2026 ජූලි මාසයේ අගභාගය වන විට ශ්රී ලංකාව මුහුණ දෙමින් සිටින්නේ මෑත ඉතිහාසයේ දැකගත හැකි වූ බරපතළම මහජන සෞඛ්ය අභියෝගයකටයි. සෞඛ්ය අමාත්යාංශයේ ජාතික ඩෙංගු මර්දන ඒකකයේ නවතම දත්තයන්ට අනුව, ජූලි 26 වන දින වන විට දිවයින පුරා වාර්තා වී ඇති සමස්ත ඩෙංගු රෝගීන් සංඛ්යාව 81,511 දක්වා ඉහළ ගොස් ඇති අතර, ඩෙංගු ආශ්රිත මරණ සංඛ්යාව 61 ක් ලෙස සටහන් වෙනවා.
කෙසේ වෙතත්, අපගේ සෞඛ්ය පද්ධතියේ සක්රීය සායනික පරිචරණය හේතුවෙන් රෝගී මරණ අනුපාතිකය (Case Fatality Rate) 0.07% ක් වැනි සාපේක්ෂව පහළ මට්ටමක පවත්වා ගැනීමට හැකිවීම යම් අස්වැසිල්ලක්.
මාසික වර්ධනය සහ කාලානුක්රමික ප්රවණතාව
වසරේ මුල් මාස හතර තුළ රෝගීන් වාර්තා වීම සාපේක්ෂව පාලනය වූ මට්ටමක පැවතියද, මැයි මාසයේ සිට ආරම්භ වූ නිරිතදිග මෝසම් වර්ෂාවත් සමඟ රෝගීන්ගේ දැවැන්ත ශීඝ්ර වර්ධනයක් නිරීක්ෂණය වුණා. විශේෂයෙන්ම ජූනි (21,534) සහ ජූලි (26,136) යන මාස දෙක තුළ පමණක් වාර්තා වූ රෝගීන් සංඛ්යාව 47,670 ක්. මෙය වසරේ සමස්ත රෝගීන්ගෙන් 58.48% ක ප්රතිශතයක්.
| මාසය | වාර්තා වූ ඩෙංගු රෝගීන් සංඛ්යාව | සමස්තයට අනුපාතය (%) | වසංගතවේදී තත්ත්වය සහ පාරිසරික බලපෑම |
| ජනවාරි 2026 | 7,866 | 9.65% | අන්තර්-මෝසම් ස්ථාවර ව්යාප්තිය |
| පෙබරවාරි 2026 | 5,721 | 7.02% | අඩු සග්රාමී මට්ටම |
| මාර්තු 2026 | 6,013 | 7.38% | ස්ථාවර පසුබිම් රෝගී මට්ටම |
| අප්රේල් 2026 | 5,651 | 6.93% | නිරිතදිග මෝසමට පෙර සංක්රාන්ති අවධිය |
| මැයි 2026 | 8,590 | 10.54% | නිරිතදිග මෝසම් වර්ෂාව ආරම්භය සමග ඉහළ යාම |
| ජූනි 2026 | 21,534 | 26.42% | සුළි සුළං බලපෑම් සහ නාගරික ජල තල ඇතිවීම |
| ජූලි 2026 (ජූලි 26 දක්වා) | 26,136 | 32.06% | උපරිම වසංගත කූටප්රාප්තිය |
මෙම ක්ෂණික ඉහළ යාමට මූලික හේතු දෙකක් හඳුනාගෙන තිබෙනවා.
1. පාරිසරික සාධක- ධාරානිපාත වර්ෂාව සහ සුළි සුළං තත්ත්වයන් නිසා නාගරික ප්රදේශවල මදුරුවන් බෝවන ස්ථාන විශාල ලෙස නිර්මාණය වීම.
2. DENV-2 ප්රභේදයේ ආධිපත්යය- පරීක්ෂා කරන ලද සාම්පලවලින් 75% කට ආසන්න ප්රමාණයක දක්නට ලැබෙන්නේ DENV-2 සෙරෝටයිපයයි. මෙම ප්රභේදය වේගයෙන් පැතිරෙන අතර තීව්ර සායනික සංකූලතා ඇති කිරීමට සමත් වෙනවා.
ප්රධාන කේන්ද්රස්ථානය: බස්නාහිර පළාත
රෝග ව්යාප්තියේ වැඩිම බලපෑම එල්ල වී ඇත්තේ බස්නාහිර පළාතටයි. සමස්ත රෝගීන්ගෙන් 52.91% ක්ම (රෝගීන් 43,132 ක්) වාර්තා වන්නේ මෙම පළාතෙන්.
| පළාත / දිස්ත්රික්කය | වාර්තා වූ ඩෙංගු රෝගීන් සංඛ්යාව | ජාතික සමස්තයට ප්රතිශතය (%) |
| බස්නාහිර පළාත | 43,132 | 52.91% |
| – ගම්පහ දිස්ත්රික්කය | 17,280 | 21.20% |
| – කොළඹ දිස්ත්රික්කය | 16,213 | 19.89% |
| – කළුතර දිස්ත්රික්කය | 4,545 | 5.58% |
| දකුණු පළාත | 12,143 | 14.90% |
| – මාතර දිස්ත්රික්කය | 5,534 | 6.79% |
| මධ්යම පළාත | 6,686 | 8.20% |
| – මහනුවර දිස්ත්රික්කය | 4,827 | 5.92% |
| සබරගමුව පළාත | 6,607 | 8.10% |
| – රත්නපුර දිස්ත්රික්කය | 4,428 | 5.43% |
දිවයින පුරා සෞඛ්ය වෛද්ය නිලධාරී (MOH) කොට්ඨාස 175 ක් අධි-අවදානම් කලාප ලෙස ප්රකාශයට පත් කර ඇති අතර, ජූලි මාසයේ දෛනිකව වාර්තා වූ නව රෝගීන්ගේ සාමාන්ය අගය 2,391 ක් තරම් ඉහළ මට්ටමක පැවතුණා.
