රෝහල් අපද්රව්ය ජාවාරමක් ගැන CIDයට පැමිණිල්ලක් – ආන්දෝලනාත්මක පැමිණිල්ලේ සම්පූර්ණ විස්තරය මෙතැනින් කියවන්න.
රජයේ රෝහල්වලින් බැහැර කරන සායනික අපද්රව්ය (Clinical Waste) කළමනාකරණයේදී, ප්රසම්පාදන ක්රියාවලියෙන් බැහැරව තනි සමාගමකට ඒකාධිකාරයක් ලබාදීම තුළින් රජයට වසරකට රුපියල් මිලියන 324කට අධික පාඩුවක් සිදුකරන මහා පරිමාණ මූල්ය වංචාවක් පිළිබඳව අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවට (CID) වෙත බලවත් පැමිණිල්ලක් ඉදිරිපත් වී තිබෙනවා.
පුරවැසියෝ සංවිධානයේ කැදවුම්කරු කැළුම් අමරසිංහ විසින් ඉදිරිපත් කර ඇති මෙම සවිස්තරාත්මක පැමිණිල්ල මගින්, “සිසිලි හනාරෝ එන්කෙයාර් (පුද්ගලික) සමාගම” (Sisili Hanaro Encare (Pvt) Ltd) සහ රාජ්ය නිලධාරීන් කිහිප දෙනෙකු අතර ඇති බව කියන ත්රෛපාර්ශ්වික ගිවිසුමක් හරහා මෙම ජාවාරම සිදුවන බවට බරපතල චෝදනා එල්ල කර ඇත.
ගිවිසුමේ ආරම්භය සහ ඒකාධිකාරය
පැමිණිල්ලට අනුව, මෙම ගැටලුවේ ආරම්භය 2014 වසර දක්වා දිව යයි. සෞඛ්ය අමාත්යාංශය (MOH), මධ්යම පරිසර අධිකාරිය (CEA) සහ සිසිලි හනාරෝ සමාගම අතර අත්සන් කරන ලද ත්රෛපාර්ශ්වික ගිවිසුමක් මගින්, දකුණු, බටහිර සහ මධ්යම පළාත්වල රජයේ රෝහල්වල සායනික අපද්රව්ය දහනය කිරීමේ කොන්ත්රාත්තුව තරගකාරී මිල ගණන් කැඳවීමකින් තොරව (Non-procurement basis) සිසිලි හනාරෝ සමාගමට පමණක් පවරා ඇත.
සාමාන්යයෙන්, මෙවැනි ව්යාපෘතියක් සඳහා විවෘත ප්රසම්පාදන ක්රියාවලියක් අනුගමනය කළ යුතු වුවද, එය මඟහැරීම නිසා තරගකාරී මිල ගණන් යටතේ සේවය ලබා ගැනීමට රජයට තිබූ අවස්ථාව අහිමි වී ඇති බව පැමිණිල්ලේ සඳහන් වේ. එවකට සිටි මුදල් ඇමතිවරයා පවා මෙය තනි සමාගමකට නොදී, ප්රසම්පාදන ක්රියාවලියක් හරහා සිදුකළ යුතු බවට නිර්දේශ කර තිබියදී එය නොසලකා හැර ඇති බවද චෝදනා කරයි.
රජයට සිදුවූ දැවැන්ත මූල්ය පාඩුව
මෙම ගනුදෙනුව නිසා රජයට සිදුවන පාඩුව පැමිණිලිකරු සංඛ්යාත්මකව පෙන්වා දෙයි.
* සිසිලි හනාරෝ සමාගමේ මිල:** අපද්රව්ය කිලෝග්රෑම් 1ක් සඳහා රු. 260 + VAT
* වෙළඳපොළේ අනෙකුත් සමාගම්වල මිල (උදා: GFC/සැන්විරෝ):** අපද්රව්ය කිලෝග්රෑම් 1ක් සඳහා රු. 185 + VAT
මේ අනුව, සිසිලි හනාරෝ සමාගම වෙළඳපොළේ අනෙකුත් සමාගම්වලට වඩා කිලෝග්රෑම් එකකට රුපියල් 70-75ත් අතර වැඩිපුර මුදලක් අය කරයි. සිසිලි සමාගම දිනකට අපද්රව්ය කිලෝග්රෑම් 12,000ක් හැසිරවීමේ ධාරිතාවකින් යුක්ත වන අතර, ඒ අනුව වසරකට කිලෝග්රෑම් 4,320,000ක අපද්රව්ය ප්රමාණයක් බැහැර කරයි.
