සෞදි-පාකිස්තාන ආරක්ෂක ගිවිසුම නිසා ඉරාන යුද්ධය දකුණු ආසියාවටත් පැතිරේවිද? නවතම තත්ත්වය පිළිබඳ විමසුමක්.
ඇමරිකාව සහ ඊශ්රායලය විසින් ඉරානයට එරෙහිව ආරම්භ කර ඇති යුදමය තත්ත්වය, දැන් දකුණු ආසියානු කලාපය වෙත ද පැතිරී යාමේ අවදානමක් මතුව තිබෙනවා. න්යෂ්ටික බලවතෙකු වන පාකිස්තානය මෙම ගැටුමට මැදිහත් වීමේ හැකියාවක් පවතින බවට පළවන වාර්තා සමඟ ජාත්යන්තර අවධානය ඒ වෙත යොමු වී ඇත.
සෞදිය සහ පාකිස්තානය අතර ආරක්ෂක ගිවිසුම ක්රියාත්මක වේද?
මෙම කතාබහට මූලිකම හේතුව වී ඇත්තේ පාකිස්තානය සහ සෞදි අරාබිය අතර පවතින ද්විපාර්ශ්වික ආරක්ෂක ගිවිසුමයි. ඇමරිකානු සහ ඊශ්රායල ප්රහාරවලට ප්රතිචාර වශයෙන් ඉරානය විසින් ගල්ෆ් කලාපයේ රටවලට, විශේෂයෙන්ම සෞදි අරාබියට ප්රහාර එල්ල කිරීමත් සමඟ මෙම ගිවිසුම කරළියට පැමිණ තිබෙනවා.
ෆිනෑන්ෂල් ටයිම්ස් පුවත්පතට අනුව, පාකිස්තාන විදේශ අමාත්ය ඉෂාක් දාර්, ඉරාන විදේශ අමාත්යවරයාට කෙළින්ම අනතුරු අඟවා ඇත්තේ සෞදි අරාබියට මිසයිල හෝ ඩ්රෝන ප්රහාර එල්ල කිරීමෙන් වළකින ලෙසයි.
“අපට (සෞදිය සමඟ) ආරක්ෂක ගිවිසුමක් තිබෙන බව මම ඔවුන්ට වටහා දුන්නා,” යැයි අමාත්යවරයා ප්රකාශ කර ඇත.
පසුගිය වසරේ සැප්තැම්බර් මාසයේදී අත්සන් කරන ලද මෙම ගිවිසුමට අනුව, එක් රටකට එල්ල වන ඕනෑම ආක්රමණයක්, රටවල් දෙකටම එල්ල වූ ආක්රමණයක් ලෙස සලකනු ලැබේ. වත්මන් ඉරාන යුද්ධය සඳහා මෙම ගිවිසුම අදාළ වන බව පාකිස්තාන නිලධාරියෙකු පැහැදිලි කළ පළමු අවස්ථාව මෙය වීම විශේෂත්වයකි.
ඉරාන ප්රහාර සහ ගල්ෆ් කලාපයේ නොසන්සුන්තාව
ඉරානය සිය ප්රහාර ඉලක්ක කර ඇත්තේ මැද පෙරදිග පුරා ස්ථාපිත ඇමරිකානු හමුදා කඳවුරු, තානාපති කාර්යාල සහ බලශක්ති මධ්යස්ථාන වෙතයි.
* පසුගිය අඟහරුවාදා, සෞදියේ රියාද් නුවර පිහිටි ඇමරිකානු තානාපති කාර්යාල පරිශ්රයේ ඇති CIA මූලස්ථානයට ඉරාන ඩ්රෝන ප්රහාරයක් එල්ල විය.
* ඊට පෙර දින, සෞදියේ විශාලතම තෙල් පිරිපහදුවක් වන ‘රස් ටනුරා’ (Ras Tanura) වෙත ප්රහාරයක් එල්ල වූ අතර, එහි මෙහෙයුම් තාවකාලිකව නතර කිරීමට සිදු විය.
මෙවන් පසුබිමක, තම අනතුරු ඇඟවීම හේතුවෙන් සෞදි අරාබියට එල්ල විය හැකිව තිබූ ප්රබල ඉරාන ප්රහාර රැසක් වැළකුණු බව පාකිස්තාන විදේශ අමාත්යවරයා පවසයි. “අනෙකුත් රටවල් මෙන් නොව, සෞදි අරාබිය මුහුණ දුන්නේ අවම ප්රහාර සංඛ්යාවකටයි,” ඔහු සඳහන් කළා.
දෙපාර්ශ්වයේම ඉල්ලීම් සහ තර්ජන
මේ අතර, ඉරානයට එරෙහි ප්රහාර සඳහා සෞදි භූමිය භාවිත නොකරන බවට සහතිකයක් ලබා දෙන ලෙස ඉරානය පාකිස්තානය හරහා ඉල්ලා ඇති බවද වාර්තා වෙනවා.
කෙසේ වෙතත්, යුද උණුසුම මැද සෞදි අරාබිය ද නිහඬව නැත. අඛණ්ඩ ඉරාන ප්රහාර හමුවේ, ඊට ප්රතිචාර දැක්වීමේ පූර්ණ අයිතිය තමන් සතු බව සෞදි රජය අවධාරණය කර තිබේ. මොහොමඩ් බින් සල්මාන් ඔටුන්න හිමි කුමරුගේ ප්රධානත්වයෙන් පැවති කැබිනට් හමුවකින් අනතුරුව මෙම දැඩි අනතුරු ඇඟවීම නිකුත් විය.
මෙම තත්ත්වය පෙන්නුම් කරන්නේ මැද පෙරදිග අර්බුදය තවත් භූගෝලීය කලාපයක් වෙත ව්යාප්ත වීමේ සහ තවත් බලවත් රටවල් ඊට මැදිහත් වීමේ බරපතළ අවදානමයි.
