මෙම ලිපිය දෙරණ නාලිකාවේ ඊයේ (06) රාත්රියේ විකාශය වූ අලුත් පාර්ලිමේන්තුවට සහභාගී වූ විද්වතුන් දැක්වූ අදහස් එකතු කර සකසන ලද ලිපියකි.
බදු වැඩිවීම ජීවන වියදමට බලපාන්නේ කොහොමද? අලුත් වැට් සංශෝධන ගැන ආර්ථික විද්යාඥයන් පවසන තිත්ත ඇත්ත මෙන්න.
ශ්රී ලාංකික අප සැමගේ මුළුතැන්ගෙයි සිට දරුවාගේ උපකාරක පන්ති ගාස්තුව දක්වා සෑම දෙයකටම බදු යන්න අද තීරණාත්මක සාධකයක් වී තිබෙනවා. පසුගියදා නිකුත් වූ අති විශේෂ ගැසට් පත්රයක් මඟින් හඳුන්වා දුන් එකතු කළ අගය මත බදු (VAT) සංශෝධන පනත් කෙටුම්පත මේ වන විට සමාජයේ දැඩි කතාබහට ලක්ව ඇත. මෙය තවමත් පනතක් ලෙස සම්මත නොවූවත්, එහි අන්තර්ගතය අපගේ සාක්කුවට දැනෙන ආකාරය පිළිබඳව විද්වත් මණ්ඩලයක් විසින් සිදුකළ විශ්ලේෂණයක් ඇසුරින් මෙම ලිපිය සැකසේ.
මේ සදහා එක්වූ ආර්ථික විශ්ලේෂක ගයන්ත දෙහිවත්ත මහතා සිය අදහස් දැක්වීම ආරම්භ කළේම මෙරට මධ්යම පන්තිය මුහුණ දෙන බරපතල අර්බුදය ස්පර්ශ කරමිනි.
ඔහුගේ විශ්ලේෂණයේ ප්රධාන කරුණු මෙසේ සංක්ෂිප්ත කළ හැකිය.
මධ්යම පන්තිය දරිද්රතාවයට ඇද වැටීම
ගයන්ත දෙහිවත්ත මහතා පෙන්වා දෙන්නේ ජනලේඛන හා සංඛ්යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුවේ දත්තවලට අනුව ශ්රී ලංකාවේ මධ්යම පන්තිය ඉතා ශීඝ්රයෙන් දරිද්රතා රේඛාවෙන් පහළට ඇද වැටෙමින් පවතින බවයි. මීට පෙර යම් මට්ටමක ස්ථාවරත්වයක් භුක්ති විඳි පිරිස් පවා වර්තමාන බදු ප්රතිපත්තිය හමුවේ දැඩි පීඩනයකට පත්ව සිටිති.
බදු ප්රතිපත්තියේ සෘජු බලපෑම
ඔහුට අනුව, මෙම තත්ත්වයට මෙරට ක්රියාත්මක බදු ප්රතිපත්තිය සෘජුවම බලපා ඇත. විශේෂයෙන්ම,
ආදායම් බදු (Income Tax) ඉහළ යාම නිසා මධ්යම පාන්තික වෘත්තිකයන්ගේ අත රැඳෙන ශුද්ධ ආදායම (Disposable Income) අඩු වීම.
ඒ අතරම වැට් (VAT) වැනි වක්ර බදු හරහා එදිනෙදා භාණ්ඩ හා සේවා මිල ඉහළ යාම නිසා ඔවුන්ගේ වියදම් දැරිය නොහැකි ලෙස වැඩි වීම.
නිෂ්පාදන ක්රියාවලියට වන බාධාව
ගයන්ත මහතා මතු කරන තවත් වැදගත් කරුණක් වන්නේ අධික බදු බර නිසා කුඩා හා මධ්ය පරිමාණ ව්යවසායකයන් (SMEs) අධෛර්යමත් වීමයි. නිෂ්පාදන පිරිවැය ඉහළ යාම සහ පාරිභෝගිකයාගේ මිලදී ගැනීමේ ශක්තිය හීන වීම නිසා ව්යාපාර කඩා වැටීමේ අවදානමක් පවතින බව ඔහු පෙන්වා දෙයි.
ඔහුගේ සමස්ත ප්රවේශය වන්නේ බදු අය කිරීමේදී රටේ නිෂ්පාදන බලවේග සහ මධ්යම පන්තිය ආරක්ෂා වන පරිදි සහනදායී ක්රමවේදයක් අනුගමනය කිරීමේ අවශ්යතාවයයි.
ගයන්ත දෙහිවත්ත මහතාගේ විග්රහය තුළින් තවදුරටත් පැහැදිලි වන්නේ මෙම බදු ප්රතිපත්තිය හුදෙක් සංඛ්යා දත්ත පිළිබඳ ප්රශ්නයක් නොව, එය මෙරට මිනිසුන්ගේ ජීවන මට්ටම තීරණය කරන සමාජයීය අර්බුදයක් බවයි.
