මෙය “Lanka Voice” යූටියුබ් නාලිකාව සමඟ පැවැත්වූ සම්මුඛ සාකච්ඡාවකින් උපුටා ගැණුනකි.
ශ්රී ලංකාව මෑතකදී මැදි ආදායම් ලබන රටක් බවට ලෝක බැංකුව විසින් වර්ගීකරණය කිරීමත් සමඟ, රට ආර්ථික වශයෙන් ස්ථාවර වෙමින් පවතින බවට සමාජය තුළ කතාබහක් නිර්මාණය වී තිබේ. එහෙත්, මෙම මැදි ආදායම් තත්ත්වය අප නිසි ලෙස කළමනාකරණය කර නොගතහොත්, එයම රට තවදුරටත් ආර්ථික අර්බුදයකට ඇද දමන “මැදි ආදායම් උගුලක්” (Middle-Income\ Trap) බවට පත්විය හැකි බව කොළඹ විශ්වවිද්යාලයේ ආර්ථික විද්යා අධ්යයනාංශයේ මහාචාර්ය, ලංගම හිටපු සාමාන්ය අධිකාරී මෙන්ම ප්රවාහන අමාත්යාංශයේ හිටපු ලේකම් මහාචාර්ය ලලිතසිරි ගුණරුවන් මහතා පෙන්වා දෙයි.
විශේෂයෙන්ම, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවර්ධන වැඩසටහන (UNDP) මඟින් ශ්රී ලංකාවේ පොදු ප්රවාහන දායකත්වය අවම වශයෙන් 50% ක් දක්වා ඉහළ නැංවිය යුතු බවට නිර්දේශ කර ඇති වටපිටාවක, රටේ දුම්රිය පද්ධතිය අඩපණ කිරීම සහ කාලසටහනෙන් දුම්රිය ඉවත් කිරීම ජාතික ආර්ථිකයට සිදුකරන බරපතල අපරාධයකි.
දුම්රිය සහ බස් රථ – ඉන්ධන දහනයේ සැබෑ ගණිතය
ප්රවාහන ක්ෂේත්රයේ පවතින අකාර්යක්ෂමතාවය රටේ සමස්ත ඉන්ධන ආනයන වියදමට සෘජුවම බලපායි. ලංකාවේ සමස්ත ආනයන වියදමෙන් පහෙන් එකක් වැය වන්නේ ඉන්ධන සඳහා වන අතර, එයින් 60% කට වඩා වැඩි ප්රමාණයක් පරිභෝජනය කරන්නේ ප්රවාහන ක්ෂේත්රය විසිනි.
දුම්රියක් සහ බස් රථයක් මඟීන් ප්රවාහනය කිරීමේදී වැය වන ඉන්ධන කාර්යක්ෂමතාව සංසන්දනය කිරීමෙන් දුම්රිය පද්ධතියක ඇති වටිනාකම මැනවින් වටහාගත හැකිය.
දුම්රියක සාමාන්ය ඉන්ධන පරිභෝජනය = කිලෝමීටරයකට ලීටර් 3
සාමාන්ය තෙවැනි පන්තියේ දුම්රිය මැදිරි 10 කින් සමන්විත දුම්රියක ආසන 800 ක් පවතී (හිටගෙන යන මඟීන් හැර). එම නිසා මඟීන් 800 දෙනෙකු කිලෝමීටරයක් රැගෙන යාමට වැය වන්නේ ඉන්ධන ලීටර් 3 ක් පමණි.
යම් හෙයකින් මෙම දුම්රිය අවලංගු වුවහොත්, එම මඟීන් 800 දෙනා ප්රවාහනය කිරීමට ආසන 40 බැගින් ඇති බස් රථ 20 ක් අවශ්ය වේ.
බස් රථ 20 ක් සඳහා අවශ්ය ඉන්ධන = 20 × (3/1) ලීටර් = 20/3 = 6.67 ලීටර්
මේ අනුව, දුම්රියක් ධාවනය නොවීම හේතුවෙන් එම මඟීන් පිරිස බස් රථවලින් ගමන් කිරීමේදී ඉන්ධන දහනය දෙගුණයකට වඩා වැඩි වේ. මඟීන් පුද්ගලික මෝටර් රථ හෝ යතුරුපැදි භාවිත කළහොත් මෙම නාස්තිය තවත් කිහිප ගුණයකින් ඉහළ යයි. එබැවින්, ඉන්ධන පිරිමසන ලෙස ජනතාවගෙන් ඉල්ලා සිටිනවා වෙනුවට රජය වහාම කළ යුත්තේ පවතින දුම්රිය සියල්ලම කාර්යක්ෂමව ධාවනය කරවීමයි.
