“පද්ධති වෙනස” යනු පැරණි දේම අලුත් වටයකින් කැරකීමක්ද?

2026 වසරේ මුල් භාගය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන භූමිය ඉතා සංකීර්ණ මෙන්ම පරස්පර විරෝධී ස්වරූපයක් ගෙන ඇත. එක් පසෙකින් සාර්ව ආර්ථික දර්ශකවල යම් ස්ථාවරත්වයක් පෙන්නුම් කරන අතර, අනෙක් පසින් සාමාන්‍ය ජනතාවගේ සමාජ – ආර්ථික යථාර්ථය දිනෙන් දිනම පිරිහෙමින් පවතිනවා. 2024 අගභාගයේදී ජාතික ජන බලවේගය (NPP) වෙත ජනතාව ලබා දුන් ඓතිහාසික ජනවරමේ මූලික අරමුණ වූයේ “පද්ධති වෙනසක්” (System Change) වුවද, වසර දෙකකට පසු අප දකින්නේ එම පද්ධතියේම පැරණි ලක්ෂණ අලුත් මුහුණුවරකින් ක්‍රියාත්මක වන ආකාරයයි.

ආර්ථික ස්ථාවරත්වය සහ ගෘහස්ථ ආර්ථිකයේ අර්බුදය

2026 වන විට ශ්‍රී ලංකාව ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ (IMF) කොන්දේසි සපුරාලමින් මූල්‍ය විනයක් පවත්වා ගැනීමට සමත්ව තිබෙනවා. නමුත් මෙම ජයග්‍රහණය අත්කරගෙන ඇත්තේ ජනතාවගේ සමාජ ආරක්ෂණය සහ සාධාරණ වර්ධනය කැප කිරීමෙනි.

පහත දත්ත සටහන දෙස බැලීමේදී ආර්ථිකයේ හැසිරීම පැහැදිලි වෙනවා.

| ආර්ථික දර්ශකය | 2024 (සැබෑ) | 2025 (ඇස්තමේන්තු) | 2026 (පුරෝකථන) |
| — | — | — | — |
| දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ වර්ධනය (%) | 5.0 | 4.6 | 3.5 |
| උද්ධමනය (සාමාන්‍ය) (%) | 1.2 | -0.3 | 5.4 |
| මධ්‍යම රජයේ ණය (GDP % ලෙස) | 100.8 | 99.8 | 100.6 |

රජයේ සංචිත ප්‍රමාණය ඉහළ ගියද, රටේ ජනගහනයෙන් 26% ක් තවමත් පවතින්නේ අන්ත දරිද්‍රතා රේඛාවට පහළිනි. 2026 අයවැය මගින් වැට් (VAT) බද්ද තවදුරටත් පුළුල් කිරීම හරහා කුඩා හා මධ්‍ය පරිමාණ ව්‍යවසායකයන් දැඩි පීඩනයකට ලක්ව සිටිනවා. මෙය “කඩදාසි මත ඇති ස්ථාවරත්වයක්” මිස ජනතාවගේ බඩගින්න නිවන ස්ථාවරත්වයක් නොවන බව ආර්ථික විශ්ලේෂකයන්ගේ මතයයි.

දූෂණ විරෝධය – නාට්‍යමය පියවර සහ පද්ධතිමය අසමත් වීම්

ජාතික ජන බලවේගය බලයට පැමිණියේ දූෂණය මුලිනුපුටා දැමීමේ ප්‍රධාන පොරොන්දුව මතය. කෙසේ වෙතත්, 2026 වන විට එම උත්සාහයන් බොහෝමයක් “ප්‍රදර්ශනාත්මක” මට්ටමට සීමා වී ඇති බව පෙනේ. හිටපු ජනාධිපති රනිල් වික්‍රමසිංහ මහතා වැනි ප්‍රභූ පුද්ගලයන් අත්අඩංගුවට ගැනීම හරහා දේශපාලන ජයග්‍රහණ ලබා ගත්තද, රජයේ ප්‍රසම්පාදන ක්‍රියාවලියේ පවතින දූෂණ වළක්වන විනිවිදභාවයක් තවමත් ගොඩනැගී නැත.

විශේෂයෙන්ම බදු පද්ධතිය ඩිජිටල්කරණය කිරීම සඳහා හඳුන්වා දුන් RAMIS පද්ධතිය තවමත් තාක්ෂණික දෝෂවලින් පිරී පවතින අතර, ඒ සඳහා වැය කරන බිලියන ගණනක මුදල් පිළිබඳව විගණකාධිපතිවරයා පවා ප්‍රශ්න කර ඇත. මෙයින් පෙනී යන්නේ පැරණි පාලන ක්‍රමයේ පැවති පාරදෘශ්‍ය නොවන ස්වභාවය නව පාලනය තුළද එලෙසම පවතින බවයි.

බියගුලු නිලධාරිවාදය සහ ආයෝජන අඩාල වීම

දූෂණ විරෝධී මෙහෙයුම්වල තවත් අතුරුඵලයක් වී ඇත්තේ රාජ්‍ය නිලධාරීන් තීරණ ගැනීමට බිය වීමයි. “ගොනු පරීක්ෂාවට ලක්වීමේ බිය” (Fear of the File) හේතුවෙන් අත්‍යවශ්‍ය යටිතල පහසුකම් ව්‍යාපෘති සහ ආයෝජන අනුමැතීන් ප්‍රමාද වෙමින් පවතිනවා. විශේෂයෙන්ම පුනර්ජනනීය බලශක්ති ක්ෂේත්‍රයේ ආයෝජකයන් මෙම පරිපාලනමය අකර්මන්‍යතාවය හේතුවෙන් රට හැර යමින් සිටිනවා.

නව මර්දනකාරී නීති සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයේ පසුබෑම

ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත (PTA) අහෝසි කරන බවට දුන් පොරොන්දුව වෙනුවට, 2026 දී “රාජ්‍යය ආරක්ෂා කිරීමේ පනත” (PSTA) හඳුන්වා දීම කැපී පෙනෙන පසුබෑමකි. මෙහි ඇති ඇතැම් වගන්ති මගින් සාමකාමී උද්ඝෝෂණ පවා ත්‍රස්තවාදී ක්‍රියා ලෙස අර්ථ දැක්වීමටයි අවස්ථාව ලබා දී ඇත්තේ. 2024 දී සම්මත වූ ‘සමාජ මාධ්‍ය සුරක්ෂිතතාව පිළිබඳ පනත’ සමඟ එක්ව ගත් කල, මෙම නව නීති මගින් පුරවැසියන්ගේ අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමේ නිදහස දැඩි ලෙස සීමා කර තිබෙනවා.

නිගමනය

2026 ශ්‍රී ලංකාව පවතින්නේ තීරණාත්මක සන්ධිස්ථානයකය. ජාත්‍යන්තර ණය හිමියන් පාලනය දෙස සුබවාදීව බැලුවද, සාමාන්‍ය ජනයා පසුවන්නේ බලාපොරොත්තු සුන් වූ ස්වභාවයකිනි. පද්ධති වෙනස යනු හුදෙක් මුහුණු වෙනස් කිරීම නොව, රාජ්‍ය යාන්ත්‍රණය ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය, සුළුතර ජන කොටස්වල විශ්වාසය දිනා ගැනීම සහ නීතියේ ආධිපත්‍යය සැබෑ ලෙසම ස්ථාපිත කිරීමයි. එය ඉටු නොවන තාක් කල්, ශ්‍රී ලංකාව නැවතත් පැරණි අර්බුද චක්‍රයටම ඇතුළු වීමේ දැඩි අවදානමකයි පවතින්නේ.