2026 වසර සඳහා වන අයවැය යෝජනා මඟින් රජය සැලසුම් කර තිබූ බරපතළ බදු සංශෝධනයක් අවසන් මොහොතේ හකුලා ගැනීමට ශ්රී ලංකා රජයට සිදු විය. එකතු කළ අගය මත බද්ද (VAT) සහ සමාජ ආරක්ෂණ දායකත්ව බද්ද (SSCL) සඳහා වන වාර්ෂික පිරිවැටුම් ලියාපදිංචි සීමාව රුපියල් මිලියන 60 සිට රුපියල් මිලියන 36 දක්වා බිම හෙළීමට ගිය මෙම යෝජනාව ක්රියාත්මක නොකරන බව 2026 ජූනි 23 වැනි දින පාර්ලිමේන්තුවේදී නිල වශයෙන් ප්රකාශයට පත් කෙරිණි. ආර්ථික සංවර්ධන නියෝජ්ය අමාත්ය නිශාන්ත ජයවීර මහතා විසින් සිදු කරන ලද මෙම ප්රකාශය, මෙරට සුළු හා මධ්ය පරිමාණ ව්යාපාරිකයන් (SMEs) සැනසුම් සුසුම් හෙලූ තීරණයක් විය.
මුලින්ම මෙම සංශෝධනය ඇතුළත් සමාජ ආරක්ෂණ දායකත්ව බදු (සංශෝධන) පනත් කෙටුම්පත 2026 අප්රේල් 7 වන දින පාර්ලිමේන්තුවේදී සම්මත වූ අතර, එය 2026 ජූලි 1 දින සිට ක්රියාත්මක වීමට නියමිතව තිබුණි. කෙසේ වෙතත්, ව්යාපාරික ප්රජාවෙන්, බදු වෘත්තිකයන්ගෙන් සහ විපක්ෂ මන්ත්රීවරුන්ගෙන් එල්ල වූ දැඩි හා අඛණ්ඩ විරෝධය මෙන්ම විවිධ සාර්ව ආර්ථික සාධක හමුවේ රජයට සිය තීරණය වෙනස් කිරීමට සිදු විය.
විශේෂයෙන් මේ සදහා නිරන්තරයෙන් කතා කළ දේපලක් සිටිනවා. ඒ තමයි පාර්ලිමේන්තු මන්ත්රී හර්ෂද සිල්වා සහ ආර්ථික විශ්ලේෂක ගයන්ත දෙහිවත්ත. එපමනක් නොව ඔවුන්ගේ එම අදහස් Seylan News වෙබ් අඩවිය, අරුණ පුවත් පත ඇතුළු අනෙකුත් පුවත් පත් ඔස්සේ ජනතාව අතරට ගෙන ගියා. එම නිසා එම පාර්ශවයන්ට මෙම ජයග්රහනයේ කොටස්කරුවන් වෙනවා.
මෙම තීරණයේ ඇති වඩාත්ම කැපී පෙනෙන කරුණක් වන්නේ, රජය ප්රතිපත්තිය අත්හැරීමට දින කිහිපයකට පෙර පවා දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුවේ ප්රාදේශීය කාර්යාල මෙම නව බදු සීමාව ක්රියාත්මක කිරීමට දැඩි සූදානමකින් පසුවීමයි. නිදසුනක් වශයෙන්, නුවරඑළිය දිස්ත්රික්කයේ දේශීය ආදායම් ජ්යෙෂ්ඨ නියෝජ්ය කොමසාරිස් ඊ.ඩී. කරුණාරත්න මහතා විසින් ව්යාපාරිකයන් දැනුවත් කිරීමේ වැඩමුළුවකදී ප්රකාශ කර තිබුණේ දෛනික පිරිවැටුම රුපියල් 100,000 (වාර්ෂිකව රුපියල් මිලියන 36) ඉක්මවන සෑම සිල්ලර, තොග හෝ නිෂ්පාදන ආයතනයක්ම ජූලි 1 දින සිට වැට් සහ එස්.එස්.සී.එල් සඳහා අනිවාර්යයෙන්ම ලියාපදිංචි විය යුතු බවයි. සෘජු බදු ආදායම් ප්රමාණවත් නොවීම නිසා වක්ර බදු පදනම පුළුල් කර රජයේ ආදායම ආරක්ෂා කර ගැනීම මෙම පියවරෙහි අරමුණ බව ඔහු පැහැදිලි කළේය. කෙසේ වෙතත්, මෙම පරිපාලනමය සූදානම් කිරීම් මධ්යයේ වුවද, අවසාන මොහොතේ රජය විසින් මෙම තීරණය අකුලා ගැනීමෙන් පෙනී යන්නේ ප්රතිපත්ති සම්පාදනය සහ ක්ෂේත්ර මට්ටමේ යථාර්ථය අතර පැවති බරපතළ පරස්පරතාවයයි.
