මේ වන විට මැද පෙරදිග කලාපය දරුණු යුද ගැටුමක ගිනිදැල්වලින් වෙලී ගොස් තිබෙනවා. එක් පසෙකින් ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය සහ ඊශ්රායලයත්, අනෙක් පසින් ඉරානයත් අතර ආරම්භ වූ මෙම සෘජු යුද ගැටුමට මේ වන විට දින හතරක් ගත වී ඇත. ලෝක බලවතුන් සම්බන්ධ වූ මෙම ගැටුම සමස්ත කලාපයම අස්ථාවර කළ හැකි, ගෝලීය වශයෙන් දේශපාලනික සහ ආර්ථික බලපෑම් ඇති කළ හැකි සිදුවීමක් ලෙස බොහෝ දෙනා හඳුන්වයි.
මෙම ලිපියෙන් අපි Seylan News ලෙස මෙම ගැටුම ආරම්භ වීමට හේතු, එහි වර්තමාන තත්ත්වය සහ අනාගතය පිළිබඳ අවිනිශ්චිතභාවය සරලව විමසා බලමු.
ඇමෙරිකාවේ සහ ඊශ්රායලයේ ඉලක්කය කුමක්ද?
මෙම හමුදාමය මැදිහත්වීම පිටුපස ඇති ප්රධාන අරමුණ ලෙස ඇමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් පෙන්වා දෙන්නේ “ඉරානය න්යෂ්ටික අවි බලයක් අත්පත් කර ගැනීම වැළැක්වීම” යි. ඉරානය සිය න්යෂ්ටික වැඩසටහන හුදෙක් සාමකාමී බලශක්ති අවශ්යතා සඳහා පමණක් බව දිගින් දිගටම ප්රකාශ කළ ද, ඇමෙරිකාව සහ ඊශ්රායලය එම ප්රකාශය විශ්වාස නොකරයි. ඉරානය න්යෂ්ටික අවියකින් සන්නද්ධ වීම මැද පෙරදිග බල තුලනයට සහ ඊශ්රායලයේ පැවැත්මට සෘජු තර්ජනයක් බව ඔවුන්ගේ මතයයි.
මීට අමතරව, ජනාධිපති ට්රම්ප් ඉරානයේ වත්මන් ආගමික පාලනය පෙරළා දැමීම සඳහා එරට ජනතාවට විවෘතව ඇරයුම් කර තිබීම ද මෙහිදී විශේෂත්වයකි. මෙය හුදෙක් න්යෂ්ටික වැඩසටහන නැවැත්වීමේ මෙහෙයුමක් පමණක් නොව, ඉරානයේ පාලන තන්ත්රය වෙනස් කිරීමේ (regime change) උත්සාහයක් ද යන්න පිළිබඳව දේශපාලන විශ්ලේෂකයෝ ප්රශ්න කරති.
ගැටුම ඇවිලවූ ක්ෂණික සිදුවීම
සති ගණනාවක් පුරා ජනාධිපති ට්රම්ප් ඉරානයට අනතුරු අඟවමින් සිටියේ, සිය න්යෂ්ටික වැඩසටහන සම්බන්ධයෙන් නව ගිවිසුමකට එකඟ නොවන්නේ නම් හමුදාමය ක්රියාමාර්ග ගන්නා බවයි. මෙම තර්ජන උච්චතම අවස්ථාවකට ගෙන එමින්, පසුගිය සෙනසුරාදා එල්ල වූ හමුදා ප්රහාරයකින් ඉරානයේ උත්තරීතර නායක අයතුල්ලා අලි කමේනි ඝාතනය විය. රටක රාජ්ය නායකයා ඉලක්ක කර ගනිමින් එල්ල වූ මෙම ප්රහාරය, යුද්ධයක් ප්රකාශ කිරීමකට සමාන ක්රියාවක් ලෙස සැලකෙන අතර, ඉන් අනතුරුව ඉරානය ප්රතිප්රහාර එල්ල කිරීමත් සමග ගැටුම ආරම්භ විය.
පුළුල් වන යුද්ධය සහ හිස්බුල්ලා සංවිධානයේ මැදිහත්වීම
අයතුල්ලා කමේනිගේ ඝාතනයට ප්රතිචාර ලෙස ඉරානය, මැද පෙරදිග කලාපය පුරා පිහිටි ඇමෙරිකානු සහ ඊශ්රායල ඉලක්ක වෙත මිසයිල සහ ඩ්රෝන යානා ප්රහාර රැසක් දියත් කළේය.
ගැටුම තවදුරටත් සංකීර්ණ කරමින්, ඉරානයේ සහාය ලබන ලෙබනනයේ ප්රබල ෂියා මුස්ලිම් සන්නද්ධ කණ්ඩායමක් වන හිස්බුල්ලා සංවිධානය ද යුද්ධයට අවතීර්ණ විය. ඔවුන් ලෙබනනයේ සිට ඊශ්රායලයේ උතුරු ප්රදේශයට රොකට් ප්රහාර එල්ල කිරීම ආරම්භ කළේය. ಇದಕ್ಕೆ ප්රතිචාර ලෙස ඊශ්රායලය, හිස්බුල්ලා ඉලක්ක වෙත ගුවන් ප්රහාර එල්ල කළ අතර, “ලෙබනනයේ උපායමාර්ගික වශයෙන් වැදගත් ප්රදේශ” තම ගොඩබිම් හමුදා විසින් අත්පත් කරගන්නා බව ද නිවේදනය කළේය. මෙය ගැටුම ඉරානයට පමණක් සීමා නොවී ලෙබනනය දක්වා ද ව්යාප්ත වී ඇති බවට පැහැදිලි සාක්ෂියකි.
යුද්ධය කොපමණ කල් පවතීවිද?
දෙපාර්ශ්වයෙන් ම යුද්ධයේ කාලසීමාව පිළිබඳව ලැබෙන්නේ පරස්පර ප්රකාශයන් ය. ඊශ්රායල අගමැති බෙන්ජමින් නෙතන්යාහු ප්රකාශ කර ඇත්තේ “අවශ්ය තාක් කල් මෙම මෙහෙයුම අඛණ්ඩව ක්රියාත්මක වන” බවයි.
කෙසේ වෙතත්, ඇමෙරිකානු ආරක්ෂක ලේකම් පේට් හෙග්සෙත් සඳුදා දිනයේ ප්රකාශ කළේ ඉරානය සමග යුද්ධය “නිමක් නැති” (endless) එකක් නොවන බවයි. මෙම ප්රකාශ තුළින් ඇමෙරිකාව දිග්ගැස්සුනු යුද්ධයකට සූදානම් නැති බවට ඉඟියක් ලබා දුන්න ද, “අවශ්ය තාක් කල්” යන ඊශ්රායල ප්රකාශය පෙන්නුම් කරන්නේ ඔවුන් සිය ඉලක්ක සපුරා ගන්නා තෙක් සටන අත්නොහරින බවයි.
වත්මන් තත්ත්වය අනුව, මෙම ගැටුම කෙටි කලකින් අවසන් වනු ඇතැයි සිතීම දුෂ්කර ය. ප්රධාන නායකයෙකු ඝාතනය වීම, කලාපීය සන්නද්ධ කණ්ඩායම් සම්බන්ධ වීම සහ දෙපාර්ශ්වයම සිය ස්ථාවරයන්ගෙන් ಹಿಂದೆට ඒමට සූදානම් නැති බවක් පෙනෙන්නට තිබීම, ඉදිරි කාලය ඉතා අවිනිශ්චිත සහ භයානක එකක් වනු ඇති බවට ඉඟි කරයි.
