ඉරානයේ යුද්ධයෙන් දින 5කට ළමුන් 181ක් මරුට. ලෝක බලවතුන්ගේ ක්රියාවන්හි සැබෑ වන්දිය ගෙවන්නේ අහිංසකයින්ද?
2026 පෙබරවාරි 28 වන දින, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සහ ඊශ්රායලය විසින් “Epic Fury” මෙහෙයුම නමින් ඉරානයට එරෙහිව දියත් කළ හමුදාමය ප්රහාරය, 21 වන සියවසේ මැදපෙරදිග දේශපාලනය උඩු යටිකුරු කළ සිදුවීමක් ලෙස ඉතිහාසයට එක්වනු ඇත. මෙම මෙහෙයුමේ අරමුණ වූයේ ඉරාන පාලනයේ හමුදාමය සහ දේශපාලනමය කොඳු නාරටිය බිඳ දැමීමයි. නමුත්, මෙම යුද්ධයේ මහා පරිමාණ මූලෝපායික ඉලක්ක හඹා යෑම පිටුපස, අතිශයින්ම ඛේදජනක මානුෂීය ව්යසනයක් ද සැඟවී තිබෙනවා.
විශේෂයෙන්ම, මෙම යුද්ධයේදී අහිංසක දරුවන්ගේ ජීවිත විශාල වශයෙන් බිලිගැනීම, ලෝක බලවතුන්ගේ ක්රියාවන්හි සදාචාරාත්මකභාවය සහ එහි සැබෑ “ප්රයෝජනයක්” තිබේද යන්න පිළිබඳව බරපතල ප්රශ්න මතු කරයි.
යුද්ධයේ අරමුණ – නායකත්වය විනාශ කිරීම සහ න්යෂ්ටික බලය නැසීම
මෙම මෙහෙයුමේ පළමු ඉලක්කය වූයේ ඉරාන රාජ්යයේ “හිස ගසා දැමීමයි”. එනම්, ඉරානයේ උත්තරීතර නායක අයතුල්ලා අල් කමේනි ඇතුළු ඉහළම පෙළේ දේශපාලන සහ හමුදා නායකයින් රැස්ව සිටි ස්ථානයකට එල්ල කළ මිසයිල ප්රහාරයකින් ඔවුන් සියල්ලන්ම ඝාතනය කිරීමයි. මෙහි අරමුණ වූයේ ඉරානයේ අණදෙන ව්යුහය සම්පූර්ණයෙන්ම අඩපණ කර, ප්රතිප්රහාර එල්ල කිරීමේ හැකියාව නැති කිරීමයි.
මීට අමතරව, ඉරානයේ න්යෂ්ටික වැඩසටහන සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ කිරීම ද මෙම මෙහෙයුමේ ප්රධාන අරමුණක් විය. නටාන්ස්, ඉස්ෆහාන් සහ ෆෝඩෝ හි පිහිටි න්යෂ්ටික මධ්යස්ථාන වලට ප්රහාර එල්ල කරමින්, එම වැඩසටහන “මුලින්ම උපුටා දමන” බවට ඇමරිකාව ප්රකාශ කළා.
යුද්ධයේ සැබෑ වන්දිය – මිනිස් ජීවිතවලට සිදුවූ විනාශය
ලෝක බලවතුන් සිය යුධ මෙහෙයුම “ඉතා නිරවද්ය” සහ “සිවිල් වැසියන්ට හානි නොවන” එකක් ලෙස හැඳින්වූවද, ඉරානයේ සහ කලාපයේ ජනතාවට මුහුණ දීමට සිදු වූ යථාර්ථය ඊට හාත්පසින්ම වෙනස් ය.
යුද්ධය ආරම්භ වී පළමු දින පහ තුළ පමණක්, වයස අවුරුදු දහයට අඩු අහිංසක දරුවන් 181 දෙනෙකු ඉරානය තුළ ඝාතනය වී ඇති බවට රාජ්ය වාර්තා සහ මාධ්ය තහවුරු කරයි.
මිනාබ් හි සමූලඝාතනය – පාසලක් සොහොන් බිමක් වූ හැටි
මෙම යුද්ධයේ සිදු වූ වඩාත්ම ඛේදජනක සිදුවීමක් වූයේ, දකුණු ඉරානයේ මිනාබ් නගරයේ පිහිටි බාලිකා ප්රාථමික පාසලකට මිසයිල ප්රහාරයක් එල්ල වීමයි. මෙම ප්රහාරයෙන් පුද්ගලයින් 165 දෙනෙකු පමණ මිය ගිය අතර, ඔවුන්ගෙන් බහුතරය එම පාසලේ ඉගෙනුම ලබමින් සිටි දැරියන් ය.
ප්රහාරයෙන් පසු එම ස්ථානයෙන් ලබාගත් වීඩියෝ දර්ශනවල, කොන්ක්රීට් සුන්බුන් අතර ලේ තැවරුණු පොත්පත් සහ පාසල් බෑග් විසිරී තිබෙනු දැකගත හැකි විය. දරුවන්ට අකුරු කළ ගුරුවරුන්ගේ සහ දරුවන්ගේ සිරුරු කැබලි වී ගොස් තිබූ බව මුලින්ම එම ස්ථානයට ළඟා වූ මුදාගැනීමේ සේවකයින් වාර්තා කළා.
