අද (21) ශ්රී ලංකා ආර්ථිකයට ප්රබල කම්පනයක් එක් කරමින්, ශ්රී ලංකා රුපියල ඇමරිකානු ඩොලරයට සාපේක්ෂව කැපී පෙනෙන ලෙස අවප්රමාණය විය. පසුගිය දෙවසරක කාලය පුරා පැවති සාපේක්ෂ ස්ථාවරත්වය බිඳ දමමින්, එදින ඩොලරයේ නිල විකුණුම් මිල රුපියල් 350 සීමාවද පසුකර රුපියල් 354.03 ක් දක්වා ඉහළ ගියේය. මහ බැංකු වාර්තාවලට අනුව ගැණුම් මිල සටහන් වූයේ රුපියල් 342.63 ක් වශයෙනි.
මෙය 2023 මාර්තු මසට පසු රුපියල වාර්තා කළ අවම අගයයි. මැයි 20 වනදා රුපියල් 342.00 ක් ලෙස පැවති ඩොලරයේ විකුණුම් මිල, පැය 24 ක් ඇතුළත රුපියල් 12.03 කින් (ආසන්න වශයෙන් 3.52% කින්) ඉහළ යාම වෙළෙඳපොළ තුළ දැඩි කතාබහක් නිර්මාණය කර තිබේ. රුපියල මෙලෙස දරුණු ලෙස අවප්රමාණය වීමට බලපෑ හේතු, වාණිජ බැංකුවල ප්රතිචාර සහ ඉදිරි ආර්ථික බලපෑම පිළිබඳව ‘විමසුම’ විශේෂාංගයෙන් අප සිදුකළ ගැඹුරු විශ්ලේෂණය මෙන්න.
ඩොලරය හමුවේ වාණිජ බැංකු හැසිරුණු හැටි
රාජ්ය සහ පෞද්ගලික වාණිජ බැංකුද පවතින ඩොලර් හිඟයට මුහුණ දීම සඳහා තම විදේශ විනිමය අනුපාතික වහාම ඉහළ දැමීමට පියවර ගත්තේය. එහිදී මහජන බැංකුව, කොමර්ෂල් බැංකුව, NDB සහ සම්පත් බැංකුව යන සියල්ලම තම විකුණුම් මිල රුපියල් 354 සීමාවට ආසන්නව පවත්වා ගැනීමට කටයුතු කළේය.
කෙසේ වෙතත්, මේ අතරතුර හැටන් නැෂනල් බැංකුව (HNB) සහ සෙලාන් බැංකුව විශේෂිත වෙළෙඳපොළ හැසිරීම් පෙන්නුම් කළේය. සෙලාන් බැංකුව සිය අනුපාතිකයන් වෙනස් නොකර (ගැණුම් මිල 333.75 සහ විකුණුම් මිල 345.50) ස්ථාවරව තබාගත් අතර, HNB බැංකුව අසාමාන්ය ලෙස සිය ගැණුම් මිල (රු. 346.00) විකුණුම් මිලට (රු. 345.50) වඩා ඉහළ අගයක පවත්වාගෙන ගියේය. මෙය වෙළෙඳපොළේ පවතින දැඩි අස්ථාවරත්වය සහ බැංකු තුළට ඩොලර් ආකර්ෂණය කරගැනීමට පවතින තරඟකාරීත්වය පෙන්නුම් කරන්නකි.
රුපියල පල්ලම් බසින්නට මුල් වූ ප්රධාන හේතු 3ක්
මෙම ක්ෂණික කඩා වැටීම හුදු සමපේක්ෂණ (Speculative) තත්ත්වයක් නොව, මෙරට ආර්ථිකයේ ව්යුහාත්මක වෙනස්වීම් කිහිපයක ප්රතිඵලයකි.
* ලෝක වෙළෙඳපොළේ තෙල් මිල ඉහළ යාම – මැදපෙරදිග කලාපයේ පවතින භූ-දේශපාලනික නොසන්සුන්තාව හේතුවෙන් ගෝලීය බොරතෙල් මිල ශීඝ්රයෙන් ඉහළ ගොස් ඇත. මෙරට ඉන්ධන පරිභෝජනයද ඉහළ ගොස් ඇති පසුබිමක, 2026 මාර්තු මාසයේදී පමණක් ඉන්ධන ආනයන වියදම 74.7% කින් ඉහළ ගොස් ඩොලර් මිලියන 630 ක් දක්වා කැපී පෙනෙන ලෙස වර්ධනය විය. මේ නිසා ඉන්ටර්බෑන්ක් (Interbank) වෙළෙඳපොළ තුළ ඩොලර් සඳහා විශාල ඉල්ලුමක් නිර්මාණය විය.