වාහක ජීවවිද්යාව සහ බෝවන ස්ථාන
ඩෙංගු පරපෝෂිතයා ගෙන යන Aedes aegypti සහ Aedes albopictus මදුරුවන්ගේ බිත්තරවලට වියළි කාලගුණය හමුවේ වුවද මාස 6 ක් හෝ ඊට වැඩි කාලයක් ක්ෂය නොවී පැවැතීමේ හැකියාවක් පවතිනවා. වර්ෂාව ලැබීමත් සමඟ මෙම බිත්තර ජලය හා ගැටී ක්ෂණිකව කීටයන් බවට පත්වෙනවා.
ප්රධාන මදුරු බෝවන ස්ථාන,
* අවිධිමත් ලෙස බැහැර කළ ප්ලාස්ටික් භාජන, ටින්, කෑන්, සහ පොල්කටු
* භාවිතයෙන් ඉවත් කළ රබර් ටයර් සහ ඉදිකිරීම් භූමි
* බහු-මහ ගොඩනැගිලිවල වැහි පීලි, ශීතකරණ ජල තැටි, සහ මල් පෝච්චි
රාජ්ය ප්රතිචාරය – ගුවන් හමුදා ඩ්රෝන තාක්ෂණය සහ නීතිය ක්රියාත්මක කිරීම
වසංගතය පාලනය සඳහා රජය සහ ආරක්ෂක අංශ ඒකාබද්ධ මෙහෙයුම් දියත් කර තිබෙනවා.
* ගුවන් හමුදා ඩ්රෝන යොදවා ගැනීම – සාම්ප්රදායික පරීක්ෂකවරුන්ට ළඟාවීමට නොහැකි උසස් ගොඩනැගිලි, වසා දමා ඇති කර්මාන්තශාලා, සහ වැහි පීලි නිරීක්ෂණය සඳහා ශ්රී ලංකා ගුවන් හමුදාවේ ඩ්රෝන තාක්ෂණය භාවිත කෙරෙනවා.
* “Stop Dengue Now” වැඩසටහන – ත්රිවිධ හමුදාව, පොලීසිය සහ සිවිල් ආරක්ෂක බලකාය එක්ව පරිශ්ර පරීක්ෂාව නීතියට අනුකූලව සිදු කරනවා.
* මොරටුව විශ්වවිද්යාලය වසා දැමීම – පරිශ්රය තුළ ඩෙංගු ව්යාප්ති අවදානම ඉහළ යාම හේතුවෙන් මොරටුව විශ්වවිද්යාලය ජූලි 6 වන දින සිට සති දෙකක කාලයකට තාවකාලිකව වසා දැමීමට පාලනාධිකාරිය පියවර ගත්තා.
අතිශය තීරණාත්මක සෞඛ්ය උපදෙස්: ස්වයං-ඖෂධකරණයෙන් වළකින්න
උණ තත්ත්වයකදී ඔබ ගත යුතු සහ නොගත යුතු ඖෂධ පිළිබඳ සෞඛ්ය අංශ ලබාදෙන මෙම උපදෙස් කෙරෙහි දැඩි ලෙස අවධානය යොමු කරන්න.
* භාවිත කළ හැක්කේ- නියමිත මාත්රාවෙන් යුත් පැරසිටමෝල් (Paracetamol) පමණි.
* සම්පූර්ණයෙන්ම තහනම් ඖෂධ (NSAIDs)- ඇස්ප්රීන් (Aspirin), ඉබියුප්රොෆෙන් (Ibuprofen), මෙෆෙනමික් ඇසිඩ් (Mefenamic Acid), ඩයික්ලොෆෙනැක් (Diclofenac) සහ ස්ටෙරොයිඩ් ඖෂධ.
ඇයි NSAIDs තහනම්? මෙම ඖෂධ මඟින් රුධිරයේ ප්ලේට්ලට් (Platelets) ක්රියාකාරීත්වය අඩපණ වී, ශරීරයේ අභ්යන්තර රුධිර වහනය වැඩිවීම සහ ඩෙංගු රක්තපාත තත්ත්වය (Dengue Hemorrhagic Fever) ඉතා ඉක්මනින් තීව්ර විය හැක.
උණ වැළඳී තෙවන දිනයේදී (Day 3) අනිවාර්යයෙන්ම සම්පූර්ණ රුධිර පරීක්ෂාවක් (FBC) සිදු කර සුදුසුකම් ලත් වෛද්යවරයෙකු හමු වී උපදෙස් ලබාගැනීමට වගබලා ගන්න.
Call to Action (CTA)
මෙම ලිපිය ගැන ඔබ සිතන්නේ කුමක්ද? ඔබේ අදහස් අප හා බෙදාගන්න. මෙය ඔබේ මිතුරන් සහ පවුලේ අය සමඟත්, ඔබේ සමාජ මාධ්ය ගිණුම් වලත් share කර සංවාදයක් ආරම්භ කරන්න.
