවර්තනය ලබා දීම ද, එසේත් නැතිනම්, සදාකාලිකව සලාක මත යැපෙන ආර්ථිකයක වඩාත් කාර්යක්ෂම කළමනාකරුවෙකු බවට පත්වීම ද යන්නයි.
