ලෝක ආර්ථික බලය වෙනස් වෙමින් තිබෙනවාද? ඇමරිකානු ඩොලරයේ ආධිපත්‍යයට අභියෝගයක් එල්ල වෙමින් තිබෙනවාද? මේ වෙනස හමුවේ ශ්‍රී ලංකාව තෝරාගත යුත්තේ කුමන ආර්ථික මාර්ගයක්ද? මේ වන විට ජාත්‍යන්තර දේශපාලන හා ආර්ථික විවාදයේ අවධානයට ලක්ව ඇති ප්‍රශ්න කිහිපයක් වන්නේ ඒවායි.
ඉන්දියාවේ අගමැති නරේන්ද්‍ර මෝදි, NDTV රූපවාහිනී නාළිකාව සංවිධානය කළ 2026 ලෝක සමුළුවේදී කළ ප්‍රකාශත්, ශ්‍රී ලංකාවේ හිටපු ජනාධිපති රනිල් වික්‍රමසිංහ 2025 වසරේ රුසියාවේ ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග් නුවරදී කළ අදහස් දැක්වීමත් මේ සංවාදය නැවතත් කරළියට ගෙනවිත් තිබෙනවා.
මෙම ජාත්‍යන්තර දේශපාලන හා ආර්ථික වෙනස්කම් ශ්‍රී ලංකාවට ඇති කළ හැකි බලපෑම් සහ මෙරට අනුගමනය කළ යුතු ආර්ථික ප්‍රවේශය පිළිබඳව ආර්ථික විශ්ලේෂක ගයන්ත දෙහිවත්ත සමඟ කළ සාකච්ඡාවක් ඇසුරින් මෙම විග්‍රහය සකස් කර තිබෙනවා.
මෝදිගේ ප්‍රකාශයෙන් ලෝකයට ලැබුණු සංඥාව කුමක්ද?
2026 ඔක්තෝබර් 22 වැනිදා නවදිල්ලියේදී පැවති NDTV World Summit 2026 වැඩසටහනේදී ඉන්දීය අගමැති නරේන්ද්‍ර මෝදි ලෝක අනුපිළිවෙළේ සිදුවෙමින් පවතින වෙනස්කම් පිළිබඳව අදහස් පළ කළා.
දෙවැනි ලෝක යුද්ධයෙන් පසුව ගොඩනැගුණු ජාත්‍යන්තර පද්ධතිය වර්තමාන ලෝකයේ අවශ්‍යතාවලට ගැළපෙන ලෙස වෙනස් විය යුතු බව ඔහුගේ ප්‍රකාශවලින් පැහැදිලි වුණා.
විශේෂයෙන්ම එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය ඇතුළු ජාත්‍යන්තර ආයතන වර්තමානයේ මතුවන අභියෝගවලට ප්‍රමාණවත් ලෙස ප්‍රතිචාර දැක්වීමට අපහසුතාවට පත්ව ඇති බවත්, නැගී එන ආර්ථික බලවේගවලට ජාත්‍යන්තර තීරණ ගැනීමේදී වැඩි නියෝජනයක් හිමිවිය යුතු බවත් ඔහු පෙන්වා දුන්නා.
මෙහිදී විශේෂයෙන් අවධානය යොමු කළ යුතු කරුණක් වන්නේ ගෝලීය දකුණේ (Global South) රටවල හඬට වැඩි ඉඩක් ලබාදීමේ අවශ්‍යතාවයි.
එමෙන්ම දශක ගණනාවක් රටවල් එකිනෙක සම්බන්ධ කළ වෙළෙඳාම, තාක්ෂණය සහ මුහුදු මාර්ග අද වන විට භූදේශපාලනික තරගකාරීත්වයේ මෙවලම් බවට පත්වෙමින් තිබෙන බවත් මෝදි පෙන්වා දුන්නා.
ඔහු චාණක්‍යගේ මත්ස්‍ය න්‍යාය ද උදාහරණයට ගනිමින් බලවතා දුර්වලයා ගිලගන්නා ආකාරයේ ලෝකයක් වෙනුවට එවැනි තත්ත්වයක් වළක්වන ජාත්‍යන්තර පද්ධතියක් අවශ්‍ය බව අවධාරණය කළා.
