ශ්‍රී ලංකාවේ දෛනික ජන ජීවිතය කියන්නේ අද වන විට පුදුමාකාර පීඩනයකින් ගෙවෙන එකක්. උදේ නැගිටලා තේ එකක් බොන්න, පාන් කෑල්ලක් කන්න, නැත්නම් හවසට කොත්තුවක් ගෙදර අරන් යන්න තියෙන ඉඩකඩ දිනෙන් දින ඇහිරෙමින් පවතිනවා. මේ සැබෑව තවත් තදින් දැනෙන්න පටන් අරන් තියෙන්නේ 2026 ඔක්තෝබර් 20 වන දින මධ්‍යම රාත්‍රියේ සිට ක්‍රියාත්මක වූ හදිසි තිරිඟු පිටි මිල සංශෝධනයත් එක්කයි.
දේශීය වෙළෙඳපොළේ තිරිඟු පිටි කිලෝග්‍රෑමයක මිල එකවරම රුපියල් 13කින් ඉහළ දැමීමට ආනයනකරුවන් සහ ප්‍රධාන නිෂ්පාදකයන් පියවර ගෙන තිබෙනවා. මෙම හදිසි මිල ඉහළ යාමත් සමඟ දිවයින පුරා පිහිටි තොග සහ සිල්ලර වෙළෙඳපොළවල තිරිඟු පිටි මිල ගණන් ක්ෂණිකව ඉහළ ගිය අතර, එහි රිපල් ඉෆෙක්ට් එක (Ripple Effect) නොහොත් අනුප්‍රාප්තික බලපෑම මුළු සමාජයටම දැඩි ලෙස දැනෙන්නට පටන් ගෙන තිබෙනවා.
සැබැවින්ම මෙය තනි සිදුවීමක් නෙවෙයි. මීට පෙර 2026 අගෝස්තු මස 29 වන දින ද ප්‍රධාන තිරිඟු පිටි සමාගම් විසින් තිරිඟු පිටි කිලෝග්‍රෑමයක මිල රුපියල් 17කින් ඉහළ දැමුවා. එමඟින් පැවැති රුපියල් 170 – 190 අතර මිල සීමාව රුපියල් 207 දක්වා ඉහළ ගිය අතර, කෙටි කාලයක් ඇතුළත සිදු වූ මෙම දෙවන මිල වැඩිවීම සාමාන්‍ය පාරිභෝගික ජනතාවගේ පවුල් අයවැය මුළුමනින්ම අවුල් ජාලාවක් බවට පත් කිරීමට සමත් වී තිබෙනවා.
| සංශෝධිත දිනය | මිල වෙනස්වීම් ප්‍රමාණය (කිලෝග්‍රෑමයකට) | බලපෑමට ලක්වූ ප්‍රධාන ක්ෂේත්‍ර |
| 2026 අගෝස්තු 29 | රුපියල් 17.00 කින් ඉහළට | බේකරි නිෂ්පාදන, ආපනශාලා ආහාර, කෙටි කෑම |
| 2026 ඔක්තෝබර් 20/21 | රුපියල් 13.00 කින් ඉහළට | තොග සහ සිල්ලර පිටි වෙළෙඳපොළ, කෙටි කෑම, බේකරි කර්මාන්තය |
පිටි මිල අහස උසට ගියේ ඇයි? ගෝලීය අර්බුද සහ ද්විත්ව අධිකාරිය (Duopoly)
තිරිඟු පිටි මිල මෙලෙස එක පිට එක ඉහළ යාමට බලපෑ ප්‍රධාන සාධක මොනවාද? ආනයනකරුවන් සහ පෞද්ගලික සමාගම් පෙන්වා දෙන්නේ ගෝලීය වෙළෙඳපොළේ තිරිඟු ධාන්‍ය මිල උච්චාවචනය වීම, නාවික ප්‍රවාහන ගාස්තු සහ මෙහෙයුම් වියදම් ඉහළ යාම මෙයට සෘජුවම හේතු වූ බවයි.
විශේෂයෙන්ම, මැදපෙරදිග කලාපයේ හටගෙන ඇති අර්බුදකාරී භූ-දේශපාලනික තත්ත්වය හේතුවෙන් නෞකා ගමනාගමන වියදම්, රක්ෂණ ගාස්තු සහ ගෝලීය ධාන්‍ය සැපයුම් ජාලයන්හි ඇති වූ බාධා කිරීම් නාවික පිරිවැය ඉහළ නැංවීමට ප්‍රධාන ලෙස බලපා තිබෙනවා.
