පරිපාලන දූෂණ, වැරදි තීරණ සහ දක්ෂතා හඳුනාගැනීමේ ක්රමයේ බිඳවැටීම පිළිබද ගැඹුරු විමසුම මෙන්න
2026 T20 ලෝක කුසලානයෙන් ශ්රී ලංකාව කණ්ඩායම ඉවත් වීමත් සමඟ බොහෝ දෙනෙකුට ඇතිවූයේ දැඩි කණගාටුවක් සහ කෝපයක්. නමුත් මෙය හුදෙක් එක තරගාවලියක පරාජයක් හෝ ක්රීඩකයන්ගේ අවාසනාවක් පමණක්ද? නැත. මෙය වසර ගණනාවක් පුරා ක්රමයෙන් ගොඩනැගුණු, ගැඹුරට මුල් බැසගත් අර්බුදයක ප්රතිඵලයකි.
Seylan News අපි මේ ලිපියෙන් උත්සාහ කරන්නේ සංඛ්යාලේඛන, පරිපාලන ගැටලු සහ ක්රමෝපායික වැරදි දෙස ගැඹුරින් බලමින් ශ්රී ලංකා ක්රිකට් ක්රීඩාව මෙම තත්ත්වයට පත් වූයේ කෙසේදැයි විමසා බැලීමටයි.
සංඛ්යාලේඛන කියන කටුක ඇත්ත
2014 T20 ලෝක කුසලානය දිනාගත් “රන් පරම්පරාව” ක්රීඩාවෙන් සමුගැනීමත් සමඟ අපගේ ක්රිකට් ක්රීඩාවේ බිඳවැටීම ආරම්භ වූ බව සංඛ්යාලේඛන පැහැදිලිවම පෙන්වා දෙනවා. විශේෂයෙන්ම එක්දින (ODI) සහ T20 තරග වලදී අපගේ ජයග්රාහී ප්රතිශතය විශාල ලෙස පහත වැටී තිබෙනවා.
නූතන එක්දින ක්රිකට් ක්රීඩාවේ ප්රබල පිතිකරුවෙකු ලෙස සැලකෙන්නේ ලකුණු 40කට වැඩි සාමාන්යයක් සහ 90කට වැඩි ප්රහාරක වේගයක් (strike rate) පවත්වා ගන්නා ක්රීඩකයෙක්. T20 වලදී මෙය ලකුණු 30ක සාමාන්යයක් සහ 130කට වැඩි ප්රහාරක වේගයක් ලෙස සැලකෙනවා.
නමුත් අද වන විට අපේ කණ්ඩායමේ එම මට්ටමට ළඟා වී ඇත්තේ ක්රීඩකයන් අතලොස්සක් පමණයි. චරිත් අසලංක සහ පැතුම් නිස්සංක එක්දින තරගවලදී මෙම ඉලක්කම් වලට ආසන්න වුවත්, T20 එකදු පිතිකරුවෙකුවත් මෙම ජාත්යන්තර මට්ටම සපුරා නැහැ. මෙය අපගේ පිතිකරණයේ තාක්ෂණික සහ ක්රමෝපායික දුර්වලතාවය මනාව පැහැදිලි කරනවා.
අනෙක් අතට, අපගේ පන්දු යැවීමේ මූලෝපායද එක තැන පල්වෙමින් පවතිනවා. දේශීය තණතීරු දඟ පන්දු යවන්නන්ට වාසි වන සේ සකස් කිරීම නිසා වේග පන්දු යවන්නන්ගේ දායකත්වය ක්රමයෙන් අඩු වී තිබෙනවා. 2000-2004 කාලයේ දඟ පන්දු යවන්නන්ට සාපේක්ෂව වේග පන්දු යවන්නන් ලබාගත් කඩුලු අනුපාතය 0.83ක් වූ අතර, 2020-2025 වන විට එය 0.35 දක්වා පහත වැටී ඇත. මේ නිසා විදෙස් තණතීරුවලදී අපේ කණ්ඩායම දැඩි අපහසුතාවයකට පත්වෙනවා.
පරිපාලනයේ “මාෆියාව” සහ අවුල් ජාලය
ක්රීඩා පිටියේ අසාර්ථකත්වයට වඩා ගැඹුරු ප්රශ්නයක් ශ්රී ලංකා ක්රිකට් ආයතනය (SLC) තුළ පවතිනවා. හිටපු නායක අර්ජුන රණතුංග වැනි ප්රවීණයන් පවා SLC ආයතනය “රටේ දූෂිතම ආයතනය” ලෙස ප්රසිද්ධියේ හඳුන්වා දී තිබෙනවා. මූල්ය අක්රමිකතා, කළමනාකරණ දූෂණ සහ දේශපාලන ඇඟිලි ගැසීම් පිළිබඳ චෝදනා දශක ගණනාවක් පුරා පැවත එනවා.
