ශ්රී ලංකාවේ අනාගතයට නව දිශානතියක් ලබා දිය හැකි මරියානා මසුකැටෝගේ ‘ව්යවසායකත්ව රාජ්යය’ සංකල්පය ගැනදේශපාලන විචාරක, මහවැලි කේන්ද්රයේ හිටපු අධ්යක්ෂ ඩෙනිස් ප්රනාන්දු මෙසේ ලියයි.
නූතන දේශපාලන ආර්ථික විද්යාව තුළ නිරන්තරයෙන් කතාබහට ලක්වන ප්රබල සංකල්පයක් ලෙස “ව්යවසායකත්ව රාජ්යය” (Entrepreneurial State) හඳුන්වා දිය හැකිය. ලෝක ප්රකට ඉතාලි-ඇමරිකානු ආර්ථික විද්යාඥවරියක වන මරියානා මසුකාටෝ (Mariana Mazzucato) විසින් ඇයගේ සුප්රකට “The Entrepreneurial State – Debunking Public vs. Private Sector Myths” කෘතිය හරහා මෙම සංකල්පය තියුණු ලෙස සමාජගත කරනු ලැබුවාය. ඇය ලන්ඩන් විශ්වවිද්යාලයේ (University College London – UCL) නවෝත්පාදන හා මහජන වටිනාකම් පිළිබඳ මහාචාර්යවරියක ලෙස කටයුතු කරන අතර, රාජ්යයේ සැබෑ කාර්යභාරය කුමක්ද යන්න පිළිබඳව සාම්ප්රදායික ලිබරල් ආර්ථික න්යායන්ට දැඩි අභියෝගයක් එල්ල කර තිබේ.
සාම්ප්රදායික ලිබරල් ආර්ථිකයේ සීමාවන්
සාම්ප්රදායික ලිබරල් ආර්ථික චින්තනයට අනුව රාජ්යයක වගකීම ඉතා සීමිතය. එනම්, වෙළඳපොළ සඳහා නීති රීති පද්ධතියක් සකස් කිරීම, මූලික යටිතල පහසුකම් සංවර්ධනය කිරීම සහ වෙළඳපොළ අසාර්ථක වන අවස්ථාවලදී පමණක් මැදිහත් වීම (Market Fixer) රාජ්යයේ කාර්යභාරය ලෙස ඔවුන් අර්ථ දැක්වීය.
නමුත් මසුකාටෝ මෙම මතය සම්පූර්ණයෙන්ම ප්රතික්ෂේප කරයි. ඇය පෙන්වා දෙන්නේ රාජ්යය යනු හුදෙක් නිෂ්ක්රීය ප්රේක්ෂකයෙක් හෝ නියාමකයෙක් පමණක් නොවන බවයි. සැබවින්ම රාජ්යයට අවදානම් භාර ගැනීමට, නවෝත්පාදන සඳහා දැවැන්ත ආයෝජන සිදු කිරීමට, අලුත් වෙළඳපොළවල් බිහි කිරීමට සහ සමාජයේ ඉදිරි ගමන තීරණය කිරීමට සුවිශේෂී හැකියාවක් ඇත.
1. “රාජ්යය වෙළඳපොළ නිවැරදි කරන්නෙකු පමණක් නොවේ”
මසුකාටෝගේ න්යායට අනුව, රාජ්යය යනු ‘Market Fixer’ කෙනෙකු පමණක් නොව, ‘Market Shaper’ (වෙළඳපොළ හැඩගස්වන්නා) සහ ‘Market Creator’ (වෙළඳපොළ නිර්මාණය කරන්නා) යන භූමිකාවන් ද එකවර නිරූපණය කරන්නකි.
ඇයගේ ප්රධාන තර්කය සරලව මෙසේ දැක්විය හැකිය.
“රාජ්යය, වෙළඳපොළ අසාර්ථකත්වයන් නිවැරදි කිරීම පමණක් නොව, සක්රීයව වෙළඳපොළ හැඩගස්වා සහ නව වෙළඳපොළ නිර්මාණය කර ඇත.”
(The State has not only fixed market failures, but has also actively shaped and created markets.)
මෙහි සැබෑ අර්ථය වන්නේ රාජ්යය ආර්ථිකය පාලනය කිරීමෙන් පමණක් නොනැවතී, අනාගත ලෝකයට අවශ්ය වන නව ආර්ථික ක්ෂේත්ර කල්තියා හඳුනා ගැනීමයි. පෞද්ගලික අංශය අත තැබීමට මැලි වන අවදානම් සහිත පර්යේෂණ සඳහා මූල්යමය දායකත්වය සපයමින්, අලුත් තාක්ෂණයන් බිහි කිරීමට අඩිතාලම දමන්නේ රාජ්යයයි.
