හිටපු ජනාධිපති ලේකම් සමන් ඒකනායක මේ වන විට රක්ෂිත බන්ධනාගාරයේ පසුවනවා. ඒ, රුපියල් ලක්ෂ 166ක රජයේ මුදල් සාවද්ය පරිහරණයක් සම්බන්ධයෙන් හිටපු ජනාධිපති රනිල් වික්රමසිංහට එරෙහි නඩුවේ දෙවැනි සැකකරු ලෙසයි. මේ පුවතත් සමග, ඔහුගේ අවංකකම, දක්ෂතාව සහ ගුණ යහපත්කම ගැන බොහෝ දෙනෙක් කතා කරන්නට පටන්ගෙන තිබෙනවා.
එම ගුණ වර්ණනා ගැන අපට ප්රශ්නයක් නැහැ. නමුත් නීතිය ඉදිරියේදී, ඔහුගේ අතීත යහපත් ක්රියා, මෙම නඩුවේදී ඔහුගේ නිර්දෝෂීභාවය ඔප්පු කිරීමට සාක්ෂි වන්නේ නැහැ. අධිකරණය සලකා බලන්නේ, මෙම විශේෂිත චෝදනාවට අදාළ කරුණු පමණයි.
ඉතින්, අත්දැකීම් බහුල, නීතිගරුක යැයි කියන රාජ්ය නිලධාරියෙකුට මෙවැනි තත්ත්වයකට මුහුණ දීමට සිදුවූයේ ඇයි? මේ සිදුවීම, අපේ රටේ රාජ්ය සේවයේ නිලධාරියෙකු සහ දේශපාලන නායකයෙකු අතර ඇති බල අරගලය ගැන අපට කියන පාඩම කුමක්ද? අපි ඒ ගැන විමසා බලමු.
පාඩම 1 – ප්රේමදාසට ‘බෑ’ කී ලේකම්වරයාගේ කතාව
ප්රවීණ සිවිල් සේවකයෙකු වූ කේ.එච්.ජේ. විජයදාස, ඔහුගේ “පහන් සංවේගය” කෘතියේ අපූරු කතාවක් සඳහන් කරනවා. ඔහු, ආර්. ප්රේමදාසයන්ගේ අගමැති ලේකම්ව සිටි කාලයේ, අරලියගහ මන්දිරයේ සහ සුචරිතයේ සියලුම පෞද්ගලික කෑම බීම වියදම් රජයේ මුදලින් ගෙවීමට අදාළ බිල්පත් ඔහු අතට පත්වුණා.
මුදල් රෙගුලාසි අනුව පෞද්ගලික වියදම් සඳහා රජයේ මුදල් යෙදවිය නොහැකි බව දත් විජයදාස, එම බිල්පත් අනුමත කිරීම ප්රතික්ෂේප කළා. ප්රේමදාස මහතා ඒ ගැන විමසූ විට, ඔහු ඉතා පැහැදිලිව කියා සිටියේ, ඩඩ්ලි, සිරිමාවෝ, ගොපල්ලව හෝ ජේ.ආර්. වැනි නායකයන් කිසිවෙක් එසේ කර නොමැති බවත්, එයට නීතිමය ඉඩක් නොමැති බවත්ය.
ප්රේමදාසයන් චීනයේ ක්රමය උදාහරණයට ගත් විට, විජයදාස කළේ චීන තානාපතිවරයාගෙන් ඒ ගැන ලිඛිතව විමසීමයි. පසුව, “අගමැතිතුමාගේ නියෝගය පරිදි, චීන තානාපතිවරයා සමග සාකච්ඡා කර, චීනයේ ක්රමවේදයට අනුව මෙම ගෙවීම් සිදුකරන” බවට පැහැදිලි සටහනක් ලිපිගොනුවේ තැබුවා. ඔහු එසේ කළේ, අනාගතයේදී විගණන චෝදනාවකින් තමන්ව ආරක්ෂා කරගැනීමටයි. මෙය, දේශපාලන බලපෑමක් හමුවේ රාජ්ය නිලධාරියෙකුට තමාව ආරක්ෂා කරගත හැකි ආකාරය ගැන කදිම උදාහරණයක්.