ගණනය,
කිලෝග්රෑම් 4,320,000 x රු. 75 = රුපියල් 324,000,000
මේ අනුව, මෙම ඒකාධිකාරී ගිවිසුම නිසා පමණක් ශ්රී ලංකා රජයට වසරකට රුපියල් මිලියන 324ක අතිරේක පිරිවැයක් දැරීමට සිදුවී ඇති අතර, එය මහජන බදු මුදල් සෘජුවම අවභාවිතා කිරීමක් බව පැමිණිල්ලෙන් පෙන්වා දෙයි. 2029 දක්වා මෙම ගිවිසුම ක්රියාත්මක වුවහොත් පාඩුව මීට වඩා විශාල විය හැකිය.
පාරිසරික සහ නීතිමය ගැටලු
මුලින් මුල්ලේරියාව රෝහල් භූමියේ ස්ථාපිත කර තිබූ සිසිලි හනාරෝ සමාගමේ අපද්රව්ය දාහකය (Incinerator), මහජන විරෝධතා සහ අධිකරණ නියෝගයක් මත පසුව කෙරවලපිටියට ගෙන ගොස් ඇත. එහෙත්, මෙම නව ස්ථානය සඳහා කිසිදු පාරිසරික බලපෑම් තක්සේරුවක් (EIA) සිදු කර නොමැති බවත්, මුල්ලේරියාවට ලබාදුන් පාරිසරික බලපත්රයම නීති විරෝධී ලෙස කෙරවලපිටිය සඳහා යොදාගන්නා බවත් පැමිණිල්ලේ සඳහන් වේ.
නව සමාගමක් සහ මිල මඟහැරීමේ උපක්රමයක්?
මෙම ජාවාරම තවදුරටත් ව්යාකූල කරමින්, “ගයාත්රා ලොජිස්ටික්” නමින් තවත් සමාගමක් කරළියට පැමිණ ඇති බව පැමිණිල්ලෙන් හෙළිදරව් කෙරේ. මෙම සමාගම, සිසිලි හනාරෝ සමාගමට වඩා අඩු මිලකට (රු. 170/kg) අපද්රව්ය එකතු කළද, අවසානයේ එම අපද්රව්ය දහනය සඳහා රැගෙන යන්නේ සිසිලි හනාරෝ දාහකය වෙතටමය.
පැමිණිලිකරු පෙන්වා දෙන්නේ, සමාගම් දෙකෙහි අධ්යක්ෂවරුන් වෙනස් වුවද, සමාගම් ලේඛනවල ඔවුන්ගේ විද්යුත් තැපැල් ලිපිනය (anjula@sisiliproject.com) එකම වීම, මෙම සමාගම් දෙක අතර රහස් සම්බන්ධයක් ඇති බවට ප්රබල සාක්ෂියක් බවයි. මෙය, ත්රෛපාර්ශ්වික ගිවිසුමේ ඉහළ මිල ගණන් මඟහැරීමට යොදාගත් උපක්රමයක් බවට සැක පළ කෙරේ.
පැමිණිල්ලේ ඉල්ලීම්
මෙම බරපතල චෝදනා මත පදනම්ව, පැමිණිලිකරු අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවෙන් ඉල්ලා සිටින්නේ,
1. මෙම වංචනික ගිවිසුමට සම්බන්ධ වූ දේශපාලන අධිකාරිය සහ රාජ්ය නිලධාරීන් හඳුනාගෙන නීතිය ක්රියාත්මක කිරීම.
2. සිදුවී ඇති මූල්ය පාඩුව පිළිබඳ පූර්ණ විමර්ශනයක් කිරීම.
3. තරගකාරීත්වයට බාධා කරමින් ඒකාධිකාරයක් පවත්වාගෙන යාමට උදව් කළ නිලධාරීන් (සෞඛ්ය අමාත්යාංශයේ සහ මධ්යම පරිසර අධිකාරියේ) පිළිබඳව පරීක්ෂා කිරීම.
4. මෙම ගනුදෙනුවෙන් සිදුවූ මහජන මුදල් නැවත අයකර ගැනීමට කටයුතු කිරීම.
මෙම පැමිණිල්ලට අනුව, තොරතුරු දැනගැනීමේ පනත යටතේ මෙම ගිවිසුමේ පිටපතක් ලබාගැනීමට කළ ඉල්ලීම් පවා අදාළ රාජ්ය ආයතන ප්රතික්ෂේප කර තිබීම, මෙහි ඇති සැඟවුණු ස්වභාවය තවදුරටත් තහවුරු කරන්නකි.