දුම්රිය දෙපාර්තමේන්තුව මුහුණ දෙන අසාධාරණ මිල ප්රතිපත්තිය
වත්මන් ප්රවාහන ගාස්තු ව්යුහය තුළ දුම්රිය සේවයට කුඩම්මාගේ සැලකිලි දක්වන බව පැහැදිලිය. උදාහරණයක් ලෙස, පානදුර සිට බම්බලපිටිය දක්වා දුම්රිය ගාස්තුව රුපියල් 60 ක් වන අතර, බස් ගාස්තුව රුපියල් 150 ඉක්මවයි.
පෞද්ගලික හෝ ලංගම බස් රථ මාර්ග, පාලම්, බෝක්කු, සංඥා පද්ධති හෝ පොලිස් සේවා වෙනුවෙන් කිසිදු සෘජු නඩත්තු පිරිවැයක් නොදක්වයි. එහෙත් දුම්රිය දෙපාර්තමේන්තුව තමන්ට ලැබෙන ඉතා අඩු ආදායමෙන් ධාවන පිරිවැයට අමතරව දුම්රිය මාර්ග, පාලම්, දුම්රිය ස්ථාන සහ සංඥා පද්ධති යන සියල්ලම නඩත්තු කළ යුතුය.
මෙම අසමතුලිතතාවය හේතුවෙන් දුම්රිය සේවාවේ ගුණාත්මකභාවය, පිරිසිදුකම සහ ආරක්ෂාව ඉහළ නැංවීමට අවශ්ය ප්රතිපාදන සොයාගැනීම දුම්රිය දෙපාර්තමේන්තුවට බරපතල ගැටලුවක් වී තිබේ. රජය සමාජ සුභසාධනය වෙනුවෙන් දුම්රිය ගාස්තු අඩුවෙන් පවත්වා ගන්නේ නම්, එම පාඩුව පියවීම සඳහා භාණ්ඩාගාරය මඟින් මාසිකව නිසි සහනාධාර මුදලක් දුම්රිය දෙපාර්තමේන්තුව වෙත ලබාදිය යුතුය.
පෞද්ගලික වාහන සහ මාර්ග ඉඩකඩ නාස්තිය
අප රටේ පවතින තවත් ප්රධාන ආකල්පමය ගැටලුවක් වන්නේ සංවර්ධනය යනු පාපැදියෙන් හෝ පොදු ප්රවාහනයෙන් ඉවත්ව පෞද්ගලික මෝටර් රථයකට යොමුවීම යන්නයි. මෙම සාටෝප පරිභෝජනය (Conspicuous Consumption) හේතුවෙන් මාර්ග තදබදය සහ ඉන්ධන නාස්තිය උපරිම වී ඇත.
පාරක ධාවනය වන බස් රථයක් ගන්නා ඉඩකඩ තුළ ගමන් කළ හැක්කේ යතුරුපැදි 3-4 ක් හෝ ත්රීරෝද රථ 2-3 ක් හෝ මෝටර් රථයක් පමණි. තනි පුද්ගලයෙකු මෝටර් රථයක් මාර්ගයට දැමීමේදී ඔහු විශාල මාර්ග ඉඩකඩක් (Road Space) නොමිලේ පරිභෝජනය කරයි.
ප්රතිපත්තිමය යෝජනාව – පෞද්ගලික වාහන මාර්ගයට ඇතුළු කිරීමේදී සාධාරණ මාර්ග බද්දක් (Road Tax) අය කළ යුතුය. එමඟින් එකතු වන මුදල් “පොදු ප්රවාහන සංවර්ධන අරමුදලක්” වෙත බැර කර, බස් සහ දුම්රිය සේවාවන් සංවර්ධනය කිරීමට යොදාගත යුතුය. නෙදර්ලන්තය සහ ඩෙන්මාර්කය වැනි දියුණු රටවල ඉහළ නිලධාරීන් පවා පාපැදියෙන් කාර්යාල වෙත යන පසුබිමක, ශ්රී ලංකාවද යාන්ත්රික නොවන ප්රවාහන මාධ්ය (Non-Motorized Transport) සහ පාපැදි භාවිතය සඳහා වෙනම මංතීරු සකස් කරමින් ජනතාව දිරිමත් කළ යුතුය.
Call to Action (CTA)
මෙම ලිපිය ගැන ඔබ සිතන්නේ කුමක්ද? ඔබේ අදහස් අප හා බෙදාගන්න. මෙය ඔබේ මිතුරන් සහ පවුලේ අය සමඟත්, ඔබේ සමාජ මාධ්ය ගිණුම් වලත් share කර සංවාදයක් ආරම්භ කරන්න.