බදු සීමාවන්හි වෙනස්වීම් එක බැල්මකින්
යෝජිත බදු සංශෝධන පැකේජය යටතේ ක්රියාත්මක වීමට තිබූ සීමාවන් සහ අවසාන වශයෙන් රඳවා ගැනීමට තීරණය කළ සීමාවන් පහත වගුවෙන් පැහැදිලි වේ.
| බදු කාණ්ඩය (Tax Category) | පෙර පැවති සහ වත්මන් තත්ත්වය (Previous & Retained Status) | යෝජිත සංශෝධනය (Proposed Dropped Amendment) | ක්රියාත්මක වීමට නියමිතව තිබූ දිනය (Originally Scheduled Date) |
| වාර්ෂික වැට් ලියාපදිංචි සීමාව (Annual VAT Threshold) | රුපියල් මිලියන 60 | රුපියල් මිලියන 36 | 2026 ජූලි 1 |
| වාර්ෂික SSCL ලියාපදිංචි සීමාව (Annual SSCL Threshold) | රුපියල් මිලියන 60 | රුපියල් මිලියන 36 | 2026 ජූලි 1 |
| කාර්තුමය SSCL ලියාපදිංචි සීමාව (Quarterly SSCL Threshold) | රුපියල් මිලියන 15 | රුපියල් මිලියන 9 | 2026 ජූලි 1 |
| මෝටර් රථ ආනයනය මත SSCL | බදු නිදහස් කර තිබීම | ආනයන මට්ටමේදීම බද්දට යටත් කිරීම | 2026 මැයි 1 (ක්රියාත්මක විය) |
| මෝටර් රථ තොග සහ සිල්ලර වෙළඳාම මත SSCL | බද්දට යටත් වීම | බද්දෙන් නිදහස් කිරීම | 2026 මැයි 1 (ක්රියාත්මක විය) |
නියෝජ්ය අමාත්ය නිශාන්ත ජයවීර මහතා සඳහන් කළ පරිදි, “දිත්වා” (Ditwah) සුළි කුණාටුවෙන් ඇති වූ ස්වාභාවික විපත් සහ මැදපෙරදිග කලාපයේ හටගත් යුදමය වාතාවරණය හේතුවෙන් දේශීය ව්යාපාර දැඩි පසුබෑමකට ලක්ව තිබූ බැවින්, මෙවැනි බදු බරක් පැටවීමට මෙය සුදුසුම අවස්ථාව නොවන බව කැබිනට් මණ්ඩලය සහ ජනාධිපතිවරයා තීරණය කර ඇත. තවද, ජනමාධ්ය නියෝජ්ය අමාත්ය ආචාර්ය කෞශල්යා ආරියරත්න මහත්මිය ප්රකාශ කළේ, දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුවට නව බදු එකතු කිරීමේ යාන්ත්රණ සකස් කර ගැනීමට සහ පරිපාලනමය වශයෙන් සූදානම් වීමට තවදුරටත් කාලය අවශ්ය බව රජයේ මුදල් පිළිබඳ කාරක සභාවේදී (CoPF) තීරණය වූ බවයි. ඒ අනුව නීතිපතිවරයාගේ අනුමැතිය ඇතිව කාරක සභා අවස්ථාවේදී මෙම සංශෝධනය ඉවත් කර ගැනීමට පියවර ගෙන ඇත.
මෙම නීතිමය ක්රියාවලිය සිදුවන අතරතුර, මධ්යම බැංකු පනත යටතේ අපනයනකරුවන්ට තම ආදායමෙන් සියයට 10ක් දක්වා දේශීය ඩොලර් බැඳුම්කරවල ආයෝජනය කිරීමට අවසර දීමේ නව රෙගුලාසි ද අනුමත විය. කෙසේ වෙතත්, ක්රීඩා අමාත්යාංශයේ සහ මෝටර් රථ අංශයේ බදු ප්රතිපත්ති සම්බන්ධයෙන් KPMG ශ්රී ලංකා ආයතනය පෙන්වා දුන්නේ 2026 මාර්තු 31 දින වන විට පැවති මෝටර් රථ තොග සඳහා සංක්රාන්ති කාලීන බදු ප්රතිපාදන නොමැති වීම විශාල ගැටලුවක් වූ බවයි.