මෙවැනි සිදුවීම් මගින් පෙන්වා දෙන්නේ ජනාකීර්ණ ප්රදේශවල යුධ මෙහෙයුම් දියත් කිරීමේදී, දරුවන්ගේ සුරක්ෂිතභාවය සහ අනාගතය වෙනුවෙන් නිර්මාණය වූ පාසල් වැනි ස්ථාන පවා සමූලඝාතන බිම් බවට පත්වන බවයි.
කලාපීය බලපෑම සහ මානුෂීය අර්බුදය
මෙම යුද්ධයේ බලපෑම ඉරානයට පමණක් සීමා වී නොමැත. මැදපෙරදිග සහ උතුරු අප්රිකාවේ රටවල් 15ක පමණ මිලියන 100කට අධික දරුවන් සංඛ්යාවක් මෙම ගැටුම් හේතුවෙන් පීඩාවට පත්ව සිටිති. ලෙබනනයේ දරුවන් අවතැන් වෙමින් සිටින අතර, ගාසා තීරයේ කුසගින්න සහ අත්යවශ්ය සේවා බිඳවැටීම වැනි දරුණු තත්ත්වයන් උද්ගත වී තිබෙනවා.
ලෝක බලවතුන්ගේ තර්කය සහ සදාචාරාත්මක අර්බුදය
මෙතරම් විශාල ජීවිත හානියක් සිදු කරමින් ලබාගන්නා මූලෝපායික ජයග්රහණවල “ප්රයෝජනයක්” තිබේද? යන්න මෙහිදී මතුවන ප්රධානතම ප්රශ්නයයි.
ඇමරිකානු සහ ඊශ්රායල නායකයින්ගේ තර්කය වන්නේ න්යෂ්ටික අවිවලින් සන්නද්ධ ඉරානයක් අනාගතයේදී ඊටත් වඩා විශාල විනාශයක් සිදු කිරීමට ඉඩ ඇති බවත්, එය වැළැක්වීමට මෙම යුද්ධය “අමිහිරි නමුත් අත්යවශ්ය” වූ බවත් ය.
නමුත්, මෙම තර්කය, යුද්ධය නිසා අහිමි වන අහිංසක ජීවිත දෙස බලන විට බිඳ වැටේ. දින පහක් තුළ මිසයිල තොග වලින් 50%ක් විනාශ කිරීමට දරුවන් 181 දෙනෙකුගේ ජීවිත බිලි දීම, කිසිසේත්ම සදාචාරාත්මකව සාධාරණීකරණය කළ නොහැකි බව විචාරකයෝ පෙන්වා දෙති.
තවද, ඉතිහාසය දෙස බලන විට, මෙවැනි හමුදාමය මැදිහත්වීම් මගින් පාලන තන්ත්ර වෙනස් කළද, එම රටවල ප්රජාතන්ත්රවාදය ස්ථාපිත වූ අවස්ථා විරල ය. බොහෝවිට සිදුවන්නේ, බල රික්තකයක් නිර්මාණය වී, ඊටත් වඩා අන්තවාදී කණ්ඩායම් බලය අල්ලා ගැනීම හෝ දීර්ඝකාලීන සිවිල් යුද්ධ ඇතිවීමයි.
නිගමනය
ඉරානයට එරෙහි යුධ මෙහෙයුම, පැරණි ලෝක දේශපාලන ක්රමය බලහත්කාරයෙන් විනාශ කරමින්, නමුත් අලුත් ක්රමයක් සඳහා පැහැදිලි දැක්මක් නොමැතිව දියත් වූවකි. යුද්ධයේ හමුදාමය ඉලක්ක ඉතා කාර්යක්ෂමව ඉටු කරගෙන තිබුණද, ඒ සඳහා ගෙවූ මානුෂීය වන්දිය අතිමහත් ය. මිනාබ් හි පාසල් දැරියන්ගේ මරණය සහ මිලියන ගණනක් අවතැන් වීම හුදෙක් සංඛ්යාලේඛන නොවේ. එය, නීතියේ ආධිපත්යය වෙනුවට බලයේ ආධිපත්යය රජයන ලෝකයක කටුක යථාර්ථයයි.
ලෝක බලවතුන් සිය මූලෝපායික ජයග්රහණ සමරද්දී, ඔවුන්ට නොතේරෙන සත්යය නම්, සැබෑ ආරක්ෂාව යනු සතුරෙකුගේ මිසයිල නොමැති වීම පමණක් නොව, මීළඟ පරම්පරාවට ස්ථාවරත්වයක්, අධ්යාපනයක් සහ බලාපොරොත්තුවක් සහිත අනාගතයක් උරුම කර දීම බවයි. එසේ නොමැතිව, මෙම යුද්ධයෙන් ලබාගන්නා කුමන හෝ ජයග්රහණයක “ප්රයෝජනය” කුමක්දැයි සොයා ගැනීම ඉතා අසීරු වනු ඇත.
