අපේ සමාජ මාධ්ය ගිණුම් වල, ප්රවෘත්ති වෙබ් අඩවි වල, සහ දේශපාලන සංවාද වල නිතරම වගේ “ජනමත සමීක්ෂණ” (opinion polls) ගැන කතා වෙනවා. එක් එක් දේශපාලන පක්ෂයට හෝ අපේක්ෂකයාට ජනතාවගේ කැමැත්ත මෙපමණයි කියා ප්රතිශත වලින් පෙන්වන මේ සමීක්ෂණ, බොහෝ වෙලාවට උණුසුම් විවාද ඇති කරනවා. ඒ වගේම, අපේ අදහස් සහ තීරණ කෙරෙහිත් යම් බලපෑමක් ඇති කරනවා.
නමුත් මේ ඉලක්කම් පිටුපස තිබෙන කතාව කුමක්ද? මේ සමීක්ෂණයක් කොතරම් දුරට විද්යාත්මකද? ඒවා ඇත්තටම රටේම ජනතාවගේ මතය නියෝජනය කරනවාද? මේ වැදගත් ප්රශ්න ටික දැන් කරළියට පැමිණ තිබෙනවා. ඒ, ශ්රී ලංකා සෞඛ්ය වෘත්තිවේදීන්ගේ විද්වත් සංගමය විසින් මේ පිළිබඳව වැදගත් මැදිහත්වීමක් සිදු කරමින්.
සෞඛ්ය වෘත්තිකයන්ගෙන් නැගෙන හඬ
ශ්රී ලංකා සෞඛ්ය වෘත්තිවේදීන්ගේ විද්වත් සංගමයේ සභාපති, රවි කුමුදේශ් පවසන පරිදි, ජනමත සමීක්ෂණ අපේ රටේ ප්රජාතන්ත්රවාදී සංවාදයේ ප්රබල මෙවලමක් බවට පත්වෙමින් තිබෙනවා. ආණ්ඩුවක ක්රියාකාරිත්වය, ජනතා විශ්වාසය සහ අනුමැතිය ගැන අදහසක් ගොඩනගා ගැනීමට මේ සමීක්ෂණ ප්රතිඵල භාවිතා වෙනවා.
මේ නිසා, එම සමීක්ෂණ පවත්වන ආයතන සහ ඒවා විශ්ලේෂණය කරන විද්වතුන් තමන් භාවිතා කරන ක්රමවේදය (methodology) ගැන මහජනතාවට විවෘතව පැහැදිලි කළ යුතු බව ඔවුන් අවධාරණය කරනවා. මේ වෙනුවෙන්, අදාළ ආයතන වෙත ලිපි යොමු කරමින්, ඔවුන්ගේ සමීක්ෂණ වල විද්යාත්මක පදනම, දත්තවල විශ්වසනීයත්වය, නියැදියේ නියෝජනය සහ සමීක්ෂණයේ සීමාවන් මොනවාද යන්න පිළිබඳව නිල වශයෙන් විමසා සිටීමට ඔවුන් පියවර ගෙන තිබෙනවා.
ඔවුන්ගේ ස්ථාවරය ඉතා පැහැදිලියි – මෙය කිසිම සමීක්ෂණයක් ප්රතික්ෂේප කිරීමක් හෝ කිසිම පුද්ගලයෙකුට හෝ ආයතනයකට පහර දීමක් නොවෙයි. ඔවුන් ඉල්ලා සිටින්නේ මහජන මතය ගොඩනැගීමේදී “සාක්ෂි මත පදනම් වූ විනිවිදභාවයක්” (evidence-based transparency) සහ “විද්යාත්මක වගවීමක්” (scientific accountability) පමණයි.
‘Evidence-Based’ සමීක්ෂණයක් යනු කුමක්ද?
සරලවම කිවහොත්, හොඳ ජනමත සමීක්ෂණයක් යනු අහම්බෙන් එකතු කරන ලද අදහස් එකතුවක් නොවේ. එය විද්යාත්මක ක්රියාවලියක්. එහිදී ප්රධාන කරුණු කිහිපයක් ගැන සැලකිලිමත් විය යුතුයි.
* ක්රමවේදය (Methodology) – සමීක්ෂණය සිදු කළේ කෙසේද? දුරකථන ඇමතුම් මගින්ද? අන්තර්ජාලය හරහාද? නැත්නම් ගෙයින් ගෙට ගොස්ද? ප්රශ්න ඇසූ ආකාරයත් මෙහිදී වැදගත්.