2. රාජ්යය “Risk Taker” ලෙස
සාමාන්යයෙන් අප ව්යවසායකයෙකු ලෙස දකින්නේ අවදානමක් කරට ගනිමින් අලුත් අදහසක් වෙළඳපොළට ගෙන එන පුද්ගලයාය. මසුකාටෝ මෙම ව්යවසායකත්ව සංකල්පය සෘජුවම රාජ්යයට ආරෝපණය කරයි.
පෞද්ගලික අංශය බොහෝ විට කෙටිකාලීන ලාභ අපේක්ෂා කරන අතර, ඉතා ඉහළ අවදානම් සහ දිගුකාලීන ප්රතිලාභ සහිත ක්ෂේත්රවල මුදල් යෙදවීමට පසුබට වේ. එවැනි දැවැන්ත අවදානම් මුලින්ම භාරගනු ලබන්නේ රාජ්යය විසින්ය. නවෝත්පාදන ඉතිහාසය දෙස බලන විට රාජ්යය යනු මෙහි සිටින “වඩාත්ම නිර්භීත සහ වටිනාම අවදානම් දරන්නා” (Boldest and most valuable risk-taker) බව ඇය පෙන්වා දෙයි.
සාම්ප්රදායික ආර්ථික ක්රමය සහ ව්යවසායකත්ව රාජ්ය ක්රමය අතර වෙනස මෙන්න.
* සාම්ප්රදායික රාජ්යය – ගැටලුවක් මතු වීම (Problem) ➔ වෙළඳපොළ අසාර්ථක වීම (Market Failure) ➔ රාජ්ය මැදිහත්වීම (Government Intervention)
* ව්යවසායකත්ව රාජ්යය – අනාගත දැක්ම (Vision) ➔ ආයෝජනය (Investment) ➔ පර්යේෂණ (Research) ➔ නවෝත්පාදනය (Innovation) ➔ නව වෙළඳපොළක් බිහිවීම (New Market) ➔ ආර්ථික හා සමාජීය වටිනාකම (Economic & Social Value)
මෙම ක්රමවේදය තුළ රාජ්යය යනු හුදෙක් ප්රශ්නවලට පසුකීර්තිමත්ව ප්රතිචාර දක්වන ආයතනයක් නොව, අනාගතය තනන ප්රධාන බලවේගයකි.
3. නවෝත්පාදනයේ මුල් පෙළේ ආයෝජකයා
අද අප දෛනිකව භාවිතා කරන බොහෝ නවීන තාක්ෂණයන්හි මුල් මූලය රඳා ඇත්තේ රාජ්ය අරමුදල් මතය. මසුකාටෝ මීට කදිම නිදසුන් සපයයි. අද අප අත ඇති ස්මාර්ට් ජංගම දුරකථන තුළ ක්රියාත්මක වන,
* අන්තර්ජාලය (Internet)
* ගෝලීය පිහිටුම් පද්ධතිය (GPS)
* ස්පර්ශක තිර තාක්ෂණය (Touch-screen technology)
* හඬ හඳුනා ගැනීමේ තාක්ෂණය (Voice recognition)
වැනි අත්යවශ්ය තාක්ෂණයන් රැසක මල්පළ ගැන්වීම පිටුපස මුල් අවධියේදී ක්රියාත්මක වූයේ රාජ්ය අරමුදල් සහ රජයේ අනුග්රහය ලත් පර්යේෂණ ආයතනයි. එසේ නම්, මසුකාටෝ නගන සාධාරණ පැනය වන්නේ, “ඒ තාක්ෂණයන් සඳහා මුල් අවදානම සහ මූල්ය ශක්තිය ලබා දුන්නේ රාජ්යය නම්, අප අද සාර්ථක පෞද්ගලික සමාගම් පමණක් නවෝත්පාදනයේ එකම වීරයන් ලෙස සලකන්නේ මන්ද?” යන්නයි.
එබැවින්, ව්යවසායකත්ව රාජ්යය යනු පෞද්ගලික ව්යවසායකත්වයට එරෙහිව පිහිටුවන ලද ආයතනයක් නොව, පෞද්ගලික අංශයට පවා සාර්ථක වීමට අවශ්ය අලුත් අවස්ථා සහ පිටුබලය ලබා දෙන ක්රියාකාරී වේදිකාවකි.
