ශ්රී ලංකාවේ ජාතික බලශක්ති පද්ධතිය මේ වන විට පවතින්නේ කාලගුණය, ආර්ථිකය සහ නියාමන ප්රතිපත්ති එකිනෙක ගැටෙන සංකීර්ණ සන්ධිස්ථානයකය. ඊයේ (31) දෙරණ 360 වැඩසටහනට එක්වෙමින් ශ්රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණේ ජාතික කැඳවුම්කරු, පාර්ලිමේන්තු මන්ත්රී ඩී.වී. චානක ප්රකාශ කළේ ඉදිරි කාල සීමාවේදී අපේක්ෂිත වර්ෂාපතනය නොලැබුණහොත් රට තුළ විදුලි ගාස්තු නැවතත් දැඩි ලෙස ඉහළ යාමේ අවදානමක් පවතින බවයි.
රජය බලයට පත්වීමට පෙර විදුලි ගාස්තු තුනෙන් එකකින් (33%) අඩු කරන බවට පොරොන්දු වුවද, දැනටමත් පවතින මට්ටමට වඩා ගාස්තු ඉහළ ගොස් ඇති බවට හිටපු මන්ත්රීවරයා චෝදනා කරයි. මෙම චෝදනා සහ ප්රකාශයන්හි පවතින සැබෑ තාක්ෂණික හා ආර්ථික යථාර්ථය Seylan News විශේෂ විමසුමෙන් අපි පරීක්ෂා කර බලමු.
විදුලි බිල තීරණය වන උත්පාදන පිරිවැයේ දැවැන්ත අසමමිතිය
අපේ රටේ විදුලි ගාස්තු සූත්රයේ මූලිකම පදනම වන්නේ ජාතික පද්ධතියට විදුලිය එක්කරන විවිධ බලශක්ති ප්රභවයන් අතර පවතින දැවැන්ත පිරිවැය පරතරයයි. මහජන උපයෝගිතා කොමිෂන් සභාවේ සහ ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලයේ දත්ත අනුව විවිධ ප්රභවයන්ගෙන් විදුලි ඒකකයක් නිපදවීමට යන පිරිවැය පහත පරිදි වේ.
| බලශක්ති ප්රභවය | සාමාන්ය ඒකක උත්පාදන පිරිවැය (LKR/kWh) | ජාතික පද්ධතියට දෛනික දායකත්වය (%) | පද්ධති අවදානම් සංවේදීතාව |
| ප්රධාන ජල විදුලිය | රු. 2.92 – 2.97 | 20% – 40% | වර්ෂාපතනය සහ ජලාශ ධාරිතාව මත සෘජුව යැපේ |
| තාප – ගල් අඟුරු | රු. 24.05 – 25.60 | 30% – 45% | ආනයනික ඉන්ධන මිල සහ යන්ත්ර අක්රියතා අවදානම |
| තාප – ඛනිජ තෙල්/ඩීසල් | රු. 52.65 | 10% – 25% | ජාත්යන්තර ඛනිජ තෙල් මිල හා විනිමය අනුපාතික අවදානම |
| සූර්ය බලශක්තිය (Solar) | රු. 15.00 – 27.00 | 8% – 15% | දහවල් කාලයට සීමා වන අතර රාත්රී පීක් කාලයේ අහිමි වේ |
| කුඩා ජල හා සුළං | රු. 16.00 – 24.00 | 5% – 12% | සෘතුමය සුළං රටා සහ පෝෂක ගංගා මත යැපේ |
ජල විදුලි ඒකකයක් නිෂ්පාදනය කිරීමට වැය වන්නේ රුපියල් 3කටත් වඩා අඩු මුදලකි. නමුත් වැසි අඩුවී ජල විදුලිය 15%කින් පහත වැටුණොත්, නැතහොත් නොරොච්චෝල බලාගාරයේ මෙගාවොට් 300ක යන්ත්රයක් අක්රිය වුවහොත්, එම රික්තය පියවීමට සිදුවන්නේ ඒකකයකට රුපියල් 52.65ක් වැය වන අධික පිරිවැය සහිත ඩීසල් හා ෆර්නස් තෙල් බලාගාර මගිනි. එවිට දෛනික උත්පාදන පිරිවැය රුපියල් මිලියන සිය ගණනකින් ඉහළ යයි.
ගල් අඟුරු පාඩුව ඇත්තටම මහජන විදුලි බිලට එකතු වෙනවාද?
ඩී.වී. චානක මහතාගේ ප්රකාශයේ අඩංගු ප්රධාන තර්කයක් වූයේ පසුගිය ගල් අඟුරු අර්බුදයෙන් සිදු වූ පාඩුවලින් 90%ක් ඉදිරි විදුලි බිලට එකතු වීමට නියමිත බවයි. නමුත් මෙහි නියාමන යථාර්ථය වෙනස් එකකි.
ශ්රී ලංකා මහජන උපයෝගිතා කොමිෂන් සභාවේ (PUCSL) ‘සාධාරණ පිරිවැය ප්රතිපත්තිය’ (Prudent Cost Principle) අනුව, ප්රසම්පාදන ප්රමාදයන්, නැව් ප්රමාද ගාස්තු (Demurrage) හෝ කළමනාකාරීත්වයේ අකාර්යක්ෂමතා නිසා සිදු වූ අමතර පාඩු මහජනතාව පිට පැටවීම තහනම් කර ඇත.