පාඩම 2 – විනිසුරුවරයාගේ අවවාදය සහ ‘නීත්යානුකූලව ක්රියාත්මක කරන්න’ සටහන
මෑතකදී ශ්රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරු යසන්ත කෝදාගොඩ මහතා කළ දේශනයකදී අවධාරණය කළේ, රාජ්ය නිලධාරීන් තමන් ගන්නා තීරණයට හේතු “තත්කාලීනව” (එම මොහොතේදීම) ලිපිගොනුවේ සටහන් කර තැබීමේ වැදගත්කමයි.
මේ සඳහා හොඳම උදාහරණය, මෛත්රීපාල සිරිසේන ජනාධිපතිවරයාගේ ලේකම් උදය ආර්. සෙනෙවිරත්නගේ අත්දැකීමයි. ජනාධිපතිවරයා මතභේදාත්මක සමාවක් දීමට තීරණය කළ විට, සෙනෙවිරත්න මහතා ලිපිගොනුවේ මෙවැනි සටහනක් තැබුවා: **”ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවේ විධිවිධාන සහ අනෙකුත් නීතිරීතිවලට අනුකූලව අතිගරු ජනාධිපතිතුමාගේ ඉහත නියෝගය ක්රියාත්මක කිරීම මැනැවි.”**
මෙම සරල සටහන මගින්, ඔහු නීතියේ වගකීම ජනාධිපතිවරයාගේ නියෝගය මත පැවරූ අතර, තමන්ව ආරක්ෂා කරගත්තා. පසුව ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය එම ජනාධිපති සමාව බලරහිත කළ විට, එහි තීන්දුවෙන් කියවුණේද සෙනෙවිරත්න මහතාගේ සටහනට සමාන කරුණක්.
සමන් ඒකනායකට වැරදුණේ කොතැනද?
මේ පාඩම් දෙක දෙස බලන විට, පළපුරුදු නිලධාරියෙකු වූ සමන් ඒකනායක, තමන්ව ආරක්ෂා කරගැනීමට මෙවැනි “තත්කාලීන සටහනක්” නොතැබුවේ ඇයිද යන ප්රශ්නය මතුවෙනවා. අපට ඒ සඳහා හේතු දෙකක් උපකල්පනය කළ හැකියි.
1. අතිමහත් දේශපාලන බලපෑම – විධායක ජනාධිපතිවරයාගේ අධිකාරිය කෙතරම් ප්රබලද යත්, “මේ මුදල අනුමත කළ යුතුමයි” යන නියෝගයට පිටින් යෑමට හෝ අඩුම තරමේ ආරක්ෂිත සටහනක් තැබීමටවත් ඔහුට අවස්ථාවක් නොලැබෙන්නට ඇත. එසේනම්, මෙම නඩුව, ජනාධිපතිවරයෙකුගේ බලය සහ ඔහුගේ ලේකම්වරයාගේ වගකීම අතර සීමා මායිම් නීත්යානුකූලව නිර්වචනය කිරීමට ලැබුණු ඓතිහාසික අවස්ථාවක්.
2. දඬුවම් නොලැබේය යන විශ්වාසය (Impunity) – රනිල් වික්රමසිංහ ජනාධිපති වීමත් සමග, රටේ ප්රධාන දේශපාලන කඳවුරු දෙකම ඔහු වටා එක්වුණා. එම නිසා, තමන්ට එරෙහිව කිසි දිනෙක නීතිය ක්රියාත්මක නොවනු ඇතැයි යන දැඩි විශ්වාසයක් ඔහුට තිබෙන්නට ඇත. තමන්ට අභියෝග කිරීමට දේශපාලන ප්රතිවිරුද්ධවාදියෙක් නොමැති තැන, මෙවැනි ‘සිල්ලර’ දෙයක් නිසා නීතිය ඉදිරියට යාමට සිදු නොවනු ඇතැයි ඔහු සිතුවා විය හැකියි.
කරුණු කුමක් වුවත්, සමන් ඒකනායක මහතාගේ සිදුවීම, ඔහුගේ පෞද්ගලික චරිතයට වඩා, රාජ්ය සේවයේ පැවැත්ම, නීතියේ ආධිපත්යය සහ දේශපාලන නායකයන්ගේ බලය හමුවේ රාජ්ය නිලධාරීන් මුහුණ දෙන අර්බුදය ගැන අපට වැදගත් පාඩමක් කියා දෙනවා.