* නියැදිය (Sample) – සමීක්ෂණය සඳහා සහභාගී කරගත් පිරිස මුළු රටේම ජනතාව (වයස, ස්ත්රී පුරුෂ භාවය, ආදායම් මට්ටම, අධ්යාපනය, භූගෝලීය පැතිරීම අනුව) නිවැරදිව නියෝජනය කරනවාද? උදාහරණයක් ලෙස, කොළඹ නഗරයේ වෙසෙන පිරිසකගෙන් පමණක් අදහස් විමසා එය මුළු රටේම මතය ලෙස ප්රකාශ කළ නොහැකියි.
* සීමාවන් (Limitations) – සෑම සමීක්ෂණයකටම ආවේණික සීමාවන් සහ දෝෂයේ ආන්තිකය (margin of error) තිබෙනවා. “මෙම ප්රතිඵල +/- 3%ක දෝෂ ආන්තිකයකට යටත් වේ” වැනි ප්රකාශ වලින් කියවෙන්නේ එයයි. මේ සීමාවන් ගැන පැහැදිලිව සඳහන් කිරීම ඉතා වැදගත්.
මත විමසුම යනු ‘එක් මොහොතක ඡායාරූපයක්’ පමණි
රවි කුමුදේශ් මහතා අවධාරණය කරන තවත් වැදගත් කරුණක් තිබෙනවා. එනම්, ජනමත සමීක්ෂණයක් යනු කිසියම් නිශ්චිත කාලයකදී ජනතාවගේ හැඟීම් සහ අදහස් පිළිබඳව ලබාගන්නා “එක් මොහොතක ඡායාරූපයක්” (snapshot of public mood) පමණක් බවයි. එය රටක දිගුකාලීන රාජ්ය පාලනයේ ගුණාත්මකභාවය හෝ ප්රජාතන්ත්රවාදී ක්රියාවලියේ අවසාන මිනුම් දණ්ඩ නොවේ.
සමීක්ෂණ ප්රතිඵල විවිධ සිදුවීම් සමග වේගයෙන් වෙනස් විය හැකියි. අද ඉහළින්ම සිටින මතයක් හෙට වනවිට වෙනස් වීමට ඉඩ තිබෙනවා.
එබැවින්, රටක සැබෑ ප්රගතිය මැනිය යුත්තේ ජනමත සමීක්ෂණ වලින් පමණක්ම නොවේ. ආර්ථිකයේ ස්ථාවරත්වය, සෞඛ්ය පද්ධතියේ ශක්තිය, රාජ්ය සේවයේ කාර්යක්ෂමතාව, අධිකරණය වැනි ආයතන වල ස්වාධීනත්වය සහ සාමාන්ය ජන ජීවිතයේ ඇතිවී තිබෙන සැබෑ වෙනස්කම් වැනි කරුණු රැසක් සමබරව සලකා බැලිය යුතු වෙනවා.
දත්ත මත පදනම් වූ සංවාදයක අවශ්යතාවය
අවසානයේදී, සෞඛ්ය වෘත්තිකයන්ගේ මෙම මැදිහත්වීම අප සැමට වැදගත් පණිවිඩයක් ලබා දෙනවා. එනම්, මහජන සංවාදය හැඟීම් සහ පක්ෂග්රාහී මතවාද මත පමණක් නොව, දත්ත සහ විද්යාත්මක සත්ය මත පදනම් වූ එකක් විය යුතු බවයි.
පර්යේෂණ ආයතන, විද්වතුන් සහ විශේෂයෙන්ම මාධ්ය ආයතන වලට මෙහිදී විශාල වගකීමක් පැවරෙනවා. ජනමත සමීක්ෂණ ප්රතිඵල වාර්තා කිරීමේදී, එහි ක්රමවේදය සහ සීමාවන් ගැනත් ජනතාව දැනුවත් කිරීම එම වගකීමේ කොටසක්. පුරවැසියන් ලෙස, අපටත් වගකීමක් තිබෙනවා, අප වෙත ලැබෙන තොරතුරු විචාරාත්මකව බුද්ධියෙන් විමසා බැලීමට.
එවැනි සෞඛ්ය සම්පන්න, දත්ත මත පදනම් වූ සංවාදයක් තුළින් ශ්රී ලංකාවේ ප්රජාතන්ත්රවාදය වඩාත් ශක්තිමත් වනු නොඅනුමානයි.
