ඉරානය කේන්ද්ර කරගනිමින් මැද පෙරදිග නැවතත් යුද ගිනිදැල් ඇවිලී තිබෙනවා. ඇමරිකාව සහ ඊශ්රායලය විසින් ඉරානයට එල්ල කරන ප්රහාර හමුවේ, සාමයට ලැදි ලෝකයම මහත් කම්පනයකින් සහ අවිනිශ්චිතතාවයකින් යුතුව බලා සිටිනවා. පුදුමයකට මෙන්, මෙම යුද තත්ත්වය පිළිබඳව වැඩිම කනස්සල්ලක් පළ කරන්නේ ඇමරිකානු ජනතාවම වීම විශේෂත්වයකි.
යුද්ධයට අකමැති ඇමරිකානු ජනතාව
පසුගිය දිනවල සිදු කරන ලද ජනමත සමීක්ෂණ කිහිපයකින්ම තහවුරු වූයේ ඇමරිකානු ජනතාවගෙන් බහුතරය මෙම ප්රහාර අනුමත නොකරන බවයි.
* CNN පුවත් සේවය සිදු කළ සමීක්ෂණයකට අනුව, ඇමරිකානුවන්ගෙන් 59%ක් ප්රහාරවලට විරුද්ධ වන අතර, එය අනුමත කරන්නේ 41%ක් පමණි.
* රොයිටර්ස් පුවත් සේවයේ සමීක්ෂණයකින් පෙනී ගියේ ප්රහාර අනුමත කරන්නේ 27%ක් වැනි සුළු පිරිසක් බවයි. 43%ක් ඊට විරුද්ධ වූ අතර, 30%කට ඒ ගැන පැහැදිලි අදහසක් තිබුණේ නැත.
මෙම මහජන විරෝධයට ප්රධාන හේතු කිහිපයක් බලපා තිබේ. ඉරානයෙන් ක්ෂණික තර්ජනයක් එල්ල වී නොතිබූ මොහොතක මෙවැනි ප්රහාරයක් ආරම්භ කිරීමේ අවශ්යතාවක් නොවූ බව බොහෝ දෙනාගේ මතයයි. එමෙන්ම, මෙම යුද්ධය ඉදිරියට ගෙන යාම සම්බන්ධයෙන් ට්රම්ප් පරිපාලනයට පැහැදිලි සැලැස්මක් තිබේද යන්න පිළිබඳවද ජනතාව තුළ ඇත්තේ බලවත් සැකයකි. ගුවන් ප්රහාරවලින් නොනැවතී, ගොඩබිම් හමුදා යෙදවුවහොත් ඇමරිකානු සෙබළුන් විශාල පිරිසක් මිය යා හැකි බවට වන බිය ද මේ අතර ප්රබලව පවතිනවා.
ට්රම්ප්ගේ අරමුණු සහ අවිනිශ්චිත සැලැස්ම
ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් පවසන්නේ ඉරානයේ න්යෂ්ටික සහ බැලිස්ටික් මිසයිල වැඩසටහන් අඩපණ කිරීම සිය ප්රධාන අරමුණ බවයි. මෙම වැඩසටහන් නිසා ඇමරිකාවට සහ කලාපයේ සිටින ඇමරිකානු හමුදාවලට දැඩි තර්ජනයක් එල්ල වන බව ඔහු අවධාරණය කරයි. සිය අරමුණු ඉටුවන තෙක් සති 4-5ක් හෝ ඊට වැඩි කාලයක් ප්රහාර එල්ල කරන බවට ඔහු ඉඟි කර තිබුණ ද, ඇමරිකාවේ සැබෑ අරමුණු මොනවාද යන්න පිළිබඳව පැහැදිලි චිත්රයක් තවමත් නැත.
යුද්ධය අවසන් විය හැකි ආකාර – විශ්ලේෂකයන් දකින ඉරණම
මෙම ගැටුම අවසන් විය හැකි ආකාර කිහිපයක් පිළිබඳව මේ වනවිටත් විශ්ලේෂණ ඉදිරිපත් වෙමින් පවතිනවා.
1. ඉරානයේ පාලන තන්ත්රය වෙනස් කිරීම (Regime Change) – සමහර විශ්ලේෂකයන්ගේ මතය වන්නේ ඇමරිකාවේ අවසාන ඉලක්කය ඉරානයේ වත්මන් පාලනය සම්පූර්ණයෙන්ම පෙරළා දැමීම බවයි.
