ශ්රී ලංකාවේ බන්ධනාගාර පද්ධතිය කියන්නේ සිරකරුවන් පුනරුත්ථාපනය කරන ස්ථානයකට වඩා, වසර ගණනාවක සිට දරුණු අර්බුදයකට ලක්වූ, ප්රචණ්ඩත්වයෙන් පිරුණු තැනක් බව අප කවුරුත් දන්නා ප්රසිද්ධ රහසක්. 1983 කළු ජූලි සමයේ සිදුවූ අමානුෂික සමූලඝාතනවල සිට 2012 වැලිකඩ ගැටුම, 2020 කොවිඩ්-19 වසංගත සමයේ මහර බන්ධනාගාරයේ ඇති වූ නොසන්සුන්තාව සහ දේශපාලන බලපෑම් මත සිදුවූ අකටයුතුකම් දක්වා වූ සියලුම සිදුවීම් දෙස බලද්දී පෙනී යන්නේ බන්ධනාගාර පද්ධතියේ පවතින දැවැන්ත ව්යුහාත්මක බිඳවැටීමයි.
දරාගත නොහැකි අධික තදබදය, සැකකරුවන් දීර්ඝ කාලයක් නඩු විභාගයකින් තොරව රිමාන්ඩ් භාරයේ තැබීම, අපරාධ නීතිය ක්රියාත්මක කිරීමේදී සිදුවන ප්රමාදයන්, මෙන්ම බන්ධනාගාර නිලධාරීන්ගේ සහ බාහිර බලපෑම් මෙම ප්රචණ්ඩකාරී සිදුවීම් පිටුපස ඇති ප්රධාන සාධක ලෙස හඳුනාගෙන තිබෙනවා.
1983 වැලිකඩ බන්ධනාගාර සමූලඝාතනය
ශ්රී ලංකා බන්ධනාගාර ඉතිහාසයේ අතිශය කළු පැල්ලමක් ලෙස 1983 කළු ජූලි වකවානුවේදී වැලිකඩ අධිආරක්ෂිත බන්ධනාගාරය තුළ සිදු වූ දෙමළ දේශපාලන සිරකරුවන් සමූලඝාතනය හඳුන්වා දිය හැකියි. ජූලි 25 සහ ජූලි 27 යන දෙදින තුළ අදියර දෙකකින් සිදු වූ මෙම ප්රහාරවලින් ත්රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත (PTA) යටතේ අත්අඩංගුවට ගෙන සිටි දෙමළ දේශපාලන සිරකරුවන් 53 දෙනෙකු සහ බන්ධනාගාර නියෝජ්ය නිලධාරීන් තිදෙනෙකු ජීවිතක්ෂයට පත් වුණා.
සිංහල සිරකරුවන් විසින් යකඩ පොලු, තියුණු ආයුධ සහ ලී පොලු යොදා ගනිමින් දෙමළ සිරකරුවන් අමානුෂික ලෙස ඝාතනය කළ අතර TELO සංවිධානයේ ප්රබලයින් වූ කුට්ටිමනී සහ ජෙගනාදන් මියයාමට පෙර ඔවුන්ගේ ඇස් ගලවා දැමූ බවටද තොරතුරු වාර්තා වුණා. සිරමැදිරිවල දොරගුළු සැලසුම් සහගතව විවෘත කර තැබීම සහ පහරදීමට පැමිණි සිරකරුවන්ට මත්පැන් ලබා දී උසිගැන්වීම පිටුපස බලධාරීන්ගේ වක්ර සහභාගීත්වය තිබූ බවට පසුව අනාවරණය වුවද කිසිවෙකුට එරෙහිව නීතිය ක්රියාත්මක වූයේ නැහැ.
1997 කළුතර සහ 2000 බිඳුණුවැව සිදුවීම්
1997 දෙසැම්බර් මාසයේදී කළුතර අධිආරක්ෂිත බන්ධනාගාරයේ ඇති වූ නොසන්සුන්තාවකදී සිංහල සිරකරුවන් පිරිසක් විසින් එල්ල කරන ලද ප්රහාරයකින් දෙමළ දේශපාලන සිරකරුවන් තිදෙනෙකු ඝාතනය වුණා.
එලෙසම, 2000 ඔක්තෝබර් මාසයේදී බිඳුණුවැව පිහිටි දෙමළ තරුණයින් රඳවා සිටි පුනරුත්ථාපන කඳවුරකට ප්රදේශවාසීන් සහ මැර පිරිසක් එකතු වී එල්ල කළ ප්රහාරයකින් දෙමළ තරුණයින් 27 දෙනෙකු ඝාතනය වූ අතර, ආරක්ෂාවට සිටි පොලිස් නිලධාරීන් එය වැළැක්වීමට කටයුතු නොකිරීම දැඩි ජාත්යන්තර විවේචනයට ලක් වුණා.