2023 ලෝක කුසලානයේදී ඉන්දියාව හමුවේ ලකුණු 302කින් ලැබූ දරුණු පරාජයෙන් පසුව, එවකට ක්රීඩා අමාත්යවරයා විසින් ක්රිකට් ආයතනයේ නිලධාරී මණ්ඩලයම නෙරපා හැරීමට පියවර ගත්තා. නමුත් අධිකරණ ක්රියාමාර්ග හරහා එම නිලධාරීන් නැවත බලයට පැමිණීමත්, රජයේ මැදිහත්වීම නිසා ජාත්යන්තර ක්රිකට් කවුන්සිලය (ICC) විසින් ශ්රී ලංකා ක්රිකට් සාමාජිකත්වය තාවකාලිකව අත්හිටුවීමත් සමඟ මෙම අර්බුදය තවත් උග්ර වුණා.
කැඩුණු දක්ෂතා බිහිකරන යන්ත්රය
අපේ රටේ දක්ෂ ක්රිකට් ක්රීඩකයෙකුට ඉදිරියට ඒමට නම් කොළඹ හෝ ඒ ආශ්රිත ප්රදේශයක ක්රීඩා සමාජයකට සම්බන්ධ වීම අනිවාර්ය වී තිබෙනවා. මෙයින් අදහස් කරන්නේ රටේ භූමියෙන් 85%ක, එනම් දිස්ත්රික්ක 21ක සිටින දක්ෂයන්ට අවස්ථාව අහිමි වන බවයි.
බොහෝ විට ක්රීඩකයෙකුගේ දක්ෂතාවයට වඩා ක්රීඩා සමාජ දේශපාලනය සහ හිතවත්කම් මත තේරීම් සිදුවන බවට චෝදනා එල්ල වෙනවා. මේ නිසා, දක්ෂතාවය මත පදනම් වූ ක්රමවේදයක් වෙනුවට, දේශපාලනය මත පදනම් වූ ක්රමයක් නිර්මාණය වී තිබෙනවා. මේ “කැඩුණු කන්වെയර් බෙල්ට්” එකෙන් ලෝක මට්ටමේ ක්රීඩකයන් බිහි කිරීම තවදුරටත් සිහිනයක් පමණයි.
වැරැද්ද ප්රේක්ෂකයන් පිට? “බාහිර බලපෑම්” ගැන ශානකගේ කතාව
2026 ලෝක කුසලානයෙන් ඉවත් වීමෙන් පසු, නායක දසුන් ශානක කණ්ඩායමේ පරාජයට හේතුව ලෙස “බාහිරින් එන සෘණාත්මක බලපෑම්” සහ මාධ්ය විවේචන පෙන්වා දුන්නා. ක්රීඩකයන්ගේ මානසික සෞඛ්යය රැකගැනීම සඳහා රජය මැදිහත් වී හෝ මෙම “සෘණාත්මක බව” නැවැත්විය යුතු බව ඔහු පැවසුවා.
නමුත් බොහෝ විචාරකයන් පෙන්වා දුන්නේ, ප්රේක්ෂකයන් සහ මාධ්ය විවේචන එල්ලවන්නේ කණ්ඩායමේ දිගින් දිගටම සිදුවන අසාර්ථකත්වය නිසා බවයි. කණ්ඩායම ජයග්රහණය කරන විට ඔවුන්ට නොමඳ පැසසුම් ලැබෙන බවත්, පරාජයේ වගකීම ප්රේක්ෂකයන් මත පැටවීම වැරදි බවත් ඔවුන්ගේ මතයයි.
ඉදිරි මග කුමක්ද?
ශ්රී ලංකා ක්රිකට් ක්රීඩාව නැවත ගොඩනැගීමට නම්, මූලික වෙනස්කම් කිහිපයක් සිදුකළ යුතුමයි.
1. ස්ථාවර නායකත්වය – නිතර නිතර නායකයන් මාරු කිරීම වෙනුවට ස්ථාවර නායකත්වයක් යටතේ කණ්ඩායම ගොඩනැගීමට අවස්ථාව දිය යුතුයි.
2. දේශීය තරග ව්යුහය වෙනස් කිරීම – ක්රීඩා සමාජ සංඛ්යාව අඩු කර, ඉහළ තරගකාරීත්වයක් ඇති, මූල්යමය වශයෙන් ශක්තිමත් වෘත්තීය දේශීය ලීග් තරගාවලියක් නිර්මාණය කළ යුතුයි.
3. දක්ෂතා සෙවීම පුළුල් කිරීම – කොළඹට පමණක් සීමා නොවී, අනෙකුත් දිස්ත්රික්ක 21 තුළ යටිතල පහසුකම් වැඩිදියුණු කර, දක්ෂයන් සෙවීමේ වැඩපිළිවෙළක් දියත් කළ යුතුයි.
4. විනිවිදභාවය සහ වගවීම – ක්රිකට් පරිපාලනය ස්වාධීන විගණනයකට ලක් කර, දේශපාලන ඇඟිලි ගැසීම් වලින් තොර, විනිවිදභාවයෙන් යුතු ආයතනයක් බවට පත් කළ යුතුයි.
මේ අර්බුදය හුදෙක් ක්රිකට් ක්රීඩාවට පමණක් සීමා වූවක් නොවේ. එය නිසි කළමනාකරණයක් සහ දැක්මක් නොමැති විට, ඕනෑම සාර්ථක ආයතනයක් පවා කඩා වැටිය හැකි ආකාරය පිළිබඳ කදිම උදාහරණයක්.
