රජයේ රෝහලකට ගිය විට පැය ගණන් දිගු පෝලිම්වල රැඳී සිටීම, සමහර බෙහෙත් වර්ග “ඉවරයි” කියා පිටතින් ගන්නට සිදුවීම, ශල්යකර්මයක් සඳහා මාස ගණනක දිනයක් ලැබීම වැනි අත්දැකීම් අප බොහෝ දෙනෙකුට හුරුපුරුදුයි. මේ සියල්ල පිටුපස ඇත්තේ කුමක්ද? මේ ගැටලුවලට වගකිව යුත්තේ කවුද? මෙම ප්රශ්නවලට පිළිතුරු සොයමින්, ශ්රී ලංකාවේ සෞඛ්ය ක්ෂේත්රයේ පෙර නොවූ විරූ සන්ධානයක් මේ වනවිට ගොඩනැගෙමින් පවතී.
වෛද්යවරුන්, හෙදියන්, පරිපූරක වෛද්යවරුන්ගේ සිට රියදුරන් සහ සෞඛ්ය කාර්ය සහයකයින් දක්වා, සෞඛ්ය සේවයේ සියලුම නිලයන් නියෝජනය කරන වෘත්තීය සමිති එකට එකතු වී “සෞඛ්ය සේවා වෘත්තීය සමිති සන්ධානය” නමින් නව බලවේගයක් නිර්මාණය කර තිබෙනවා. ඔවුන් පවසන්නේ නිදහස් සෞඛ්ය සේවාව බරපතළ අර්බුදයකට මුහුණ දී සිටින බවත්, තනි තනිව සටන් කිරීම තවදුරටත් ප්රමාණවත් නොවන බවත්ය.
මේක කාර්ය මණ්ඩලයේ ප්රශ්නයක් විතරද?
බැලූ බැල්මට මෙය වෘත්තීය සමිති අරගලයක් ලෙස පෙනුනද, සන්ධානය අවධාරණය කරන්නේ මෙය සෘජුවම මහජනතාවගේ ප්රශ්නයක් බවයි.
* කාර්ය මණ්ඩල හිඟය – ඔබේ වාට්ටුවේ සේවය කිරීමට ප්රමාණවත් හෙදියන් නොමැති විට, ඔබට නිසි අවධානය ලැබේද?
* ඖෂධ හා උපකරණ හිඟය – රෝහලේ බෙහෙත් නොමැති විට, පිටතින් අධික මිලකට ඒවා මිලදී ගැනීමට සිදුවන්නේ ඔබට නොවේද?
* උසස්වීම් ප්රමාදය – රෝහල් පරිපාලනය අඩපණ වූ විට, ශල්යකර්ම සහ පරීක්ෂණ සඳහා දින නියම කිරීම ප්රමාද වන්නේ ඔබේ නොවේද?
සෞඛ්ය වෘත්තිකයන් පෙන්වා දෙන්නේ කාර්ය මණ්ඩලයේ වැඩ බර, ඔවුන් මුහුණ දෙන අවදානම සහ පද්ධතියේ කඩාවැටීම අවසානයේදී පීඩාවට පත් කරන්නේ ප්රතිකාර ගැනීමට පැමිණෙන රෝගියාව බවයි. ඔවුන් පවසන පරිදි, රෝගීන් උරණ විය යුත්තේ තමන් සමග නොව, මෙම තත්ත්වය නිර්මාණය කළ බලධාරීන් සමගය.
පද්ධතියේ සැඟවුණු අර්බුද
මෙම නව සන්ධානය බිහිවීමට හේතු වූ ප්රධාන ගැටලු කිහිපයක් ඔවුන් හඳුනාගෙන තිබෙනවා.
* කල් ඉකුත් වූ සේවක සංඛ්යාව (Outdated Cadre) – සෞඛ්ය සේවාව සඳහා සේවක සංඛ්යාව අනුමත කර ඇත්තේ මීට වසර 10කට පමණ පෙරය. එතැන් පටන් රෝහල් සහ සේවාවන් පුළුල් වුවද, ඊට සරිලන සේවක පිරිසක් බඳවාගෙන නැත. මේ නිසා එක් අයෙකුට තුන් හතර දෙනෙකුගේ වැඩ කිරීමට සිදුවී ඇති අතර, එය රෝගී සත්කාරයේ ගුණාත්මක භාවයට සෘජුවම බලපායි.