නමුත් මෙහි තවත් වැදගත් පැත්තක් තියෙනවා. ශ්‍රී ලංකාවේ තිරිඟු පිටි වෙළෙඳපොළ සතු විශේෂිත ව්‍යුහය ද මෙම මිල තීරණය කිරීමේදී බලපානවා. ශ්‍රී ලංකාවේ තිරිඟු පිටි සැපයුම ප්‍රධාන වශයෙන් ප්‍රීමා සිලෝන් (Prima Ceylon) සහ සෙරන්ඩිබ් ෆ්ලෝර් මිල්ස් (Serendib Flour Mills) යන සමාගම් දෙක මඟින් පාලනය වන ද්විත්ව අධිකාරී (Duopoly) වෙළෙඳපොළ ව්‍යුහයකින් යුක්තයි. ගෝලීය පිරිවැය ඉහළ යන විට, එම අතිරේක පිරිවැය සෘජුවම සහ වහාම දේශීය පාරිභෝගිකයා වෙත පැවරීමට මෙම සමාගම් දෙකට ඇති හැකියාව ඉතා ඉහළයි. තරගකාරීත්වයක් නොමැති තරම් වන මෙවැනි වෙළෙඳපොළක පාරිභෝගිකයාට සිදු වන්නේ තීරණය වන ඕනෑම මිලක් ගෙවා අත්‍යවශ්‍ය ආහාර ද්‍රව්‍ය ලබා ගැනීමටයි.
බේකරි වැසෙයි, කොත්තු හා ආප්ප ගණන් යයි – අතට එන පඩියෙන් කන්නේ කොහොමද?
තිරිඟු පිටි මිල ඉහළ යාම කියන්නේ හුදෙක් පිටි කිලෝග්‍රෑමයක මිල වැඩිවීමක් විතරක් නෙවෙයි. එය සමස්ත ආහාර ක්ෂේත්‍රය පුරාම පැතිර යන සංයුක්ත පිරිවැය ඉහළ යාමේ (Cost-push Inflation) රැල්ලක් නිර්මාණය කරනවා.
පිටි මිල ඉහළ යාමත් සමඟ සමස්ත ලංකා බේකරි හිමියන්ගේ සංගමය (ACBOA) ඇතුළු ක්ෂේත්‍රයේ පාර්ශ්වකාර සංගම් හදිසි සාකච්ඡා පවත්වා පාන් ඇතුළු බේකරි නිෂ්පාදනවල මිල ගණන් සංශෝධනය කිරීම සම්බන්ධයෙන් අවසන් තීරණ ගැනීමට සූදානම් වෙනවා. මීට පෙර අගෝස්තු මාසයේ සිදු වූ මිල වැඩිවීමේදී ග්‍රෑම් 450 පාන් ගෙඩියක මිල රුපියල් 10කින් ඉහළ දැමූ අතර, මෙවර ද එවැනිම හෝ ඊට ආසන්න මිල ඉහළ නැංවීමක් සිදු වීමේ අවදානමක් මතුව තිබෙනවා.
ඊට අමතරව, සමස්ත ලංකා ආපනශාලා සහ හෝටල් හිමියන්ගේ සංගමය විසින් තිරිඟු පිටි ආශ්‍රිත කෙටි කෑම සහ අනෙකුත් ආහාර සඳහා පහත පරිදි මිල ගණන් ඉහළ දමා තිබෙනවා:
* කෙටි කෑම (පරාටා, බිත්තර රොටී, එළවළු රොටී, රෝල්ස්, පැටිස්) – රුපියල් 5.00 කින් ඉහළට
* කොත්තු රොටී – රුපියල් 25.00 කින් ඉහළට
* ආප්ප – රුපියල් 2.00 කින් ඉහළට
* ඉඳිආප්ප (එකක්) – රුපියල් 1.00 කින් ඉහළට
මෙම මිල ගණන් හුදෙක් ඉලක්කම් පමණක් නෙවෙයි. රැකියාව නිමවී වෙහෙස මහන්සි වී ගෙදර යන ගමන් කොත්තුවක් අරන් යන සාමාන්‍ය මිනිසාට, උදේට රොටියක් කාලා වැඩට යන කම්කරුවාට මෙය දැඩි පහරක්.