මෙම ප්‍රකාශයේ වැදගත්කම වන්නේ ලෝක බලය වෙනස් වන බව පිළිගැනීම පමණක් නොව, එම වෙනසට ගැළපෙන ආකාරයෙන් ජාත්‍යන්තර ආයතන සහ සහයෝගීතා පද්ධති ද වෙනස් විය යුතු බව ඉන්දියාව අවධාරණය කිරීමයි.
රනිල් 2025දීම කීවේත් මේ ගැනද?
මෝදිගේ ප්‍රකාශයත් සමඟ නැවත අවධානයට ලක්ව ඇති තවත් කරුණක් වන්නේ හිටපු ජනාධිපති රනිල් වික්‍රමසිංහ 2025 වසරේදී රුසියාවේ ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග් නුවරදී කළ අදහස් දැක්වීමයි.
2025 ජුනි මාසයේ පැවති ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග් ජාත්‍යන්තර ආර්ථික සමුළුවට සමගාමීව පැවති වල්ඩායි සමාජයේ සාකච්ඡාවකට එක්වෙමින් ඔහු ලෝක බල කේන්ද්‍රය බහුධ්‍රැවීය පද්ධතියක් වෙත මාරු වෙමින් පවතින බව සඳහන් කළා.
ඔහුගේ අදහස වූයේ අතීතයේ ලෝක දේශපාලනයේ ප්‍රධාන බලවේගයක් වූ ජී හත (G7) සංවිධානයේ වැදගත්කම ක්‍රමයෙන් අඩුවෙමින් පවතින අතර ජී විස්ස (G20) වැනි පුළුල් නියෝජනයක් සහිත කණ්ඩායම්වල වැදගත්කම ඉහළ යන බවයි.
එමෙන්ම නැගී එන නව ලෝක අනුපිළිවෙළේ ප්‍රධාන පදනමක් ලෙස බ්‍රික්ස් (BRICS) සංවිධානය හැඳින්වූ ඔහු, චීනයේ එක් තීරයක් – එක් මාවතක් (Belt and Road Initiative) වැඩසටහන සහ නව සංවර්ධන බැංකුව (New Development Bank) නව ආර්ථික යථාර්ථයක පදනම් ලෙස ද පෙන්වා දුන්නා.
ඒ අනුව රනිල්ගේ 2025 අදහස් දැක්වීම සහ මෝදිගේ 2026 ප්‍රකාශය අතර සමානතාවක් දැකිය හැකියි. ඒ ලෝකය එක් බල කේන්ද්‍රයක් මත පදනම් වූ පද්ධතියකින් බහුධ්‍රැවීය බල තුලනයක් දෙසට ගමන් කරමින් සිටින බවට ඉදිරිපත් කරන අදහසයි.
ඇමරිකානු ඩොලරය ආර්ථික ආයුධයක්ද?
මෙම සංවාදයේදී ගයන්ත දෙහිවත්ත අවධාරණය කරන ප්‍රධාන කරුණක් වන්නේ ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය පද්ධතිය තුළ ඇමරිකානු ඩොලරයට හිමි වී ඇති ප්‍රධාන ස්ථානයයි.
ඔහුගේ විශ්ලේෂණයට අනුව, ජාත්‍යන්තර සම්බාධක, මූල්‍ය පද්ධති සහ ඩොලර් මත පදනම් වූ ගනුදෙනු ක්‍රම ලෝකයේ නැගී එන ආර්ථික බලවේගවලට පීඩනයක් ඇති කළ හැකි මෙවලම් බවට පත්ව තිබෙනවා.
ඒ නිසා චීනය ප්‍රමුඛ නැගී එන ආර්ථිකයන් සහ ගෝලීය දකුණේ රටවල් ජාත්‍යන්තර ගනුදෙනු සඳහා විකල්ප මුදල් හා ගෙවීම් ක්‍රම පිළිබඳ වැඩි අවධානයක් යොමු කරන බව ඔහුගේ අදහසයි.
මෙය ඩොලරයෙන් ඈත්වීම හෙවත් De-dollarization ලෙස හඳුන්වනවා.