පාර්ලිමේන්තුව කැළඹූ ආචාර්ය හර්ෂ ද සිල්වාගේ ‘බදු තර්කය’
මෙම බදු සංශෝධනයට එරෙහිව පාර්ලිමේන්තුව තුළ සහ රජයේ මුදල් පිළිබඳ කාරක සභාව (CoPF) තුළ තාර්කික මෙන්ම ප්රබල සටනක් මෙහෙයවනු ලැබුවේ එහි සභාපති, ආචාර්ය හර්ෂ ද සිල්වා මහතා විසිනි. ඔහු දිගින් දිගටම පෙන්වා දුන්නේ මෙම බදු සීමාව පහත හෙළීම මඟින් කුඩා ව්යාපාරිකයන් දැඩි අපහසුතාවයට පත්වන අතර, ලියාපදිංචි නොවන ව්යාපාරිකයන් සඳහා රුපියල් මිලියනයක් වැනි අතිවිශාල දඩ මුදල් පැනවීමට රජය සූදානම් වන බවයි.
කැස්කේඩින් ආචරණය (Cascading Effect) යනු කුමක්ද?
ආචාර්ය හර්ෂ ද සිල්වා මහතා මතු කළ ප්රධාන ආර්ථික තර්කයක් වූයේ වක්ර බදුකරණයේ පවතින සැබෑ අනතුරයි. නාමිකව වැට් බද්ද 18% ලෙස ප්රකාශ වුවද, සැපයුම් දාමයේ විවිධ මට්ටම්වලදී එස්.එස්.සී.එල් බද්ද පැනවීම (බද්ද මත බද්ද වැදීම හෙවත් කැස්කේඩින් ආචරණය) නිසා පාරිභෝගිකයා මත පැටවෙන සැබෑ බදු බර 22%ක් වන බව ඔහු සංඛ්යාලේඛන සහිතව පෙන්වා දුන්නේය.
එසේම, ඔන්ලයින් සූදු ක්රීඩා (online casinos) සහ ඔට්ටු ඇල්ලීමේ යෙදවුම් නිසි පරිදි බදු දැලට හසුකර නොගෙන, දේශීය ඩිජිටල් සේවා සපයන්නන් මත පමණක් අසමමිතික ලෙස බදු පටවමින්, කුඩා ව්යාපාරිකයන් මත බර පැටවීම අසාධාරණ බව ඔහු තර්ක කළේය. කුඩා ව්යාපාරිකයන් වෙනුවෙන් සහ පාරිභෝගිකයන් මුහුණ දීමට ගිය මෙම බරපතළ බදු පීඩනය වැළැක්වීම උදෙසා පාර්ලිමේන්තු මට්ටමින් අඛණ්ඩව හඬ නැඟූ ආචාර්ය හර්ෂ ද සිල්වා මහතාට සමස්ත දේශීය ව්යාපාරික ප්රජාවගේ සහ පොදු මහජනතාවගේ හෘදයාංගම ස්තුතිය හිමිවිය යුතුය. මෙම බදු සීමාව රුපියල් මිලියන 60 මට්ටමේම පවත්වා ගැනීමට හැකිවීම රජයේ ජයග්රහණයක් නොව මහජනතාවගේ සහ ඒ වෙනුවෙන් පෙනී සිටි නායකයන්ගේ සැබෑ ජයග්රහණයක් බව නිවැරදිව පෙන්වා දිය හැකිය.
“කාර්තුමය වැට් උගුල” (Quarterly VAT Trap) හෙළි කළ ගයන්ත දෙහිවත්ත
මෙම බදු අරගලයේදී පාර්ලිමේන්තුවෙන් පිටත සිටිමින් සුවිශේෂී බුද්ධිමය සහ පර්යේෂණාත්මක දායකත්වයක් සපයන ලද්දේ ප්රමුඛ ව්යවසායකයෙකු මෙන්ම ප්රකට ආර්ථික විශ්ලේෂකයෙකු වන ගයන්ත දෙහිවත්ත මහතා විසිනි. රජය සහ මහ බැංකුව දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ (GDP) වර්ධනයක් සහ බදු ඉලක්ක සපුරා ගැනීමක් ගැන පුරසාරම් දොඩන පසුබිමක, රටේ සැබෑ දිළිඳුකම 25% දක්වා ඉහළ ගොස් ඇති බවත් ඉදිරියේදී එය 33% දක්වා වර්ධනය විය හැකි බවත් පෙන්වා දෙමින් ඔහු රජයේ ආර්ථික මවාපෑම් රට හමුවේ හෙළිදරව් කළේය.
දෙහිවත්ත මහතා විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද වඩාත්ම විද්යාත්මක ආර්ථික විශ්ලේෂණය වූයේ “කාර්තුමය වැට් උගුල” (Quarterly VAT Trap) පිළිබඳ පැහැදිලි කිරීමයි. වසරකට මිලියන 36ක බදු සීමාව යනු එක් කාර්තුවකට (මාස 3කට) රුපියල් මිලියන 9ක සීමාවකි. යම් කුඩා ව්යාපාරිකයෙකුගේ වාර්ෂික ආදායම මිලියන 36 සීමාව ඉක්මවා නොගියද, අවුරුදු හෝ නත්තල් වැනි උත්සව සමයක් ඇතුළත් එක් නිශ්චිත කාර්තුවකදී පමණක් ඔහුගේ ආදායම මිලියන 9 සීමාව ඉක්මවා ගියහොත්, ඔහුට අනිවාර්යයෙන්ම වැට් සඳහා ලියාපදිංචි වී බදු ගෙවීමට සිදු වේ.
