ශ්රී ලංකාවේ දේශපාලන ඉතිහාසයේ “පද්ධතිමය වෙනසක්” පොරොන්දු වෙමින් බලයට පත් වූ ජාතික ජන බලවේග රජයේ විශ්වසනීයත්වය, 2026 මාර්තු මස මුල් සතියේදී බරපතල ලෙස පරීක්ෂාවට ලක් විය. ඉන්ධන මිල ඉහළ නොදමන බවට රජයේ ඉහළම බලධාරීන් සහතික වී පැය 24ක් ගතවීමටත් මත්තෙන්, හදිසියේම ඉන්ධන මිල ඉහළ දැමීමට ගත් තීරණය, රට පුරා දැඩි කතාබහක් මෙන්ම මහජන කණස්සල්ලක් ද ඇති කිරීමට සමත් විය.
පොරොන්දු ඉටු වුණාද, නැත්නම් ජනතාව නැවතත් රැවටුණාද? ගෝලීය අර්බුදයක් හමුවේ රජය අපහසුතාවයට පත් වූවාද, එසේත් නැත්නම් මෙය දේශපාලන පොරොන්දු සහ ආර්ථික යථාර්ථය අතර ගැටුමක්ද? Seylan News අපි මේ සිදුවීම් දාමයේ ගැඹුරටම කිමිදෙමු.
සිස්ටම් චේන්ජ් පොරොන්දුව සහ දේශපාලන යථාර්ථය
2024 මැතිවරණ වේදිකාවේදී ජාතික ජන බලවේගයේ ප්රධාන සටන් පාඨයක් වූයේ දූෂණයෙන් තොර, විනිවිදභාවයෙන් යුතු පාලනයකි. විශේෂයෙන්ම, ඉන්ධන මිල තීරණය කිරීමේදී පෙර පැවති රජයන් “අවිධිමත් කොමිස්” ලබා ගන්නා බවත්, එම දූෂිත ක්රමවේදය ඉවත් කළ වහාම ජනතාවට සහන සැලසිය හැකි බවත් ඔවුන් දිගින් දිගටම අවධාරණය කළහ.
මෙවන් පසුබිමක් තුළ, 2026 මාර්තු මාසයේ සිදු වූ මිල ඉහළ දැමීම, හුදෙක් ආර්ථික තීරණයකට වඩා රජයේ සදාචාරාත්මකභාවය පිළිබඳ ප්රශ්නයක් බවට පත් විය. විපක්ෂයේදී චෝදනා කළ ක්රමවේදයන්ම රජයත් අනුගමනය කරන්නේ දැයි සමාජය ප්රශ්න කරන්නට පටන් ගත්තේ මෙහිදීය.
පැයෙන් පැය සිදුවූ දේ – පොරොන්දුවේ සිට මිල ඉහළ දැමීම දක්වා
* පෙබරවාරි 28 – මාසික සංශෝධනය යටතේ ඉන්ධන මිල සුළු වශයෙන් අඩු කරයි.
* මාර්තු 03 – රට තුළ දින 30කට අධික ඉන්ධන සංචිත ඇති බවත්, කලබල විය යුතු නැති බවත් ජනාධිපතිවරයා ප්රකාශ කරයි.
* මාර්තු 08 – ලෝක වෙළෙඳපොළේ මිල ඉහළ ගියද, ඉදිරි මාසය සඳහා මිල ඉහළ නොදමන බවට ඛනිජ තෙල් සංස්ථාවේ සභාපතිවරයා සහතික වෙයි.
* මාර්තු 09 (මධ්යම රාත්රිය) – සියලුම ඉන්ධන වර්ගවල මිල ගණන් වහාම ක්රියාත්මක වන පරිදි ඉහළ දමයි.
මෙම පරස්පර ප්රකාශ සහ හදිසි තීරණ, මහජන විශ්වාසය බිඳ වැටීමට ප්රධානම හේතුව විය.
ගෝලීය අර්බුදය සහ දේශීය බලපෑම – ලෝක වෙළෙඳපොළ ගිනි ගත්තේ ඇයි?
රජයේ තීරණයට ප්රධාන වශයෙන් බලපෑවේ මැදපෙරදිග හටගත් යුදමය තත්ත්වයයි. එක්සත් ජනපදය, ඊශ්රායලය සහ ඉරානය අතර ගැටුම් උත්සන්න වීමත් සමඟ, ලෝකයේ තෙල් ප්රවාහනයෙන් 20%ක් සිදුවන හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධිය අවහිර වීමේ අවදානමක් මතු විය.
මෙහි ප්රතිඵලයක් ලෙස, 2026 පෙබරවාරි 27 වන දින බැරලයක් ඩොලර් 72ක් වූ බ්රෙන්ට් බොරතෙල් මිල, මාර්තු 9 වන විට ඩොලර් 119 දක්වා, එනම් 65%කින් පමණ ඉහළ ගියේය. රජය පවසන්නේ ශ්රී ලංකාවට නව ඉන්ධන ඇණවුම් කිරීමට සිදු වූයේ මෙම ඉහළම මිල ගණන් යටතේ බවයි.
කෙසේ වෙතත්, විවේචකයින් පෙන්වා දෙන්නේ මිල ඉහළ දැමීමෙන් පසු දිනම ලෝක වෙළෙඳපොළේ මිල ඩොලර් 80 ගණන් දක්වා පහත වැටුණද, එහි වාසිය ජනතාවට ලබා දීමට රජය කටයුතු නොකළ බවයි.
Panic Buying ඇත්තක්ද? සංචිත හිඳුවූයේ කවුද?