කෙසේ වෙතත්, මෙහිදී වටහාගත යුතු වැදගත් කරුණක් තිබෙනවා. ඩොලරයේ ආධිපත්‍යය අවසන් වී ඇති බවක් හෝ ලෝකය දැනටමත් ඩොලරය අතහැර දමා ඇති බවක් මෙයින් අදහස් වන්නේ නැහැ.
ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ 2026 පළමු කාර්තුවට අදාළ දත්ත අනුව ලෝකයේ නිල විදේශ විනිමය සංචිතවලින් සියයට 57.13ක් තවමත් ඇමරිකානු ඩොලර්වලින් පවත්වාගෙන යනවා. චීන රෙන්මින්බි මුදලේ කොටස සියයට 1.99ක් පමණයි.
ඒ අනුව ඩොලරයේ භූමිකාව තවමත් ඉතා ප්‍රබලයි. නමුත් ජාත්‍යන්තර ගෙවීම් සහ වෙළෙඳාම සඳහා විකල්ප ක්‍රම සොයා බැලීමේ ප්‍රවණතාව වර්ධනය වෙමින් පවතිනවා.
BRICS සමඟ සම්බන්ධ වීම ශ්‍රී ලංකාවට වැදගත් වන්නේ ඇයි?
ගයන්ත දෙහිවත්තගේ විශ්ලේෂණයේ ප්‍රධාන නිගමනයක් වන්නේ නැගී එන ගෝලීය දකුණේ ආර්ථික බලවේග සමඟ ශ්‍රී ලංකාව වඩාත් සමීපව කටයුතු කළ යුතු බවයි.
මෙහිදී ඔහු විශේෂයෙන් අවධානය යොමු කරන්නේ බ්‍රික්ස් සංවිධානය වෙතයි.
බ්‍රසීලය, රුසියාව, ඉන්දියාව, චීනය සහ දකුණු අප්‍රිකාව ඇතුළු රටවල්වලින් ආරම්භ වූ BRICS සංවිධානය අද වන විට නව ආර්ථික හා දේශපාලන සහයෝගීතා වේදිකාවක් බවට පත්ව තිබෙනවා.
එහි වැදගත්කම වන්නේ සාමාජික රටවල් අතර වෙළෙඳාම, ආයෝජන, සංවර්ධන මූල්‍ය පහසුකම් සහ තාක්ෂණික සහයෝගීතාව වර්ධනය කිරීමට අවස්ථා ඇති කිරීමයි.
ශ්‍රී ලංකාවට මේ සම්බන්ධයෙන් අලුතින් ආරම්භ කළ යුතු ක්‍රියාවලියක් ද නැහැ. 2024 ඔක්තෝබර් මාසයේ කැබිනට් අනුමැතියට අනුව ශ්‍රී ලංකාව BRICS සංවිධානයේ සාමාජිකත්වය සහ නව සංවර්ධන බැංකුවේ සාමාජිකත්වය ලබාගැනීම සඳහා සිය කැමැත්ත ඉදිරිපත් කර තිබෙනවා.
එහෙත් සාමාජිකත්වය ලබාගැනීම සහ එම සංවිධානය සමඟ ප්‍රායෝගික ආර්ථික සහයෝගීතාව වර්ධනය කිරීම අතර වෙනසක් තිබෙනවා.
ඒ අනුව ශ්‍රී ලංකාවේ අරමුණ විය යුත්තේ නව වෙළෙඳපොළ, මූල්‍ය පහසුකම් සහ තාක්ෂණික අවස්ථා සඳහා ප්‍රවේශය පුළුල් කරගැනීම බව දෙහිවත්තගේ විග්‍රහයෙන් මතු කෙරෙනවා.
ඩොලරයේ බලපෑමෙන් ශ්‍රී ලංකාවට ඇති ආර්ථික අභියෝග
ශ්‍රී ලංකාව වැනි ආනයන මත සැලකිය යුතු ලෙස රඳා පවතින ආර්ථිකයකට විදේශ විනිමය අනුපාත වෙනස්වීම් විශාල බලපෑමක් ඇති කරනවා.
ඉන්ධන, බලශක්තිය, ඖෂධ, යන්ත්‍රෝපකරණ සහ තාක්ෂණික උපකරණ වැනි අත්‍යවශ්‍ය ආනයන සඳහා විදේශ විනිමය අවශ්‍යයි.