බදු බර සහ ආදායම අතර පරතරය – මහාචාර්ය ප්රසන්න පෙරේරාගේ විග්රහය
පේරාදෙණිය විශ්වවිද්යාලයේ මහාචාර්ය ප්රසන්න පෙරේරා පෙන්වා දෙන්නේ 2022 වසරේ සිට 2025 දක්වා කාලය තුළ පුද්ගලයකු මත පැටවෙන බදු බර දෙගුණයකට වඩා වැඩි වී ඇති බවයි. 2022 වසරේදී රුපියල් 78,947ක් වූ ඒක පුද්ගල බදු බර, 2025 වන විට රුපියල් ලක්ෂ දෙකකට ආසන්න වනු ඇතැයි ගණනය කර තිබේ.
මෙහි ඇති භයානකම තත්ත්වය නම්, රටේ ආදායම වැඩි වන වේගයට වඩා පස් ගුණයක වේගයකින් බදු බර ඉහළ යාමයි. මෙය සාමාන්ය ජනතාවගේ ජීවන තත්ත්වය අගාධයට ඇද දමන “පිළිලයක්” වැනි බව මහාචාර්යවරයා අවධාරණය කරයි. විශේෂයෙන් වැට් බද්ද වැනි වක්ර බදු අවසානයේ පතිත වන්නේ පාරිභෝගිකයා මත බැවින්, හාල් කිලෝවේ සිට ප්රවාහන ගාස්තුව දක්වා සෑම මිලක්ම ඉහළ යාම වැළැක්විය නොහැක.
ණය පොලිය පියවීමට ජනතාවගෙන් බදු ගැනීම සාධාරණද?
ආර්ථික විශ්ලේෂක ධනුෂ ගිහාන් පතිරණ මහතා පවසන්නේ රජය එකතු කරන බදු ආදායමෙන් 60%කට වඩා වැය වන්නේ ලබාගත් ණයවල පොලිය පියවීමට පමණක් බවයි. පසුගිය රජයන් විසින් සිදුකළ ව්යාපෘතිවල දූෂණ හා අක්රමිකතා හේතුවෙන් සිදු වූ පාඩුව අද බදු ලෙස ගෙවීමට සිදුව ඇත්තේ සාමාන්ය මහජනතාවටය.
එමෙන්ම, ආසියාවේ අඩුම මූර්ත වැටුප හිමි රට බවට ලංකාව පත්ව තිබීමත්, ජනගහනයෙන් විශාල පිරිසක් ආහාර අනාරක්ෂිතතාවයෙන් (Food Insecurity) පෙළීමත් හමුවේ මෙවැනි දැවැන්ත බදු පැනවීම් සමාජ අසහනයට පාර කපන බව ඔහු පෙන්වා දෙයි.
අලුත් වැට් (VAT) සංශෝධනවලින් අපට වන බලපෑම
ධනනාත් ප්රනාන්දු මහතා පෙන්වා දෙන පරිදි, වැට් බද්ද සඳහා ලියාපදිංචි විය යුතු වාර්ෂික පිරිවැටුම් සීමාව (Threshold) රුපියල් මිලියන 60 සිට මිලියන 36 දක්වා අඩු කර ඇත. මෙහි සරල අර්ථය නම්,
* දිනකට රුපියල් ලක්ෂයකට වඩා ආදායමක් ලබන කුඩා හෝටලයක් හෝ කඩයක් පවා වැට් දැලට හසුවේ.
* මෙය බත් පැකට් එකේ හෝ කොත්තු රොටියේ මිල ඉහළ යාමට සෘජුවම බලපායි.
* නෙට්ෆ්ලික්ස් (Netflix), ගූගල් වැනි ඩිජිටල් සේවාවන් සඳහාද 18%ක බද්දක් අය කිරීමට යෝජනා වී ඇත.
වක්ර බදුද? සෘජු බදුද?
ආචාර්ය අමාලි වෙදගෙදර මහත්මිය පවසන්නේ ලංකාවේ බදු ව්යුහය තුළ ඇති අසමානතාවය විශාල ගැටලුවක් බවයි. ධනවතුන් සහ දුප්පතුන් යන දෙකොටසම එක හා සමානව ගෙවන ‘වක්ර බදු’ (වැට් වැනි) වෙනුවට, පුද්ගලයාගේ ආදායම සහ දේපළ මත පදනම් වූ ‘සෘජු බදු’ වැඩි විය යුතු බව ඇයගේ මතයයි. සමාජ සාධාරණත්වය ඉටු වන්නේ එවිටය.
අවසාන නිගමනය
බදු යනු රටක් පවත්වාගෙන යාමට අත්යවශ්ය සාධකයකි. නමුත් එම බදු පැනවීම ජනතාවට දරාගත නොහැකි මට්ටමකට පැමිණි විට එය සමස්ත ආර්ථිකයම විනාශ කිරීමට සමත් වේ. විශේෂයෙන්ම බදු පැහැර හරින මහා පරිමාණ සමාගම්වලින් බදු අය කර ගැනීමට රජය අපොහොසත් වීමත්, එහි බර සාමාන්ය ජනතාව මත පැටවීමත් බරපතල අසාධාරණයකි.
Call to Action (CTA)
මෙම ලිපිය ගැන ඔබ සිතන්නේ කුමක්ද? ඔබේ අදහස් අප හා බෙදාගන්න. මෙය ඔබේ මිතුරන් සහ පවුලේ අය සමඟත්, ඔබේ සමාජ මාධ්ය ගිණුම් වලත් share කර සංවාදයක් ආරම්භ කරන්න.