යුද බිය සහ මිල ඉහළ යනු ඇතැයි පැතිර ගිය කටකතා නිසා ජනතාව විශාල වශයෙන් ඉන්ධන පිරවුම්හල් වෙත ඇදී ගිය බව රජය පවසයි. කැබිනට් ප්රකාශක නලින්ද ජයතිස්ස මහතාගේ දත්ත වලට අනුව, මාර්තු මුල් දින 9 තුළ,
* ඩීසල් පරිභෝජනය 64%කින් ඉහළ ගොස් ඇත.
* පෙට්රල් පරිභෝජනය 76%කින් ඉහළ ගොස් ඇත.
මෙම “කලබලකාරී මිලදී ගැනීම්” (Panic Buying) නිසා දින 30කට අධික කාලයක් පැවතිය යුතු සංචිත, දින 15ක් වැනි කෙටි කාලයකින් අවසන් වීමේ අවදානමක් මතු වූ බව රජයේ තර්කයයි.
රුපියල් 160 හොරකම දැන් කොහේද? මිල සූත්රයේ සැඟවුණු කතාව
විපක්ෂයේ සිටියදී ජාතික ජන බලවේගය චෝදනා කළේ ඉන්ධන ලීටරයකින් රුපියල් 160ක් පමණ “අනවශ්ය ලෙස” හෝ “දූෂිත ලෙස” අය කරන බවයි. නමුත්, 2026 මාර්තු මාසයේ මිල දත්ත විශ්ලේෂණය කිරීමේදී, පෙට්රල් ලීටරයක මිලට රු. 118කට අධික බදු ප්රමාණයක් තවමත් ඇතුළත් බව පෙනී යයි.
“එදා හොරකම කිව්ව දේට අද මොකද වෙලා තියෙන්නේ?” යන්න ජනතාව නගන ප්රධාන ප්රශ්නයයි. මෙම බදු මුදල් රාජ්ය ආදායම සඳහා අත්යවශ්ය වුවද, පෙර පැවති දේශපාලන සටන් පාඨ නිසා රජය අද වන විට තමන් විසින්ම තැනූ උගුලක සිරවී සිටී.
මිල වැඩිවීමේ දාම ප්රතික්රියාව – ඔබේ සාක්කුවට දැනෙන හැටි
ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම යනු වාහන හිමියන්ට පමණක් බලපාන දෙයක් නොවේ. එය ඔබගේ දෛනික ජීවිතයේ සෑම අංශයකටම බලපායි.
* පාසල් වෑන් ගාස්තු – 5%කින් ඉහළ දැමීමට තීරණය කර ඇත.
* බස් ගාස්තු – ගාස්තු ඉහළ දැමීම සඳහා බස් සංගම් රජයට පීඩනය යොමු කරමින් සිටී.
* විදුලි බිල – ඉන්ධන පිරිවැය ඉහළ යාම නිසා විදුලි ගාස්තු 13%කින් පමණ ඉහළ යා හැකි බවට අනතුරු ඇඟවීම් පළ වී ඇත.
* ගෑස් මිල – ලිට්රෝ ගෑස් සිලින්ඩරයක මිල දැනටමත් රුපියල් 300කින් ඉහළ ගොස් ඇත.
මේ සියල්ලේ අවසන් ප්රතිඵලය වන්නේ ජීවන වියදම ඉහළ යාම සහ රටේ ආර්ථික ප්රකෘතියට බාධා එල්ල වීමයි.
අනාගතය සඳහා පාඩම්: කළ යුත්තේ කුමක්ද?
මෙම අර්බුදය රජයට මෙන්ම රටටම වැදගත් පාඩම් කිහිපයක් කියා දෙයි. හුදෙක් මිල සූත්ර මත යැපෙනවා වෙනුවට, දීර්ඝ කාලීන විසඳුම් වෙත යොමු වීම අත්යවශ්ය වේ.
1. විනිවිදභාවය – මිල තීරණය කරන ආකාරය සහ අය කරන බදු පිළිබඳ සැබෑ දත්ත ජනතාවට විවෘතව ඉදිරිපත් කිරීම.
2. සංචිත වැඩි කිරීම – රටේ ඉන්ධන සංචිත අවම වශයෙන් දින 60-90ක් දක්වා වැඩි කිරීමට ආයෝජනය කිරීම.
3. මිල ස්ථායීකරණ අරමුදල – ලෝක වෙළෙඳපොළේ මිල අඩු වන විට ඉතිරි කරගන්නා මුදලින් අරමුදලක් පිහිටුවා, මිල ඉහළ යන විට ජනතාවට සහන දීම.
4. පුනර්ජනනීය බලශක්තිය – ෆොසිල ඉන්ධන මත යැපීම අඩු කර සූර්ය බලය සහ විද්යුත් වාහන වැනි විකල්ප වෙත යොමු වීම.
නිගමනය
2026 මාර්තු ඉන්ධන අර්බුදය පෙන්වා දෙන්නේ දේශපාලන පොරොන්දු සහ කටුක ආර්ථික යථාර්ථය අතර පවතින ගැඹුරු පරතරයයි. ගෝලීය වෙළෙඳපොළ පාලනය කිරීමට කිසිදු රජයකට නොහැකි වුවත්, තොරතුරු සන්නිවේදනයේදී අවංක සහ විනිවිදභාවී වීම පාලකයින්ගේ වගකීමකි. පැය 24ක් තුළ සිය ස්ථාවරය වෙනස් කිරීමෙන් රජය මහජන විශ්වාසයට සිදු කළ හානිය සුළුපටු නොවේ. “පද්ධතිමය වෙනස” යනු හුදෙක් සටන් පාඨයක් නොව, ක්රියාවෙන් ඔප්පු කළ යුතු දෙයක් බව මෙම සිදුවීම නැවත වරක් සිහිපත් කර දෙයි.