4. “Mission-Oriented State” – ඉලක්කගත රාජ්යයක් වීම
ව්යවසායකත්ව රාජ්ය සංකල්පයේ තවත් වැදගත් සන්ධිස්ථානයක් වන්නේ ‘Mission-Oriented Innovation’ හෙවත් ජාතික මෙහෙයුම් ඉලක්කගත නවෝත්පාදන ක්රමවේදයයි. මෙහිදී රාජ්යය හුදෙක් “ව්යාපාර කරගෙන යන්න” යැයි පවසමින් පසෙකට වී සිටින්නේ නැත. ඒ වෙනුවට රට මුහුණ දෙන අභියෝග ජය ගැනීම සඳහා පැහැදිලි ජාතික මෙහෙවරක් (Mission) නිර්මාණය කරයි.
මීට කදිම උදාහරණයක් වන්නේ 1960 දශකයේ ඇමරිකානු රජය විසින් ක්රියාත්මක කරන ලද NASA Moon Mission ව්යාපෘතියයි. “මිනිසෙකු චන්ද්රයා වෙත යැවීම” යන පැහැදිලි සහ දැවැන්ත අරමුණ යටතේ විශ්වවිද්යාල, පර්යේෂණ ආයතන, පෞද්ගලික සමාගම් මෙන්ම ඉංජිනේරුවන් සහ විද්යාඥයන් එකම අරමුණක් වෙනුවෙන් පෙළගැස්වීමට එදා රාජ්යයට හැකි විය. අද පවතින හරිත බලශක්තිය, වසංගත පාලනය හෝ දේශගුණික විපර්යාස වැනි ගෝලීය අභියෝග ජය ගැනීමටද මෙවැනි ඉලක්කගත මෙහෙයුම් ක්රමවේද අත්යවශ්ය වේ.
ව්යවසායකත්ව රාජ්යයක ප්රධාන ලක්ෂණ 4ක්
1. Visionary State (දැක්මක් ඇති රාජ්යය) – මෙය එක් මැතිවරණ චක්රයකට හෝ පස් අවුරුදු කාලසීමාවකට සීමා නොවී, වසර 20-30ක් ඉදිරියට රටේ කර්මාන්ත, තාක්ෂණය, අධ්යාපනය සහ ආර්ථිකයේ ගමන්මඟ කුමක් විය යුතුද යන්න පිළිබඳ පැහැදිලි පුළුල් දැක්මක් සහිතව ක්රියා කරයි.
2. Risk-Taking State (අදානම් භාරගන්නා රාජ්යය) – පෞද්ගලික අංශය මුදල් යෙදවීමට මැලි වන හරිත බලශක්තිය, කෘත්රිම බුද්ධිය (AI), ජෛව තාක්ෂණය සහ අතිනූතන පර්යේෂණ වැනි අංශවල ප්රාථමික ආයෝජන සිදු කිරීමට ඉදිරිපත් වේ.
3. Market-Creating State (වෙළඳපොළ නිර්මාණය කරන රාජ්යය) – සාම්ප්රදායිකව වෙළඳපොළ රෙගුලාසි පාලනය කිරීමට පමණක් සීමා නොවී, රාජ්ය ආයෝජන හරහා නව තාක්ෂණයන් බිහි කරමින් නව වෙළඳපොළ අවස්ථා අලුතින් නිර්මාණය කරයි.
4. Collaborative State (සහයෝගී රාජ්යය) – රාජ්යය, විශ්වවිද්යාල, පෞද්ගලික අංශය, ප්රජාව සහ තරුණ ප්රජාව එකම වහලක් යටට ගනිමින් ශක්තිමත් “නවෝත්පාදන පරිසර පද්ධතියක්” (Innovation Ecosystem) ගොඩනඟයි.
“අවදානම සහ ප්රතිලාභය” (Risks and Rewards) අතර යුක්තිය
මසුකාටෝගේ න්යාය තුළ ඇති වඩාත්ම විවේචනාත්මක මෙන්ම වැදගත්ම තර්කය වන්නේ ‘Risk and Reward’ අතර පවතින අසමතුලිතතාවයි. බොහෝ අවස්ථාවල සිදුවන්නේ මූලික අවදානම, පර්යේෂණ වියදම් සහ මූල්ය බර සම්පූර්ණයෙන්ම රාජ්යය හෙවත් මහජන මුදලින් දරනු ලැබුවද, එහි අවසාන ප්රතිඵලයෙන් ලැබෙන දැවැන්ත ලාභය තනි පෞද්ගලික සමාගම්වල අයිතිය බවට පත්වීමයි.
