ලෝක වෙළඳපොළේ තෙල් මිල ඩොලර් 100 පනී. මැදපෙරදිග ගැටුමක් ලංකාවේ ආර්ථිකය නැවත අගාධයකට ඇද දමයිද? ගැඹුරු විමසුමක්.
හිතන්න, දැන් 2026 වසරේ මාර්තු මාසය. මැදපෙරදිග ගැටුමක් නිසා ලෝකයේ ප්රධානතම තෙල් ප්රවාහන මාර්ගයක් වන හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය වසා දමා තිබෙනවා. ලෝක වෙළඳපොළේ බොරතෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 100ත් පැනලා, ඩොලර් 108ක් දක්වා ඉහළ ගිහින්. 2022 අර්බුදයෙන් සහ 2025 “ඩිට්වා” සුළි කුණාටුවෙන් යන්තම් ගොඩ එමින් සිටින ශ්රී ලංකාවට මේ ආරංචියෙන් දැනෙන්නේ දැඩි කම්පනයක්.
මෙය හුදෙක් ප්රබන්ධයක් නොවේ. ගෝලීය බලශක්ති වෙළෙඳපොළේ සිදුවන සුළු වෙනසක් පවා අපේ රටට දැඩිව බලපාන බව අප අත්දැකීමෙන් දන්නවා. එසේනම්, මෙවැනි අනාගත අර්බුදයකට අප සූදානම්ද? එය අපේ ආර්ථිකයට, ඔබේ මුදල් පසුම්බියට, සහ එදිනෙදා ජීවිතයට බලපාන්නේ කෙසේද? මේ, ඒ පිළිබඳ ගැඹුරු විමසුමක්.
ගෝලීය අර්බුදය – සිදුවන්නේ කුමක්ද?
හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය කියන්නේ ලෝකයේ බලශක්ති සැපයුමේ හදවත වගේ. ලෝකයේ තෙල්වලින් 20%ක් විතර ප්රවාහනය කරන්නේ මේ පටු මුහුදු තීරය හරහා. ඉරානය, සෞදි අරාබිය වගේ ප්රධාන තෙල් නිෂ්පාදකයින්ගේ අපනයන මාර්ගයත් මෙයයි. යම් හෙයකින් මෙම මාර්ගය අවහිර වුවහොත්, ලෝක වෙළෙඳපොළට ලැබෙන තෙල් සැපයුම එක රැයකින් කඩා වැටෙනවා.
අපේ විශ්ලේෂණයට අනුව, 2026 වසරේ මෙවැනි භූ-දේශපාලනික ගැටුමක් නිසා එම මාර්ගය අවහිර වුවහොත්, තෙල් මිල ඩොලර් 108 ඉක්මවා, ඩොලර් 150 දක්වා වුවද ඉහළ යා හැකියි. මේ මිලට සැපයුම අඩුවීම විතරක් නෙවෙයි, යුද අවදානම නිසා වැඩිවන රක්ෂණ ගාස්තු සහ ප්රවාහන වියදම් ද ඇතුළත් වෙනවා.
ලංකාවට දැනෙන රස්නය – අපේ ආර්ථිකයට වන බලපෑම
තෙල් මිල වැඩිවීම අපේ රටට පැති කිහිපයකින්ම බලපානවා.
1. ඩොලර් සංචිතයට වන පීඩනය –
සරලව කිව්වොත්, තෙල් ගේන්න වැඩිපුර ඩොලර් වියදම් කරන්න සිදුවන විට, අත්යවශ්ය බෙහෙත්, ආහාර වැනි දේ ගේන්න තියෙන ඩොලර් ප්රමාණය අඩු වෙනවා. 2025 අවසානයේ අපේ ඩොලර් සංචිතය බිලියන 6.8ක් වැනි ස්ථාවර මට්ටමක තිබුණත්, තෙල් මිල ඉහළ යාමත් සමඟ මාසික ඉන්ධන බිල ඩොලර් මිලියන 75 සිට ඩොලර් මිලියන 110 දක්වා ඉහළ යා හැකියි. මෙය අපේ සංචිත වේගයෙන් හිඳී යාමට සහ රුපියල තවත් පීඩනයකට ලක් වීමට හේතුවක්.
2. ඉන්ධන මිල, බස් ගාස්තු සහ උද්ධමනය –
අපේ රටේ දැන් ක්රියාත්මක වෙන්නේ මිල සූත්රයක්. ඒ කියන්නේ ලෝක වෙළඳපොළේ මිල වැඩිවෙනකොට, අපේ රටේත් ඉන්ධන මිල වැඩි කරන්න වෙනවා. ඉන්ධන මිල වැඩිවීමත් සමඟ, බස් ගාස්තු, ප්රවාහන ගාස්තු, එළවළු සහ අනෙක් භාණ්ඩවල මිල ගණන් ද ඉහළ යනවා. 2026 පෙබරවාරි වන විට 1.6% වැනි අඩු මට්ටමක පවතින උද්ධමනය, මෙම බලශක්ති කම්පනය නිසා නැවතත් 5% සීමාව ඉක්මවා යා හැකියි.