මෙම ක්රියාවලිය නිසා කුඩා ව්යාපාරිකයාට පාරිභෝගිකයාට ලබා දුන් සුවිශේෂී වට්ටම් ලබා දීමට නොහැකි වන අතර, මහා පරිමාණ ව්යාපාර සමඟ මිල තරඟකාරීත්වයෙන් ඔවුන් පරාජය වේ. ශ්රී ලංකාවේ වෘත්තීය ගණකාධිකාරීවරුන්ගේ හිඟකම සහ කුඩා ව්යාපාර සතු සීමිත මූල්ය ද්රවශීලතාවය නිසා අවසානයේ මෙම බදු උගුල හේතුවෙන් ව්යාපාර වසා දැමීමට සිදුවන බව ඔහු පෙන්වා දුන්නේය. රජයේ වැරදි ආර්ථික මවාපෑම් සහ බදු ප්රතිපත්ති හමුවේ සුළු පරිමාණ ව්යාපාරිකයා ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා විද්යාත්මක විශ්ලේෂණයන් ඉදිරිපත් කරමින් මහජන මතය සන්නද්ධ කළ ආර්ථික විශ්ලේෂක ගයන්ත දෙහිවත්ත මහතාට ද දේශීය ව්යවසායක ප්රජාවේ සහ පොදු ජනතාවගේ ගෞරවනීය ස්තුතිය හිමිවිය යුතුය.
ඉදිරි දැක්ම – බදු සාධාරණත්වය උදෙසා ගත යුතු පියවර
මෙම බදු ප්රතිපත්තිමය වෙනස්කම්වලින් ශ්රී ලංකාවේ ඉදිරි ආර්ථික ගමන සහ ප්රතිපත්ති සම්පාදනය පිළිබඳව පුළුල් පාඩම් රැසක් ඉගෙනගත හැකිය.
* බදු පදනම පුළුල් කිරීමේ සාධාරණත්වය – බදු පදනම පුළුල් කිරීමේදී කුඩා ව්යාපාරිකයන් පමණක් ඉලක්ක නොකර, මහා පරිමාණ බදු පැහැර හරින්නන් සහ සූදු කර්මාන්තය වැනි අංශ විධිමත්ව බදුකරණයට ලක් කළ යුතුය.
* බදු ක්රමවේදයන් සරල කිරීම – සමාජ ආරක්ෂණ දායකත්ව බද්ද (SSCL) සහ එකතු කළ අගය මත බද්ද (VAT) වෙන වෙනම පවත්වාගෙන යාම වෙනුවට ඒවා තනි බදු පද්ධතියක් ලෙස ඒකාබද්ධ කිරීම මඟින් පරිපාලන පිරිවැය සහ ව්යාපාරික පීඩනය අවම කළ හැකිය.
* ස්වේච්ඡා බදු ලියාපදිංචිය – බදු ලියාපදිංචි සීමාව මිලියන 60 මට්ටමේ පැවතුණද, ඊට අඩු පිරිවැටුමක් සහිත කුඩා හා මධ්ය පරිමාණ ව්යාපාරිකයන්ට ස්වේච්ඡාවෙන් වැට් බදු සඳහා ලියාපදිංචි වීමට අවස්ථාව ලබා දීමෙන් ඔවුන්ගේ ව්යාපාරික විශ්වාසය තහවුරු කළ හැකිය.
මෙම සමස්ත ප්රතිපත්තිමය විශ්ලේෂණයට අනුව පෙනී යන්නේ, ආචාර්ය හර්ෂ ද සිල්වා සහ ගයන්ත දෙහිවත්ත යන මහත්වරුන් සිදු කළ මැදිහත් වීම් ශ්රී ලංකාවේ ආර්ථික ස්ථාවරත්වයට සහ ව්යවසායකත්ව ක්ෂේත්රයේ ආරක්ෂාවට අතිශයින්ම තීරණාත්මක බලපෑමක් එල්ල කළ බවයි.
Call to Action (CTA)
මෙම ලිපිය ගැන ඔබ සිතන්නේ කුමක්ද? ඔබේ අදහස් අප හා බෙදාගන්න. මෙය ඔබේ මිතුරන් සහ පවුලේ අය සමඟත්, ඔබේ සමාජ මාධ්ය ගිණුම් වලත් share කර සංවාදයක් ආරම්භ කරන්න.