මෙය ඇය හඳුන්වන්නේ “අවදානම සමාජයට බෙදාහැර, ප්රතිලාභ පුද්ගලික අංශයට පමණක් පෞද්ගලීකරණය කිරීම” (Socializing risks while privatizing rewards) යනුවෙනි.
මෙම තත්ත්වය ශ්රී ලංකාව වැනි සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටකට ඉතා වැදගත් පාඩමකි. රාජ්ය අරමුදල් මඟින් උසස් අධ්යාපනය, පර්යේෂණ සහ යටිතල පහසුකම් සංවර්ධනය කර, අවසානයේ එමගින් ලැබෙන ආර්ථික වාසි පෞද්ගලික අංශය පමණක් භුක්ති විඳිනවා නම්, එහි යම් ප්රතිලාභයක් නැවත මහජනතාවට සහ සමාජයට ගලා ඒමට සැලැස්වීම ව්යවසායකත්ව රාජ්යයක වගකීම වේ.
ශ්රී ලංකාවට “ව්යවසායකත්ව රාජ්යයක්” අවශ්ය වන්නේ ඇයි?
අද වන විට ශ්රී ලංකාව මුහුණ දී සිටින ආර්ථික අභියෝග හමුවේ, රාජ්යය ආර්ථිකය පාලනය කරන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳ සාම්ප්රදායික විවාදවලින් ඔබ්බට යාමට කාලය පැමිණ තිබේ. අපගේ අනාගත ආර්ථිකය නිර්මාණය කිරීම සඳහා රාජ්යය කුමන නව ක්ෂේත්රවල අවදානම් සහිතව මුල් ආයෝජන කළ යුතුද යන්න සිතා බැලිය යුතුය.
ශ්රී ලංකාවට Mission-Oriented Entrepreneurship ආකෘතිය යටතේ පහත ක්ෂේත්ර කේන්ද්ර කරගත් දැක්මක් ක්රියාත්මක කළ හැකිය:
* හරිත ආර්ථිකය – සූර්ය බලශක්තිය, සුළං බලය, අපද්රව්ය ප්රතිචක්රීකරණය සහ තිරසාර ඉදිකිරීම්.
* නව නගර නිර්මාණය – දේශගුණික විපර්යාසයන්ට ඔරොත්තු දෙන වාස්තු විද්යාව, දැරිය හැකි නිවාස සහ සුහුරු නගර (Smart Cities) සංවර්ධනය.
* කෘෂිකර්මාන්තය – සුහුරු කෘෂිකර්මාන්තය (Smart Agriculture), අගය එකතු කළ නිෂ්පාදන (Value-added Products) සහ අපනයන ඉලක්කගත කෘෂි තාක්ෂණය.
* තාක්ෂණය – කෘත්රිම බුද්ධිය (AI), මෘදුකාංග කර්මාන්තය, ඩිජිටල් රාජ්ය සේවා සහ තාක්ෂණික ආරම්භක ව්යාපාර (Tech Start-ups).
* සංචාරක කර්මාන්තය – හරිත සංචාරක ව්යාපාරය (Eco Tourism) සහ ප්රජා මූලික සංචාරක සංකල්ප.
තරුණ සමුළු සහ ව්යවසායකත්ව රාජ්යයේ අභිසංයෝගය
මෙම සංකල්පය රටේ තරුණ දේශපාලනය සහ තරුණ සමුළු සංවිධානය කිරීමේ විධික්රම සමඟ ඉතා කදිමට බද්ධ කළ හැකිය. සාම්ප්රදායික දේශපාලන ක්රමය තුළ තරුණයන් යනු හුදෙක් දේශපාලන රැස්වීම්වලට ජනතාව එකතු කරන හෝ ප්රතිපත්ති අනුගමනය කරන පිරිසක් පමණක් ලෙස සැලකීම දැකිය හැකිය.
නමුත් ව්යවසායකත්ව රාජ්යයකදී මෙම තත්ත්වය වෙනස් වේ.
රාජ්යය අවකාශය නිර්මාණය කරයි ➔ තරුණයා නවෝත්පාදනය කරයි ➔ සමාජය පරිවර්තනයකට ලක් වේ.