3. විදුලි බිලටත් එන අභියෝගය –
අපේ විදුලි උත්පාදනය තවමත් විශාල වශයෙන් රඳා පවතින්නේ තෙල් සහ ගල්අඟුරු වැනි තාප බලාගාර මත. තෙල් මිල ඉහළ යන විට, විදුලිය නිපදවීමේ වියදම ද ඉහළ යනවා. ජල විදුලියෙන් පමණක් රටේ අවශ්යතාව සපුරන්න බැරි නිසා, අනිවාර්යයෙන්ම විදුලි බිල වැඩි කිරීමට රජයට සිදු වෙනවා. සපුගස්කන්ද පිරිපහදුවට බොරතෙල් නැව් පැමිණීම පමා වුවහොත්, එහි කටයුතු නතර වී විදුලි උත්පාදනයට අවශ්ය දැවිතෙල් හිඟයක් පවා ඇතිවිය හැකියි.
විසඳුම කුමක්ද? රජය ගත යුතු පියවර
මෙවැනි අර්බුදයක් හුදෙක් බලා සිටිය හැකි දෙයක් නොවේ. එයට මුහුණ දීමට රජය මෙන්ම පුරවැසියන් ලෙස අප ද සූදානම් විය යුතුයි.
කෙටිකාලීන විසඳුම් –
* ඉන්ධන සංචිත තර කිරීම – රට තුළ පෝලිම් ඇතිවීම වැළැක්වීමට මාසයකටවත් සෑහෙන ඉන්ධන සංචිතයක් පවත්වා ගැනීම.
* විකල්ප සැපයුම්කරුවන් සෙවීම – මැදපෙරදිගින් පිටත රුසියාව වැනි රටවල් සමඟ තෙල් මිලදී ගැනීම් ගැන සාකච්ඡා කිරීම.
* ඉන්ධන පිරිමැසීම – රාජ්ය සහ පෞද්ගලික අංශවලට ‘Work from Home’ වැනි ක්රම හඳුන්වා දී අනවශ්ය ගමන් බිමන් සීමා කිරීම.
දිගුකාලීන විසඳුම් (නියම විසඳුම) –
* පුනර්ජනනීය බලශක්තියට යොමු වීම – ආනයනික තෙල් මත යැපීම අවම කිරීමට ඇති එකම විසඳුම සූර්ය බලය සහ සුළං බලයයි. සියඹලාණ්ඩුව වැනි මහා පරිමාණ සූර්ය බල උද්යාන කඩිනම් කිරීම සහ සෑම නිවසකම වහල මත සූර්ය පැනල සවි කිරීමට දිරි දීම අත්යවශ්යයි.
* රාජ්ය ආයතන කාර්යක්ෂම කිරීම – ඛනිජ තෙල් නීතිගත සංස්ථාව (CPC) සහ ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලය (CEB) වැනි ආයතනවල පාඩු අවම කර, ඒවා මූල්යමය වශයෙන් ස්වාධීන ආයතන බවට පත් කිරීම.
* අඩු ආදායම්ලාභීන් ආරක්ෂා කිරීම – මිල ඉහළ යන විට, ‘අස්වැසුම’ වැනි සුබසාධන වැඩසටහන් හරහා පීඩාවට පත්වන ජනතාවට ඉලක්කගත සහනාධාර ලබා දීම.
නිගමනය
2026 හෝමූස් අර්බුදය යනු අනාගතයේදී අප මුහුණ දිය හැකි එක් අභියෝගයක් පමණයි. මෙවැනි “ආර්ථික සුනාමි” තත්ත්වයකට මුහුණ දීමට නම්, කෙටිකාලීන විසඳුම්වලින් ඔබ්බට ගොස්, රටේ බලශක්ති ප්රතිපත්තියේ ව්යුහාත්මක වෙනසක් සිදු කළ යුතුමයි. පුනර්ජනනීය බලශක්තිය කරා යන ගමන වේගවත් කිරීම, අපනයන ශක්තිමත් කිරීම සහ මූල්ය විනයක් පවත්වා ගැනීම හරහා පමණක් අපට මෙම අභියෝග ජයගත හැකිය. මෙම අර්බුදය, අපේ ආර්ථිකයේ සහ බලශක්ති ක්ෂේත්රයේ දුර්වලතා හඳුනාගෙන ඒවා නිවැරදි කර ගැනීමට ලැබුණු අවස්ථාවක් ලෙස සලකා කටයුතු කිරීම අප සැමගේ වගකීමකි.