ඊටත් වඩා කනගාටුදායක තත්ත්වය වන්නේ කුඩා හා මධ්‍යම පරිමාණ බේකරි හිමියන්ට සහ ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල පවත්වාගෙන යනු ලබන ව්‍යාපාරවලට සිදු වී ඇති බලපෑමයි. අමුද්‍රව්‍ය පිරිවැය ඉහළ යාම සහ පාරිභෝගිකයන්ගේ මිලදී ගැනීමේ හැකියාව පහත වැටීම හේතුවෙන් ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල කුඩා බේකරි 2,000කට අධික සංඛ්‍යාවක් වැසී ගොස් ඇති අතර, එමඟින් 4,000කට ආසන්න රැකියා ප්‍රමාණයක් අහිමි වී තිබෙනවා.
නීතියේ හිඩැස් සහ පාරිභෝගික අධිකාරියේ අසරණභාවය
බොහෝ දෙනෙකුට නැගෙන ප්‍රශ්නයක් තමයි “ඇයි පාරිභෝගික කටයුතු පිළිබඳ අධිකාරියට (CAA) මේ මිල පාලනය කරන්න බැරි?” කියන එක. මෙතැනදී නෛතික හා ප්‍රතිපත්තිමය සංකීර්ණතා කිහිපයක් පවතිනවා.
2003 අංක 9 දරන පාරිභෝගික කටයුතු පිළිබඳ අධිකාරිය පනතේ 18 සහ 20 වගන්ති යටතේ නියමිත භාණ්ඩ ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කර ඇති අත්‍යවශ්‍ය භාණ්ඩ සඳහා පූර්ව ලිඛිත අනුමැතියකින් තොරව මිල ඉහළ නැංවීම නීති විරෝධී වෙනවා.
කෙසේ වෙතත්, 2021 ඔක්තෝබර් 08 වන දින නිකුත් කරන ලද අංක 2248/65 දරන ගැසට් නිවේදනය (Order 10) මඟින් තිරිඟු පිටි, දියර පෙට්‍රෝලියම් ගෑස්, කිරිපිටි සහ සිමෙන්ති වැනි භාණ්ඩ පාලන මිල ලැයිස්තුවෙන් ඉවත් කිරීමට කටයුතු කළා. මේ පරිවර්තනයත් සමඟ තිරිඟු පිටි වෙළෙඳපොළ විවෘත තරගකාරී පදනමකට සහ ආනයනකරුවන්ගේ පිරිවැය පදනම් කරගත් මිල සංශෝධන ක්‍රමවේදයකට යොමු වුණා. එම නිසා, ආනයනකරුවන් විසින් තීරණය කරනු ලබන මිල ගණන් සෘජුව නියාමනය කිරීමට පාරිභෝගික අධිකාරියට පවතින නෛතික ඉඩකඩ ඉතා සීමිතයි.
සාර්ව-ආර්ථික විපාක සහ සහල් වෙළෙඳපොළට වන බලපෑම
තිරිඟු පිටි මිල මෙලෙස කෙටි කාලයක් තුළ කිහිප වරක් ඉහළ යාම මඟින් ශ්‍රී ලංකා ආර්ථිකය තුළ ප්‍රබල ද්විතීයික සහ තෘතීයික බලපෑම් රැසක් නිර්මාණය වෙනවා.
1. පෝෂණ මට්ටම පහත වැටීම – පහළ සහ මධ්‍යම ආදායම්ලාභී නාගරික හා අර්ධ නාගරික ප්‍රජාව මෙන්ම වතුකරයේ ජනගහනය ද තිරිඟු පිටි ආශ්‍රිත ආහාර මත දැඩි ලෙස යැපෙනවා. මෙම මිල ඉහළ යාම එම කාණ්ඩවල දෛනික පෝෂණ මට්ටම පහත හෙළීමට කෙළින්ම හේතු වෙනවා. පවුල් අයවැය තුළ ආහාර සඳහා වෙන කර ඇති ප්‍රතිශතය ඉහළ යාම හමුවේ අනෙකුත් අත්‍යවශ්‍ය භාණ්ඩ හා සේවා සඳහා වන වියදම් කපා හැරීමට පාරිභෝගිකයන්ට සිදුවන අතර, එය සමස්ත ගෘහස්ථ සුභසාධනය කෙරෙහි අහිතකර ලෙස බලපානවා.
