සූර්ය බලය ජනතාවගෙන් ඈත් කර ඒකාධිකාර සමාගම්වලටද?

ශ්‍රී ලංකාවේ පුනර්ජනනීය බලශක්ති ක්ෂේත්‍රය තුළ ජනතාවගේ සහභාගීත්වය අඩු කර එය විශාල සමාගම් කිහිපයක ආධිපත්‍යයට යටත් කිරීමේ වැඩපිළිවෙළක් ක්‍රියාත්මක වෙමින් තිබේද?

මෙය අද වනවිට දේශපාලන වේදිකාවේ මතුව ඇති තවත් ප්‍රශ්නයක් පමණක් නොව, ඉදිරියේදී රටේ විදුලිබල ක්ෂේත්‍රයට සෘජුවම බලපානු ඇති කරුණක් බවට පත්ව තිබේ.

2026 සැප්තැම්බර් 11 වැනිදා නිකුත් කළ බව කියන චක්‍රලේඛයක් සම්බන්ධයෙන් අද (05) නුගේගොඩ පිහිටි පෙරටුගාමී සමාජවාදී පක්ෂ කාර්යාලයේ පැවති මාධ්‍ය හමුවකදී එම පක්ෂයේ අධ්‍යාපන ලේකම් පුබුදු ජයගොඩ මේ සම්බන්ධයෙන් දැඩි ප්‍රශ්න කිහිපයක් ඉදිරිපත් කළේය.

ඔහුගේ චෝදනාව වන්නේ සූර්ය බලශක්තිය ජනනය කිරීම සඳහා සාමාන්‍ය ජනතාව සහ සුළු හා මධ්‍ය පරිමාණ ව්‍යවසායකයන් භාවිත කළ ක්‍රම ක්‍රමයෙන් ඉවත් කරමින්, විශාල සමාගම්වලට වඩාත් වාසිදායක පද්ධතියක් නිර්මාණය කරමින් සිටින බවයි.

සූර්ය බලය ලබාගැනීමේ ක්‍රම තුනක්

පුබුදු ජයගොඩ පෙන්වා දුන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ සූර්ය බලශක්ති ජනනය ප්‍රධාන වශයෙන් ආකාර තුනකින් සිදුකරන බවයි.

ඒවා වන්නේ පියසි මත සවි කරන සූර්ය පැනල, භූමිය මත සවි කරන සූර්ය පැනල සහ ජල මතුපිට පාවෙන සූර්ය පැනල ය.

ඔහුට අනුව දෙවැනි සහ තෙවැනි ක්‍රම ප්‍රධාන වශයෙන් විශාල සමාගම් සහ මහා පරිමාණ නිෂ්පාදකයන් සමඟ සම්බන්ධ වන අතර, පියසි මත සූර්ය පැනල සවි කිරීමේ ක්‍රමය සාමාන්‍ය ජනතාව සහ සුළු පරිමාණ නිෂ්පාදකයන් අතර වඩාත් ජනප්‍රිය වී තිබේ.

එම පියසි මත සූර්ය පද්ධති සඳහා Net Accounting, Net Metering, Net Plus සහ Net Plus Plus යන ක්‍රම හතරක් පැවති බව ඔහු සඳහන් කළේය.

එකින් එක ක්‍රම ඉවත් වූයේ ඇයි?

පුබුදු ජයගොඩ පවසන්නේ 2025 මාර්තු 17 වැනිදා නිකුත් කළ චක්‍රලේඛයක් මගින් Net Plus Plus ක්‍රමය අහෝසි කළ බවයි.

ඉන් අනතුරුව 2026 සැප්තැම්බර් 11 දිනැති චක්‍රලේඛය මගින් Net Accounting සහ Net Metering ක්‍රමද නතර කර ඇති බව ඔහු කියා සිටියේය.

ඒ අනුව දැනට ඉතිරිව ඇත්තේ Net Plus ක්‍රමය පමණක් බව ඔහුගේ පැහැදිලි කිරීමයි.

ඔහු ඉදිරිපත් කළ සංඛ්‍යා අනුව, දැනට සූර්ය පැනල හරහා විදුලිය ජනනය කරන සම්බන්ධතා අතරින් 70.2%ක් Net Accounting ක්‍රමය යටතේත්, 14.0%ක් Net Metering යටතේත්, 12.7%ක් Net Plus Plus යටතේත් පවතී.

Net Plus ක්‍රමය යටතේ පවතින්නේ සම්බන්ධතාවලින් 3.1%ක් පමණක් බවද ඔහු සඳහන් කළේය.