2012 වැලිකඩ බන්ධනාගාර ගැටුම
2012 නොවැම්බර් 9 සහ 10 යන දිනයන්හිදී වැලිකඩ බන්ධනාගාරය තුළ සිදු වූ ගැටුම අතිශය ආන්දෝලනාත්මකයි. නීති විරෝධී ද්රව්ය සෙවීම සඳහා පොලිස් විශේෂ කාර්ය බලකායේ (STF) නිලධාරීන් 300 කට ආසන්න පිරිසක් බන්ධනාගාරයට ඇතුළු වූ අතර, “චැපල් වාට්ටුව” පරීක්ෂා කිරීමට යාමේදී ගැටුම ආරම්භ වුණා. සිරකරුවන් බන්ධනාගාර ආයුධ ගබඩාව කඩා ස්වයංක්රීය ගිනි අවි අත්පත් කරගත් අතර, පසුව යුධ හමුදාව සන්නද්ධ රථ යොදා ගනිමින් බන්ධනාගාරයට ඇතුළු වී පාලනය තහවුරු කරගත්තා. මෙම සිදුවීමෙන් සිරකරුවන් 27 දෙනෙකු මියගියා.
මෙම සිද්ධියට අදාළව අධිකරණමය ක්රියාවලිය වසර ගණනාවක් ඇදී ගිය අතර, මහාධිකරණය මගින් මරණ දණ්ඩනය නියම වූ බන්ධනාගාර අධිකාරී එමිල් රංජන් මහතාව ද 2024 අගෝස්තු මාසයේදී ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය විසින් නිදොස් කොට නිදහස් කරනු ලැබුවා.
2017 කළුතර පාතාල ප්රහාරය
2017 පෙබරවාරි 27 වන දින කළුතර, එතනමඩල ප්රදේශයේදී බන්ධනාගාර බස් රථයකට එල්ල වූ සන්නද්ධ ප්රහාරයකින් පාතාල කල්ලි නායක “සමයං” ඇතුළු රැඳවියන් 5 දෙනෙකු සහ බන්ධනාගාර නිලධාරීන් 2 දෙනෙකු ජීවිතක්ෂයට පත් වුණා. මෙය සංවිධානාත්මක අපරාධ කල්ලිවල බලපෑම බන්ධනාගාරවලට එල්ල වී ඇති ආකාරය පැහැදිලි කළ සිදුවීමක්.
2020 කොවිඩ්-19 වසංගත සමයේ මහර සහ අනුරාධපුර ගැටුම්
2020 කොවිඩ්-19 වසංගත සමයේ අනුරාධපුර බන්ධනාගාරයේ සිදු වූ වෙඩි තැබීමකින් රැඳවියෙකු මියගිය අතර, 2020 නොවැම්බර් මාසයේදී මහර බන්ධනාගාරයේ විශාල ප්රචණ්ඩත්වයක් හටගත්තා. සාමාන්ය ධාරිතාව 1,000 ක් වූ මහර බන්ධනාගාරයේ රැඳවියන් 2,782 ක් රඳවා සිටීමත්, කොවිඩ් පරීක්ෂණ නොකළ රැඳවියන් වෙනත් බන්ධනාගාරවලින් මාරු කර යැවීමත් මීට මුලපිරුවා. ඇති වූ නොසන්සුන්තාවයේදී නිලධාරීන් එල්ල කළ වෙඩි තැබීම්වලින් රැඳවියන් 11 දෙනෙකු මියගිය අතර 107 දෙනෙකුට වැඩි පිරිසක් තුවාල ලැබුවා.
2021 ලොහාන් රත්වත්තේ රාජ්ය අමාත්යවරයාගේ සිදුවීම
2021 සැප්තැම්බර් 12 වන දින බන්ධනාගාර කළමනාකරණ රාජ්ය අමාත්ය ලොහාන් රත්වත්තේ මහතා බීමතින් අනුරාධපුර බන්ධනාගාරයට ඇතුළු වී, දෙමළ දේශපාලන සිරකරුවන් දෙදෙනෙකු දණගස්වා තමන්ගේ පෞද්ගලික ගිනි අවිය හිසට එල්ල කරමින් මරණීය තර්ජන එල්ල කිරීමේ සිදුවීම බන්ධනාගාර පද්ධතියට සිදුවන දේශපාලන බලපෑම ලොවටම හෙළි කළා. මෙම සිදුවීම නිසා අමාත්යවරයාට ධුරයෙන් ඉල්ලා අස්වීමට පවා සිදුවුණා.