* පුද්ගලීකරණයේ සෙවණැල්ල – “රාජ්ය-පෞද්ගලික හවුල්කාරිත්වය” (PPP) නමින් ස්කෑන් පරීක්ෂණ, රසායනාගාර සේවා සහ ඇතැම් ශල්යකර්ම පවා පෞද්ගලික අංශයට පැවරීමට රජය සැලසුම් කරමින් සිටින බවට ඔවුන් චෝදනා කරයි. මුලදී “රජය ගෙවයි” කියා පැවසුවද, අවසානයේදී මේවාට ගෙවීමට සිදුවන්නේ මහජනතාවටම බව ඔවුන්ගේ මතයයි.
* බාල ඖෂධ සහ වගකීම පැහැර හැරීම – රට තුළ ඖෂධ වර්ග 100කට අධික සංඛ්යාවක හිඟයක් පවතින අතර, බාල ඖෂධ නිසා ඖෂධ වර්ග 13ක් තහනම් කර ඇති බවද ඔවුන් පෙන්වා දෙයි. මෙහි වගකීම රජය භාරගත යුතු වුවත්, රෝගියා ඉදිරියේ අපහසුතාවට සහ දෝෂාරෝපණයට ලක්වන්නේ සෞඛ්ය කාර්ය මණ්ඩලයයි.
* වෘත්තීය සමිති මර්දනය – ගැටලු සඳහා සාකච්ඡා ලබා නොදී, ඉල්ලීම් “දේශපාලනික” යැයි ලේබල් කරමින් වෘත්තීය සමිති නායකයන් මර්දනය කිරීමේ ප්රවණතාවක් පවතින බව සන්ධානය පවසයි.
“ආරෝග්යා” වැනි වැඩසටහන් ඇත්තටම විසඳුමක්ද?
පවතින කාර්ය මණ්ඩල හිඟය සහ අනෙකුත් ගැටලු විසඳීම වෙනුවට, “ආරෝග්යා” වැනි නව නාම පුවරු යටතේ වැඩසටහන් ආරම්භ කිරීම ප්රායෝගික නොවන බව ඔවුන්ගේ අදහසයි. ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානයේ සහ ලෝක බැංකුවේ සහාය ඇතිව, විශාල මුදලක් වැය කරමින් රට පුරා ස්ථාපිත කළ ප්රාථමික සෞඛ්ය සත්කාරක ඒකක පද්ධතිය ශක්තිමත් කරනවා වෙනුවට, දේශපාලන අරමුණු සඳහා නව වැඩසටහන් ක්රියාත්මක කරන බවට ඔවුහු චෝදනා කරති.
සන්ධානයේ ඉල්ලීම් සහ අනතුරු ඇඟවීම
මෙම තත්ත්වය හමුවේ, සෞඛ්ය සේවා වෘත්තීය සමිති සන්ධානය රජයෙන් ප්රධාන ඉල්ලීම් කිහිපයක් ඉදිරිපත් කරයි.
1. සියලු ගැටලු සඳහා වහාම සාකච්ඡා ලබා දීම.
2. කාර්ය මණ්ඩල හිඟය, උසස්වීම් ප්රමාදය, ඖෂධ හිඟය වැනි ගැටලුවලට ලිඛිත විසඳුම් සහ නිශ්චිත කාල රාමු ලබා දීම.
3. පුද්ගලීකරණ වැඩපිළිවෙළ නවත්වා නිදහස් සෞඛ්ය සේවාව සුරැකීම.
4. රෝගී අයිතීන් මෙන්ම සේවක අයිතීන් සහ රාජ්යයේ වගකීම එකට සුරක්ෂිත කරන පොදු ප්රතිපත්තියක් සැකසීම.
5. සේවයේ නිරත වීමේදී මුහුණ දෙන විෂබීජ, විකිරණ, ආතතිය සහ ප්රචණ්ඩත්වය වැනි අවදානම් සඳහා සියලුම සෞඛ්ය කාර්ය මණ්ඩලයට මූලික වැටුපෙන් 15%ක “අනතුරු දීමනාවක්” (Risk Allowance) ලබා දීම.
මෙම ඉල්ලීම් සඳහා රජය සාධනීය ප්රතිචාරයක් නොදක්වන්නේ නම්, රටේ සමස්ත සෞඛ්ය සේවාවම ආවරණය වන පරිදි දැවැන්ත, ඒකාබද්ධ වෘත්තීය ක්රියාමාර්ගයකට යොමු වීමට සිදුවන බවට සන්ධානය අනතුරු අඟවයි. ඔවුන් අවධාරණය කරන්නේ මෙය හුදු “වැඩ වර්ජනයක්” නොව, රටේ සියලුම පුරවැසියන්ගේ නිදහස් සෞඛ්ය සේවාව රැකගැනීම සඳහා ගන්නා අත්යවශ්ය පියවරක් බවයි.