2. පාලනය නම්යශීලී කරවීම – සම්පූර්ණ පාලන වෙනසකට වඩා, වත්මන් පාලනයම ඇමරිකාවට හිතකර, වඩා නම්යශීලී එකක් බවට පත්කරගැනීමෙන් ඇමරිකාව සෑහීමකට පත්විය හැකිය. වෙනිසියුලාවේ නිකලස් මදුරෝ අත්අඩංගුවට ගැනීමෙන් පසු පත් වූ නව පාලනය ඇමරිකාව සමග සුහදව කටයුතු කරන ආකාරයේ තත්ත්වයක් ඉරානය තුළ ද ඇති කිරීමට ඔවුන් උත්සහ දරනු ඇත.
3. අවුල් සහගත තත්ත්වයක් ඇතිවීමේ අවදානම – ඉරානයේ පාලන තන්ත්රය සම්පූර්ණයෙන්ම බිඳ වැටුණහොත්, රට තුළ විශාල අරාජිකත්වයක් සහ සිවිල් යුද්ධයක් ඇතිවීමේ බරපතළ අවදානමක් පවතී. මෙයද ඇමරිකාව සැලකිල්ලට ගන්නවාට සැක නැත.
ඊළඟ උත්තරීතර නායකයා කවුද? ඊශ්රායලයෙන් මරණීය තර්ජනයක්
මේ සියල්ල මධ්යයේ, ප්රහාරයකින් මියගිය ඉරානයේ උත්තරීතර නායක අයතොල්ලා අලී කොමෙනීගෙන් පසු එම තනතුරට පත්වන්නේ කවුරුන්ද යන්න තීරණාත්මක වී තිබේ. ඔහුගේ පුත්, දැඩි මතධාරී ඇමරිකානු විරෝධියෙකු ලෙස සැලකෙන මොජ්ටබා කොමෙනී එම තනතුරට පත්වීමට වැඩි ඉඩක් ඇති බවට වාර්තා පළ වේ. ඔහු පත් වුවහොත්, එයින් ඇමරිකාවට දෙනු ලබන සංඥාව වන්නේ ඉරානය තවමත් “හොඳින්” ගනුදෙනු කිරීමට සූදානම් නැති බවයි.
මෙවැනි පසුබිමක, ඊශ්රායල ආරක්ෂක ඇමති ඊශ්රායල් කාට්ස් විසින් සිදුකළ ප්රකාශයක් ලෝකයේම අවධානය දිනාගත්තේය. ඔහු කියා සිටියේ, ඉරානයේ වත්මන් මර්දනකාරී ප්රතිපත්තිය ඉදිරියට ගෙන යාම සඳහා පත්වන ඕනෑම නව උත්තරීතර නායකයෙකු “ඝාතන ඉලක්කයක්” බවට පත්වනු ඇති බවයි.
කෙසේ වෙතත්, හිටපු ජනාධිපති හසන් රුහානි වැනි මධ්යස්ථ මතධාරියෙකු පත් වුවහොත් ගැටුම සමථයකට පත්වීමේ හැකියාවක් ද පවතී. ඉරානයේ උත්තරීතර නායකයා තෝරාගනු ලබන්නේ ජනතා ඡන්දයෙන් නොව, ජ්යෙෂ්ඨ ආගමික නායකයන් 88 දෙනෙකුගෙන් යුත් සභාවක් මගිනි.
මේ අතර, කොංග්රසයේ අනුමැතියකින් තොරව ට්රම්ප්ට ප්රහාර එල්ල කිරීම වැලැක්වීමේ යෝජනාවක් ඇමරිකානු සෙනෙට් සභාවේදී පරාජයට පත් වූ අතර, තවත් එවැනි යෝජනාවක් නියෝජිත මන්ත්රී මණ්ඩලයට ඉදිරිපත් වීමට නියමිතය. මේ සියල්ලෙන් පෙනී යන්නේ මැද පෙරදිග අර්බුදය තවත් කාලයක් පුරා දිවෙන, අවිනිශ්චිත සහ අතිශය භයානක තත්ත්වයක පවතින බවයි.