එම සංඛ්‍යා අනුව බැලූ විට, ජනතාව වැඩිපුර භාවිත කළ ක්‍රම තුනක් ඉවත් කර, සාපේක්ෂව අඩුවෙන් භාවිත වූ ක්‍රමයක් පමණක් ඉතිරි කර තිබීම පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක් මතුවන බව පුබුදු ජයගොඩගේ තර්කයයි.

Net Plus ක්‍රමය ගැන මතුවන ප්‍රශ්නය

Net Plus ක්‍රමයේදී නිවසක හෝ කර්මාන්ත ශාලාවක නිෂ්පාදනය කරන සමස්ත විදුලි ප්‍රමාණය ජාතික විදුලි පද්ධතියට ලබාදී, තමන්ගේ පරිභෝජනය සඳහා අවශ්‍ය විදුලි ප්‍රමාණය වෙනම මිලදී ගැනීමට සිදුවන බව ඔහු පැවසීය.

එමෙන්ම Net Plus Plus ක්‍රමයේදී මෙන් රාත්‍රී කාලයේදී වැඩි මිලක් ලබාදීමේ ක්‍රමයක්ද මෙහි නොමැති බව ඔහු සඳහන් කළේය.

ඔහු තවත් කරුණක් පෙන්වා දුන්නේය.

Net Plus සම්බන්ධතා 3.1%ක් පමණක් වුවද, එම සම්බන්ධතා මගින් සමස්ත සූර්ය බල ධාරිතාවයෙන් 11.3%ක් නිෂ්පාදනය කරන බවයි.

ඒ අනුව එම ක්‍රමය යටතේ පවතින්නේ සාමාන්‍ය නිවසක සවි කළ හැකි පද්ධතිවලට වඩා විශාල පද්ධති විය හැකි බව ඔහු පෙන්වා දුන්නේය.

මෙතැනින් ඔහු මතු කරන ප්‍රධාන දේශපාලන ප්‍රශ්නය වන්නේ මෙයයි.

ජනතාව අතර වඩාත් ජනප්‍රිය වූ ක්‍රම ඉවත් කර, විශාල පරිමාණයෙන් විදුලිය නිෂ්පාදනය කළ හැකි ක්‍රමයක් පමණක් ඉතිරි කිරීමේ අවසාන ප්‍රතිඵලය කාට වාසිදායකද?

“පද්ධති ස්ථායිතාව” තර්කයට ප්‍රශ්න

සූර්ය බලශක්ති පද්ධති සම්බන්ධයෙන් ආණ්ඩුව ඉදිරිපත් කරන ප්‍රධාන තර්කයක් වන්නේ කුඩා පරිමාණ සූර්ය පද්ධති විශාල සංඛ්‍යාවකින් දිවා කාලයේදී එකවර විදුලිය ජාතික පද්ධතියට එක්වීම හේතුවෙන් පද්ධති ස්ථායිතාවට ගැටලු ඇතිවිය හැකි බවයි.

නමුත් පුබුදු ජයගොඩ එම තර්කයම ආණ්ඩුවෙන් ප්‍රශ්න කිරීමට භාවිත කළේය.

ඔහු පෙන්වා දුන්නේ දිවා කාලයේ ජනනය වන විදුලිය බැටරිවල ගබඩා කර රාත්‍රී කාලයේදී භාවිත කිරීමට හැකි Net Plus Plus ක්‍රමය නතර කළේ මන්ද යන්නයි.

ඔහුගේ තර්කය වන්නේ එවැනි ක්‍රමයක් පද්ධතියට අතිරේක බරක් නොව, දිවා කාලයේ අතිරික්ත විදුලිය ගබඩා කර ගැනීම හරහා පද්ධති ස්ථායිතාවට විසඳුමක් විය හැකි බවයි.

එසේ නම් එම ක්‍රමය අහෝසි කළේ ඇයි?

එය සාමාන්‍ය ජනතාවගෙන් පිළිතුරක් බලාපොරොත්තු වන ප්‍රශ්නයක් නොව, විදුලිබල ප්‍රතිපත්තිය සකස් කරන බලධාරීන්ගෙන් පැහැදිලි පිළිතුරක් ඉල්ලා සිටින ප්‍රශ්නයක් බව ඔහුගේ අදහසයි.

ජනතාව බැටරි සවි කරගැනීම දිරිමත් කළ යුතු නැද්ද?

සූර්ය බලශක්තියේ අනාගතය බැටරි තාක්ෂණය සමඟ සෘජුව සම්බන්ධ වේ.