ඓතිහාසික සිදුවීම් පිළිබඳ සංසන්දනාත්මක විශ්ලේෂණය
| වසර | බන්ධනාගාරය / ස්ථානය | ප්රධාන හේතුව | මියගිය සංඛ්යාව | තුවාල ලැබූ සංඛ්යාව | අධිකරණ/විමර්ශන තත්ත්වය |
| 1983 | වැලිකඩ බන්ධනාගාරය | කළු ජූලි වාර්ගික කෝලාහල, දෙමළ විරෝධී උසිගැන්වීම් | 53 | නොදන්නා ප්රමාණය | කිසිදු පුද්ගලයෙකු වරදකරු කර නැත |
| 1997 | කළුතර බන්ධනාගාරය | වාර්ගික ගැටුම් සහ සිරකරුවන් අතර නොසන්සුන්තාව | 03 | නොදන්නා ප්රමාණය | පූර්ණ නීතිමය වගවීමක් සිදු වී නැත |
| 2000 | බිඳුණුවැව මධ්යස්ථානය | දෙමළ තරුණයින් රඳවා තැබීමට එරෙහි බාහිර මැර ප්රහාර | 27 | බහුතරයකට තුවාල | චූදිතයින් පසුව නිදහස් කෙරිණි |
| 2012 | වැලිකඩ බන්ධනාගාරය | STF සෝදිසි මෙහෙයුම, අවි අත්පත් කරගැනීම, වෙඩි හුවමාරුව | 27 | 40 | ශ්රේෂ්ඨාධිකරණ අභියාචන මගින් නිදොස් කොට නිදහස් විය |
| 2017 | කළුතර (එතනමඩල) | පාතාල කල්ලි අතර වෛරය, බස් රථයට සන්නද්ධ ප්රහාරය | 07 | කිහිප දෙනෙකුට තුවාල | පොලිස් පරීක්ෂණ පැවැත්විණි |
| 2020 | මහර බන්ධනාගාරය | කොවිඩ්-19 භීතිය, තදබදය, නොසැලකිලිමත් රැඳවියන් මාරු කිරීම | 11 | 107 කට අධික | අධිකරණ අමාත්යාංශ කමිටු වාර්තාව ඉදිරිපත් විය |
| 2021 | අනුරාධපුර බන්ධනාගාරය | රාජ්ය අමාත්යවරයා බීමතින් ඇතුළු වී ගිනි අවි පෙන්වා තර්ජනය කිරීම | 00 | 00 | අමාත්යවරයා ඉල්ලා අස් විය; HRCSL පරික්ෂණ පැවැත්වීය |
පද්ධතිමය දුර්වලතා සහ ඉදිරි මාවත
ශ්රී ලංකා මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාවේ (HRCSL) අධ්යයනවලින් හෙළි වී ඇත්තේ බන්ධනාගාර තුළ පවතින අමානුෂික කොන්දේසි, වැසිකිලි පහසුකම් නොමැතිකම, සහ අපිරිසිදු ආහාර (“කල්දේරම් බත”) හේතුවෙන් සිරකරුවන් දැඩි පීඩනයකට ලක්වන බවයි. මීට අමතරව, සිදුවන ඝාතන සම්බන්ධයෙන් කිසිවෙකුත් වරදකරුවන් නොවීම හරහා ගොඩනැගී ඇති “දණ්ඩමුක්තියේ සංස්කෘතිය” නිසා පද්ධතියේ පරිපාලනය තවදුරටත් අඩපණ වී ඇත.
මෙම අර්බුදයෙන් ගොඩඒමට නම්,
1. සුළු වැරදි සඳහා රිමාන්ඩ් කිරීම වෙනුවට ඇප ලබා දීම නම්යශීලී කිරීම සහ නඩු විභාග කඩිනම් කිරීම.
2. ත්රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත (PTA) වැනි අතිවිශේෂ නීති මානව හිමිකම් ප්රමිතීන්ට අනුකූලව සංශෝධනය කිරීම.
3. බන්ධනාගාර ගොඩනැගිලි නවීකරණය කර අවම සනීපාරක්ෂක හා සෞඛ්ය පහසුකම් තහවුරු කිරීම.
4. බන්ධනාගාර පද්ධතියට ස්වාධීන අධීක්ෂණ යාන්ත්රණයක් ලබා දී දේශපාලන මැදිහත්වීම් සම්පූර්ණයෙන්ම නතර කිරීම අත්යවශ්ය වේ.
Call to Action (CTA)
මෙම ලිපිය ගැන ඔබ සිතන්නේ කුමක්ද? ඔබේ අදහස් අප හා බෙදාගන්න. මෙය ඔබේ මිතුරන් සහ පවුලේ අය සමඟත්, ඔබේ සමාජ මාධ්ය ගිණුම් වලත් share කර සංවාදයක් ආරම්භ කරන්න.