එබැවින් තරුණ සමුළු යනු තවදුරටත් සාම්ප්රදායික දේශපාලන ප්රචාරක රැස්වීම් හෝ පක්ෂ අනුගාමිකයන් බිහි කරන තැන් නොව, රාජ්යයේ සෘජු අනුග්රහය ලබන Youth Innovation Platforms (තරුණ නවෝත්පාදන වේදිකා) බවට පත් කරගත යුතුය.
පහත දැක්වෙන ආකෘතිය ඔස්සේ මෙය ක්රියාවට නැංවිය හැකිය.
[ව්යවසායකත්ව රාජ්යය]
↓ (ජාතික දැක්ම ලබාදෙයි)
[තරුණ සමුළු]
↓ (ප්රාදේශීය ගැටලු හඳුනාගනී)
[Innovation Labs]
↓ (නව විසඳුම් නිර්මාණය කරයි)
[Start-ups / Social Enterprises / Policy Ideas]
↓
[ජාතික සංවර්ධනය]
න්යායාත්මක පසුබිම – මාක්ස්වාදය, ලිබරල්වාදය සහ ව්යවසායකත්ව රාජ්යය
මෙහිදී විවිධ දේශපාලන න්යායන් අතර පවතින වෙනස්කම් ද පැහැදිලි කර ගැනීම වැදගත්ය.
* මාක්ස්වාදය – සමාජ අසමානතාව හා බල සම්බන්ධතා ගැන සලකා බලමින්, “සමාජයේ සම්පත් අයිති කාටද?” යැයි ප්රශ්න කරයි.
* ලිබරල්වාදය – පුද්ගල නිදහස හා ප්රජාතන්ත්රවාදය අවධාරණය කරමින්, “පුද්ගලයාට නිදහස තිබේද?” යැයි විමසයි.
* ව්යවසායකත්වය – නවෝත්පාදනය හා අවස්ථා නිර්මාණය ගැන සිතමින්, “ගැටලුවට ඇති නව විසඳුම කුමක්ද?” යැයි සොයයි.
* ව්යවසායකත්ව රාජ්යය – “රටේ විශාල ගැටලු විසඳීම සඳහා රාජ්යය, පෞද්ගලික අංශය සහ ජනතාව එක්ව නව පරිසරයක් නිර්මාණය කරන්නේ කෙසේද?” යන මූලික අරමුණ පෙරදැරි කර ගනී.
අවසාන සටහන
මරියානා මසුකාටෝගේ චින්තනයේ හරය ඉතා පැහැදිලිය. රාජ්යය යනු වෙළඳපොළ අසාර්ථක වූ පසු බේරා ගැනීමට දුව එන හදිසි අනතුරු අංශයක් පමණක් නොවිය යුතුය. එය අවදානම් කරට ගනිමින්, අනාගත ක්ෂේත්ර කල්තියා හඳුනාගෙන, නවෝත්පාදනයට මඟ පෙන්වමින් රටේ ආර්ථික හා සමාජීය අනාගතය සාර්ථක ලෙස නිර්මාණය කරන ක්රියාකාරී බලවේගයක් විය යුතුය.
ශ්රී ලංකාවේ තරුණ දේශපාලනයට සහ අනාගත සංවර්ධනයට මෙය මූලික කරගතහොත් අපට කිව හැක්කේ එකම දෙයකි.
“අපට අද අවශ්යව ඇත්තේ තරුණයන් සඳහා රැකියා ඉල්ලන, එසේත් නැතහොත් සහන පතන සාම්ප්රදායික රාජ්යයක් පමණක් නොවේ; තරුණයන්ට නව අවස්ථා, නව ව්යාපාර, නව තාක්ෂණ සහ නව සමාජ විසඳුම් නිර්මාණය කිරීමට හැකි පරිසරයක් ගොඩනඟන ප්රබල ‘ව්යවසායකත්ව රාජ්යයකි’.”
මෙමඟින් තරුණ සමුළු යනු හුදු දේශපාලන අනුගාමිකයන් බිහිකරන තාවකාලික අවකාශයක් නොව, හෙට දවස වෙනුවෙන් රට ගොඩනඟන නවෝත්පාදන පුරවැසියන් බිහිකරන සැබෑ ජාතික පදනම බවට පත්වනු ඇත.
Call to Action (CTA)
මෙම ලිපිය ගැන ඔබ සිතන්නේ කුමක්ද? ඔබේ අදහස් අප හා බෙදාගන්න. මෙය ඔබේ මිතුරන් සහ පවුලේ අය සමඟත්, ඔබේ සමාජ මාධ්ය ගිණුම් වලත් share කර සංවාදයක් ආරම්භ කරන්න.