දිවා කාලයේදී සූර්ය පැනල මගින් නිෂ්පාදනය කරන විදුලිය ගබඩා කර රාත්‍රී කාලයේදී භාවිත කිරීමේ හැකියාව එමගින් ලැබේ.

එවැනි තාක්ෂණයක් සාමාන්‍ය ජනතාව අතර ව්‍යාප්ත කිරීම සඳහා බදු සහන, අඩු පොලී ණය හෝ වෙනත් දිරිගැන්වීම් ලබාදීම වෙනුවට සුළු පරිමාණ බැටරි සඳහා ඉහළ බදු පැනවීම පිළිබඳවද පුබුදු ජයගොඩ ප්‍රශ්න කළේය.

ඔහු සඳහන් කළේ 5KV සිට 250KV දක්වා වන සුළු පරිමාණ බැටරි සඳහා 52%ක බදු අය කරන අතර, මෙගාවොට් මට්ටමේ සමාගම් බැටරි සඳහා බදු ශුන්‍ය කර ඇති බවයි.

මෙම ප්‍රතිපත්ති දෙක එකිනෙකට පරස්පරද යන්න සම්බන්ධයෙන්ද ඔහු ආණ්ඩුවෙන් පැහැදිලි කිරීමක් ඉල්ලා සිටියේය.

විදුලි බලයේ ජනතා සහභාගීත්වය ගැන සංඛ්‍යා කියන කතාව

පුබුදු ජයගොඩ ඉදිරිපත් කළ තවත් වැදගත් කරුණක් වන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ සූර්ය විදුලි ජනනය වර්ධනය වූ ආකාරයයි.

ඔහු පවසන පරිදි 2013දී 3.35MWක් පමණ වූ සූර්ය විදුලි ජනන ධාරිතාව 2016 වනවිට 2502MW දක්වා ඉහළ ගොස් තිබේ.

මෙම වර්ධනයේ විශාල කොටසක් සිදුව ඇත්තේ ජනතාවගේ පෞද්ගලික ආයෝජන මත බව ඔහු අවධාරණය කළේය.

විශේෂයෙන් 2024 වසරේදී පමණක් රජයේ මුදල් භාවිත නොකර, ජනතාව තමන්ගේ පෞද්ගලික මුදල් හෝ ණය භාවිතයෙන් පියසි මත සූර්ය පද්ධති සවි කර ජාතික විදුලි පද්ධතියට 600MW පමණ විදුලිය එක් කළ බව ඔහු සඳහන් කළේය.

ඔහු එය සැසඳුවේ නොරොච්චෝලේ බලාගාරයේ ආසන්න වශයෙන් 900MW ජනන ධාරිතාව සමඟය.

ඒ අනුව පුනර්ජනනීය බලශක්ති ක්ෂේත්‍රයේ ජනතා ආයෝජනයේ පරිමාණය සුළු කොට තැකිය නොහැකි බව ඔහුගේ අදහසයි.

බැටරි ටෙන්ඩර් ගැනත් චෝදනා

සූර්ය බලශක්ති ප්‍රතිපත්තියට අමතරව බැටරි පද්ධති සම්බන්ධ ටෙන්ඩර් ක්‍රියාවලිය පිළිබඳවද පුබුදු ජයගොඩ ප්‍රශ්න මතු කළේය.

ඔහු සඳහන් කළේ ලංකාවේ වැඩිම සූර්ය බලශක්ති නිෂ්පාදනයක් සිදුවන කොළඹ, ගාල්ල සහ ගම්පහ වැනි දිස්ත්‍රික්කවලට වඩා සූර්ය පැනල ප්‍රමාණය අඩු ප්‍රදේශ කිහිපයකට බැටරි පද්ධති සම්බන්ධ ටෙන්ඩර්වල ප්‍රමුඛතාව ලබාදී ඇති බවයි.

ඔහු විශේෂයෙන් කිලිනොච්චි, වවුනියාව, පොලොන්නරුව, වාලච්චේන, වවුනතිව්, මොනරාගල, අම්පාර සහ මහියංගණය වැනි ප්‍රදේශ සඳහන් කළේය.

එමෙන්ම පළමු ටෙන්ඩරයේ බැටරි පද්ධති ඒකක 16කින් 13ක් එක් සමාගමකටත්, දෙවැනි ටෙන්ඩරයේ ඒකක 25කින් 23ක් වෙනත් තනි සමාගමකටත් ලැබී ඇති බව ඔහු පැවසීය.