2. ප්‍රතිස්ථාපන බලපෑම (Substitution Effect) – ආර්ථික විද්‍යාත්මක සිද්ධාන්තයන්ට අනුව, තිරිඟු පිටි හා බේකරි නිෂ්පාදනවල මිල ඉහළ යන විට, පාරිභෝගික ඉල්ලුම දේශීය සහල් වෙළෙඳපොළ දෙසට සංක්‍රමණය වීමේ ප්‍රවණතාවක් මතුවෙනවා. සහල් සඳහා වන ඉල්ලුම මෙලෙස එකවරම ඉහළ යාම මඟින් දේශීය සහල් වෙළෙඳපොළ තුළද සැපයුම් හිඟයක් සහ මිල ඉහළ යාමේ පීඩනයක් නිර්මාණය වීමේ තර්ජනයක් පවතිනවා.
3. දේශපාලනික අප්‍රසාදය හා රාජ්‍ය පාලනය – ජනතාව මුහුණ දෙන මෙම ආර්ථික පීඩනය සෘජුවම දේශපාලනික අප්‍රසාදයක් බවට පරිවර්තනය වන අතර, දිනෙන් දින ඉහළ යන ජීවන පිරිවැය පාලනය කිරීමට රජය අසමත් වී ඇති බවට වන මහජන මතය තදින් තහවුරු වෙනවා. කෙසේ වෙතත්, විවෘත වෙළෙඳපොළ ආර්ථික තත්ත්වයන් සහ ගෝලීය පිරිවැය උච්චාවචනයන් හමුවේ පෞද්ගලික ආනයනකරුවන්ගේ මිල තීරණ සෘජුව පාලනය කිරීමට පවතින සීමිත හැකියාව මඟින් රාජ්‍ය ප්‍රතිපත්ති සම්පාදනයේ ඇති සංකීර්ණ බව පැහැදිලි වෙනවා.
ඉදිරි මඟ – දීර්ඝකාලීන විසඳුම් සොයා යෑම
තිරිඟු පිටි මිල රුපියල් 13කින් ඉහළ යාම යනු ගෝලීය භූ-දේශපාලනික බලපෑම්, නාවික පිරිවැය ඉහළ යාම් සහ දේශීය වෙළෙඳපොළේ පවතින සීමිත තරගකාරීත්වය යන සංකීර්ණ සාධකවල එකතුවකි. මෙම තත්ත්වය කළමනාකරණය කිරීම සඳහා කෙටිකාලීන මෙන්ම දීර්ඝකාලීන ප්‍රතිපත්තිමය විසඳුම් සමුදායක් අවශ්‍ය වේ.
* වෙළෙඳපොළ තරගකාරීත්වය වැඩි කිරීම – තිරිඟු පිටි සැපයුම සමාගම් දෙකක් අතර පමණක් ඒකාධිකාරී ලෙස රඳා පැවතීම වැළැක්වීම සඳහා ආනයන ක්ෂේත්‍රයේ තරගකාරීත්වය වැඩි දියුණු කිරීමත්, විනිවිදභාවයෙන් යුතු මිල විගණන රාමුවක් සකස් කිරීමත් අත්‍යවශ්‍ය වේ.
* දේශීය ආදේශක ප්‍රවර්ධනය – විදේශීය තිරිඟු පිටි මත පවතින අධික යැපීම අවම කිරීම සඳහා දේශීය සහල් පිටි සහ අල වර්ග ආශ්‍රිත පිටි නිෂ්පාදනය බේකරි නිෂ්පාදන සඳහා යොදා ගැනීමට අවශ්‍ය තාක්ෂණික සහ සහනාධාර ප්‍රදානය කිරීමේ ජාතික වැඩපිළිවෙළක් ක්‍රියාත්මක කළ යුතුය.
* සමාජ ආරක්ෂණ ජාල ශක්තිමත් කිරීම – පවතින පිරිවැය පීඩනයෙන් වඩාත්ම අසරණ වන පහළ ආදායම්ලාභී සහ වතුකරයේ ජනතාව වෙනුවෙන් ශක්තිමත් ඉලක්කගත සමාජ ආරක්ෂණ ජාලයන් මඟින් සෘජු සහන සැලසීම තුළින් සාර්ව-ආර්ථික ස්ථාවරත්වය මෙන්ම සමාජීය සාමය ද ආරක්ෂා කර ගැනීමට රජයට හැකියාව ලැබෙනු ඇත.
Call to Action (CTA)
මෙම ලිපිය ගැන ඔබ සිතන්නේ කුමක්ද? ඔබේ අදහස් අප හා බෙදාගන්න. මෙය ඔබේ මිතුරන් සහ පවුලේ අය සමඟත්, ඔබේ සමාජ මාධ්‍ය ගිණුම් වලත් share කර සංවාදයක් ආරම්භ කරන්න.