රුපියලේ අගය පහළ යන විට ඩොලර්වලින් ගෙවිය යුතු ආනයනවල රුපියල් පිරිවැය ඉහළ යා හැකියි. එය නිෂ්පාදන පිරිවැය, ප්‍රවාහන වියදම් සහ අවසානයේ පාරිභෝගික මිල ගණන් කෙරෙහි ද බලපානවා.
මෙවැනි තත්ත්වයකදී ශ්‍රී ලංකාවට අවශ්‍ය වන්නේ එකම මුදල් ඒකකයක් හෝ වෙළෙඳපොළක් මත අධික ලෙස රඳා නොපවතින විදේශ වෙළෙඳ හා මූල්‍ය සබඳතා පද්ධතියක් ගොඩනැගීම බව ආර්ථික විශ්ලේෂකයා පෙන්වා දෙනවා.
එමෙන්ම නව වෙළෙඳපොළ වෙත ප්‍රවේශ වීම සඳහා අවශ්‍ය නිෂ්පාදන තරගකාරීත්වය, තාක්ෂණික දියුණුව සහ යටිතල පහසුකම් ද මෙරට තුළ සංවර්ධනය කළ යුතුයි.
IMF වැඩපිළිවෙළ සහ ජනතාව මත පැටවෙන බර
ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථික අනාගතය පිළිබඳ සාකච්ඡාවේදී ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ (IMF) වැඩපිළිවෙළ ද මඟහැරිය නොහැකි මාතෘකාවක්.
ගයන්ත දෙහිවත්තගේ විවේචනය වන්නේ මූල්‍ය අරමුදලේ කොන්දේසි හා වියදම් කප්පාදු ප්‍රතිපත්ති හමුවේ ජනතාවගේ අධ්‍යාපනය, සෞඛ්‍යය, ගමනාගමනය සහ අනෙකුත් මූලික සේවාවන්ට බලපෑම් එල්ල විය හැකි බවයි.
ඉහළ බදු බර සහ ජීවන වියදම හමුවේ ජනතාව මුහුණ දෙන පීඩනය ද ඔහු මෙහිදී අවධාරණය කරනවා.
කෙසේ වෙතත්, IMF වැඩසටහනේ නිල අරමුණු වන්නේ රාජ්‍ය මූල්‍ය හා ණය තිරසාරභාවය යළි ඇති කිරීම, මිල හා මූල්‍ය ස්ථාවරත්වය ආරක්ෂා කිරීම, විදේශ සංචිත ගොඩනැගීම සහ අවදානමට ලක්විය හැකි ජනතාව ආරක්ෂා කිරීමයි.
2026 ඔක්තෝබර් 4 වැනිදා IMF ශ්‍රී ලංකාවේ වැඩසටහනේ හත්වැනි සමාලෝචනය සම්බන්ධයෙන් කාර්ය මණ්ඩල මට්ටමේ එකඟතාවකට පැමිණි බව ද නිවේදනය කළා.
මෙයින් පෙනෙන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ ඉදිරි ආර්ථික ගමනේදී මූල්‍ය ස්ථාවරත්වය සහ ජනතාවගේ ජීවන තත්ත්වය ආරක්ෂා කිරීම යන අරමුණු දෙක අතර සමතුලිතතාවයක් පවත්වා ගැනීමේ අභියෝගය තවදුරටත් පවතින බවයි.
ශ්‍රී ලංකාවට ඉදිරි පිම්ම පැනීමට අවශ්‍ය වන්නේ තාක්ෂණයයි
ලෝක ආර්ථික බල තුලනය වෙනස් වන විට ශ්‍රී ලංකාවට ඇති ප්‍රධානම අභියෝගයක් වන්නේ එම වෙනසෙන් ආර්ථික වාසි ලබාගැනීමට අවශ්‍ය හැකියාව ගොඩනගා ගැනීමයි.
නවීන තාක්ෂණය, කෘත්‍රිම බුද්ධිය, ඩිජිටල් සන්නිවේදනය, බලශක්ති තාක්ෂණය සහ කාර්මික නිෂ්පාදනය වැනි ක්ෂේත්‍රවල දියුණුවක් නොමැතිව ජාත්‍යන්තර වෙළෙඳපොළ තුළ තරග කිරීම පහසු වන්නේ නැහැ.