මෙම සමාගම් දෙකේ හිමිකරුවන් ආණ්ඩුවේ සමීපතමයන් බවට ඔහු චෝදනා කළ අතර, එම සම්බන්ධතා සහ ටෙන්ඩර් ප්‍රතිඵල අතර කිසියම් සම්බන්ධයක් තිබේදැයි ආණ්ඩුවෙන් ප්‍රශ්න කළේය.

මෙම චෝදනා සම්බන්ධයෙන් අදාළ සමාගම් හෝ බලධාරීන්ගේ ප්‍රතිචාරයක් මෙම තොරතුරු තුළ සඳහන් වී නොමැත.

“ජනතාවද? ඒකාධිකාරයද?”

පුබුදු ජයගොඩගේ සමස්ත තර්කයේ මූලික ප්‍රශ්නය මෙයයි.

ශ්‍රී ලංකාවට අවශ්‍ය වන්නේ පුනර්ජනනීය බලශක්ති ක්ෂේත්‍රයට වැඩි පිරිසක් සම්බන්ධ කරගැනීමද, නැතහොත් එය විශාල සමාගම් කිහිපයකට සීමා කිරීමද?

ඔහු චෝදනා කරන්නේ පියසි මත සූර්ය පැනල සඳහා සාමාන්‍ය ජනතාව භාවිත කළ ක්‍රම ඉවත් කිරීමත්, විශාල සමාගම්වලට කළ හැකි ක්‍රම ඉතිරි කිරීමත් හරහා සූර්ය බලශක්ති ක්ෂේත්‍රය ඒකාධිකාර සමාගම්වල පාලනයට යටත් කිරීමට ආණ්ඩුව කටයුතු කරන බවයි.

එමෙන්ම ඔහු ආණ්ඩුව විසින් තමන්ව “නිර්ප්‍රභූ” ආණ්ඩුවක් ලෙස හඳුන්වාගන්නා අතරතුර, පුනර්ජනනීය බලශක්ති ක්ෂේත්‍රයෙන් ජන සහභාගීත්වය ඉවත් කර එය විශාල සමාගම්වල ආධිපත්‍යයට යටත් කරන්නේද යන ප්‍රශ්නයද මතු කළේය.

කෙසේ වෙතත්, මේවා පුබුදු ජයගොඩ සහ පෙරටුගාමී සමාජවාදී පක්ෂය විසින් ඉදිරිපත් කළ චෝදනා සහ ප්‍රශ්න වන අතර, ඒවා සම්බන්ධයෙන් ආණ්ඩුවේ හෝ අදාළ බලධාරීන්ගේ පැහැදිලි කිරීමද මහජනතාවට වැදගත් වේ.

විශේෂයෙන් Net Accounting, Net Metering සහ Net Plus Plus ක්‍රම ඉවත් කිරීමට හේතු, Net Plus ක්‍රමය පමණක් ඉතිරි කිරීමේ තාක්ෂණික හා ආර්ථික පදනම, බැටරි සඳහා පනවා ඇති බදු ප්‍රතිපත්තිය සහ අදාළ ටෙන්ඩර් ක්‍රියාවලිය පිළිබඳව පැහැදිලි දත්ත සහ තොරතුරු ඉදිරිපත් කිරීම මෙම විවාදය වඩාත් සාධාරණ කිරීමට උපකාරී වනු ඇත.

අවසානයේ ප්‍රශ්නය සරලය.

ශ්‍රී ලංකාවේ සූර්ය බලශක්තියේ අනාගතය ජනතාවගේ පියසි මත ගොඩනැගිය යුතුද, නැතහොත් විශාල සමාගම්වල ව්‍යාපාරික ව්‍යාපෘති මත පමණක් ගොඩනැගිය යුතුද?

ඒ තීරණය ඉදිරියේදී රටේ විදුලි බිලට පමණක් නොව, ශ්‍රී ලංකාවේ බලශක්ති ස්වාධීනත්වයටත් බලපානු ඇත.

Call to Action (CTA)

මෙම ලිපිය ගැන ඔබ සිතන්නේ කුමක්ද? සූර්ය බලශක්තියේ ජන සහභාගීත්වය තවදුරටත් දිරිමත් කළ යුතුද? නැතිනම් විදුලි පද්ධතියේ ස්ථායිතාව වෙනුවෙන් වත්මන් ක්‍රම වෙනස් කිරීම අවශ්‍යද? ඔබේ අදහස් අප හා බෙදාගන්න. මෙය ඔබේ මිතුරන් සහ පවුලේ අය සමඟත්, ඔබේ සමාජ මාධ්‍ය ගිණුම් වලත් share කර සංවාදයක් ආරම්භ කරන්න.