නියාමන තීන්දුව – PUCSL විසින් පැහැදිලිවම ප්රකාශ කර ඇත්තේ ගල් අඟුරු සැපයුම් අර්බුදයකින් සිදු වූ කිසිදු අමතර පාඩුවක් ඉදිරි විදුලි ගාස්තු සංශෝධනවලට ඇතුළත් කිරීමට ඉඩ නොදෙන බවයි. එම පාඩුව CEB හි අභ්යන්තර ගිණුම්වල හිඟයක් ලෙස පැවතිය යුතු අතර, නැතහොත් මහා භාණ්ඩාගාරය මගින් පියවිය යුතුය.
එම නිසා ගල් අඟුරු පාඩුව සෘජුවම ඉදිරි විදුලි බිලට එකතු වන බවට කෙරෙන ප්රකාශය නියාමනමය වශයෙන් අසත්ය වේ.
රාත්රී කාලයේ විදුලි ඉල්ලුම සහ සංචාරක ක්ෂේත්රයට ඇති අවදානම
දහවල් කාලයේදී වහල මත සවිකළ සූර්ය බලශක්ති පද්ධති (Rooftop Solar) මගින් ජාතික පද්ධතියට විශාල සහනයක් ලැබුණද, පස්වරු 6:30 සිට රාත්රී 10:30 දක්වා කාලය තුළ ජාතික විදුලි ඉල්ලුම උපරිම මට්ටමට (Peak Demand: MW 2400 – 2600) ළඟා වේ. රාත්රියට සූර්ය බලශක්තිය නොමැති බැවින්, වැසි නොමැති වුවහොත් පද්ධතිය පවත්වාගෙන යාමට ඩීසල් පුළුස්සා විදුලිය නිපදවීමට සිදුවේ.
එළඹෙන සංචාරක සමයේදී විදුලි ගාස්තු නැවත ඉහළ ගියහොත් එය සාර්ව ආර්ථිකයට දැඩි ලෙස බලපායි.
* තරඟකාරීත්වය ගිලිහීම – සංචාරක හෝටල්වල මෙහෙයුම් පිරිවැයෙන් 15% – 25% අතර ප්රමාණයක් වැය වන්නේ බලශක්තියටයි. විදුලි බිල ඉහළ යාම නිසා හෝටල් කාමර ගාස්තු වැඩි කිරීමට සිදුවන අතර, තායිලන්තය හා වියට්නාමය වැනි කලාපීය රටවල් සමග තරඟ කිරීමට ශ්රී ලංකාවට ඇති හැකියාව අඩුවනු ඇත.
* උද්ධමනකාරී පීඩනය – විදුලි බිල වැඩිවීම සුළු හා මධ්ය පරිමාණ ව්යාපාර (SMEs) අර්බුදයට පත්කරන අතර, සියලුම භාණ්ඩ හා සේවාවල නිෂ්පාදන පිරිවැය ඉහළ යාමෙන් (Cost-Push Inflation) මහජනතාවගේ සැබෑ ආදායම පහත වැටේ.
ඉදිරි මාසවලදී විදුලි බිල වැඩිවෙයිද? – Seylan News නිගමනය
1. දේශපාලන ප්රකාශ vs තාක්ෂණික අවදානම – “විදුලි බිල අනිවාර්යයෙන්ම නැවතත් තුනෙන් එකකින් වැඩිවනු ඇත” යන්න ප්රචාරාත්මක ප්රකාශයක් වුවද, ජලපෝෂක ප්රදේශවලට අපේක්ෂිත වර්ෂාපතනය නොලැබුණහොත් සහ තාප බලාගාර මත පූර්ණ ලෙස යැපීමට සිදු වුවහොත් පිරිවැය පරාවර්තක ගාස්තු සූත්රය (Cost-Reflective Tariff Formula) යටතේ විදුලි ගාස්තු ඉහළ යාමේ සැබෑ අවදානමක් පවතී.
2. සම්භාව්ය පූර්වාපේක්ෂාව- ඉදිරි මාසවලදී සාමාන්ය වර්ෂාපතනය ලැබෙන්නේ නම් සහ නොරොච්චෝල පූර්ණ ධාරිතාවයෙන් ක්රියාත්මක වන්නේ නම් විදුලි බිල වැඩි කිරීමේ අවශ්යතාවයක් පැනනගින්නේ නැත. නමුත් දැඩි වියළි කාලගුණයක් ආවොත්, ඊළඟ ත්රෛමාසික ගාස්තු සංශෝධනයේදී 5% සිට 15% දක්වා වූ ගාස්තු ඉහළ යාමක් සිදුවීමේ තාක්ෂණික සම්භාවිතාවක් පවතී.
Call to Action (CTA)
මෙම ලිපිය ගැන ඔබ සිතන්නේ කුමක්ද? ඔබේ අදහස් අප හා බෙදාගන්න. මෙය ඔබේ මිතුරන් සහ පවුලේ අය සමඟත්, ඔබේ සමාජ මාධ්ය ගිණුම් වලත් share කර සංවාදයක් ආරම්භ කරන්න.