එමෙන්ම ඉන්දියන් සාගරයේ පිහිටි රටක් ලෙස ශ්‍රී ලංකාවට මුහුදු මාර්ග, වරාය සේවා, නැව් ගමනාගමනය සහ කලාපීය වෙළෙඳ සබඳතා හරහා විශාල අවස්ථා ප්‍රමාණයක් උදාකරගත හැකියි.
නමුත් ඒ සඳහා අවශ්‍ය වන්නේ භූගෝලීය පිහිටීම පමණක් නොව, එම වාසිය ආර්ථික ප්‍රතිලාභ බවට පත්කරගත හැකි තාක්ෂණික හා ආයතනික හැකියාවයි.
චීනය, ඉන්දියාව, රුසියාව සහ BRICS කලාපයේ අනෙකුත් රටවල් සමඟ සම්බන්ධතා වර්ධනය කරන අතරම ඇමරිකාව, යුරෝපය සහ අනෙකුත් සාම්ප්‍රදායික වෙළෙඳ හවුල්කරුවන් සමඟ පවතින සබඳතා ද ආරක්ෂා කරගැනීම මෙහිදී වැදගත් වෙනවා.
ලෝක බලවතුන් අතර තරගයෙන් ශ්‍රී ලංකාව ලබාගත යුතු පාඩම
මෝදිගේ නව ලෝක අනුපිළිවෙළ පිළිබඳ අදහස් දැක්වීමත්, රනිල් වික්‍රමසිංහගේ 2025 ප්‍රකාශත්, ගයන්ත දෙහිවත්තගේ ආර්ථික විශ්ලේෂණයත් එකට ගත් විට මතු වන ප්‍රධාන ප්‍රශ්නය වන්නේ ශ්‍රී ලංකාව වෙනස් වන ලෝක ආර්ථිකය තුළ තම ස්ථානය තීරණය කරන්නේ කෙසේද යන්නයි.
ඩොලරයේ ආධිපත්‍යය පිළිබඳ විවාදය, BRICS සංවිධානයේ නැගීම සහ ගෝලීය දකුණේ රටවල බලපෑම වර්ධනය වීම ශ්‍රී ලංකාවට අලුත් ආර්ථික අවස්ථා විවෘත කළ හැකි සාධකයි.
එහෙත් එක් බල කේන්ද්‍රයකින් ඈත් වී තවත් බල කේන්ද්‍රයක් මත සම්පූර්ණයෙන් රඳා පැවතීම විසඳුමක් නොවෙයි.
ශ්‍රී ලංකාවට අවශ්‍ය වන්නේ තම ජාතික ආර්ථික අවශ්‍යතා මත පදනම් වූ විදේශ ප්‍රතිපත්තියක්, විවිධාංගීකරණය වූ වෙළෙඳ සබඳතා, ශක්තිමත් නිෂ්පාදන ආර්ථිකයක් සහ නව තාක්ෂණයට ප්‍රවේශ වීමේ හැකියාවයි.
ලෝක බල තුලනය වෙනස් වන විට ඒ දෙස බලා සිටීම වෙනුවට, එම වෙනසෙන් රටට ප්‍රයෝජන ලබාගත හැකි උපායමාර්ගයක් සකස් කර ගැනීම ශ්‍රී ලංකාව ඉදිරියේ ඇති සැබෑ අභියෝගයයි.
Call to Action (CTA)
ලෝක ආර්ථිකයේ වෙනස් වන බල තුලනය හමුවේ ශ්‍රී ලංකාව BRICS සහ ගෝලීය දකුණ සමඟ වඩාත් සමීපව කටයුතු කළ යුතුද? නැතිනම් සියලුම බලවත් ආර්ථිකයන් සමඟ සමතුලිත සබඳතා පවත්වාගෙන යාමට ප්‍රමුඛත්වය දිය යුතුද?
මේ පිළිබඳ ඔබේ අදහස අප සමඟ බෙදාගන්න. ඔබ එකඟ වුවත්, විරුද්ධ වුවත් ඔබේ අදහස ඉදිරිපත් කරන්න. මෙම ලිපිය ඔබේ මිතුරන් සහ පවුලේ අය සමඟත්, සමාජ මාධ්‍ය ගිණුම්වලත් බෙදාගෙන සංවාදයක් ආරම්භ කරන්න.