* සංචාරක ආදායම මන්දගාමී වීම – පසුගිය 2025 වසර පුරා ආර්ථිකයට ශක්තියක් වූ සංචාරක ව්යාපාරයේ ආදායම් සහ විදේශ ප්රේෂණ (Remittances) ගලා ඒම මේ වන විට යම් දුරකට සීමා වී ඇත.
* ආනයන වියදම් ඉහළ යාම – කර්මාන්ත සහ පරිභෝජනය සඳහා අත්යවශ්ය ද්රව්ය ආනයනය ඉහළ යාම නිසා බාහිර ගෙවුම් ශේෂය මත දැඩි පීඩනයක් එල්ල වී තිබේ.
සාමාන්ය ජනතාවට සහ ව්යාපාරවලට සිදුවන බලපෑම කුමක්ද?
රුපියල බාල්දු වීමත් සමඟ ඉදිරියේදී රට තුළ පිරිවැය මත පදනම් වූ උද්ධමනයක් (Cost-Push Inflation) නිර්මාණය වීම වැළැක්විය නොහැක.
විශේෂ අවධානයට – ආනයනික අමුද්රව්ය, ඉන්ධන සහ ඖෂධ මිල ඉහළ යාම හේතුවෙන් ඉදිරියේදී විදුලි සහ ජල ගාස්තු වැනි පොදු උපයෝගිතා පිරිවැයද ඉහළ යාමේ අවධානමක් පවතී.
නිෂ්පාදන අංශයේ අපනයනකරුවන්ට රුපියල බාල්දු වීමෙන් nominal (නාමික) ලාභයක් ලැබුණද, ඔවුන්ගේ නිෂ්පාදන පිරිවැය (අමුද්රව්ය සහ බලශක්ති පිරිවැය) ඉහළ යාම නිසා ගෝලීය වෙළෙඳපොළ තුළ ශ්රී ලාංකීය නිෂ්පාදනවල තරඟකාරීත්වය අඩුවීමේ තර්ජනයක් පවතී.
අනෙක් අතට, රුපියල අවප්රමාණය වීම රජයේ බදු ආදායම් කෙරෙහි අපූර්ව බලපෑමක් එල්ල කර ඇත. ශ්රී ලංකා රේගුව මැයි මාසයේ පළමු දින 18 තුළ පමණක් රුපියල් බිලියන 122 ක බදු ආදායමක් උපයාගෙන ඇත්තේ මාසික ඉලක්කයෙන් 65% ක් සපුරාලමිනි. මෙයට හේතුව ආනයනික භාණ්ඩවල රුපියල් වටිනාකම ඉහළ යාම නිසා අයකරන බදු මුදලද නාමිකව ඉහළ යාමයි. එහෙත් විදේශ ණය වාරික ගෙවීමේදී රජයට මෙම වාසිය අහිමි වී යනු ඇත.
මීළඟ පියවර කුමක් විය යුතුද?
පවතින තත්ත්වය පාලනය කිරීම සඳහා ශ්රී ලංකා මහ බැංකුව (CBSL) විසින් ඉදිරියේදී දැඩි මූල්ය ප්රතිපත්තියක් අනුගමනය කිරීමට සිදුවනු ඇත. ආනයන සඳහා ලබාදෙන ණය සීමා කිරීම සහ වෙළෙඳපොළ අස්ථාවරත්වය මඟහැරවීමට හදිසි ඩොලර් මැදිහත්වීම් සිදුකිරීමට මහ බැංකුවට සිදුවනු ඇත. ව්යාපාරික ප්රජාවද ඉදිරි කාලය තුළ බලශක්ති කාර්යක්ෂමතාව ඉහළ නැංවීමට සහ දේශීය අමුද්රව්ය වෙත යොමුවීමට වහාම පියවර ගත යුතුය.
Call to Action (CTA)
මෙම ලිපිය ගැන ඔබ සිතන්නේ කුමක්ද? ඔබේ අදහස් අප හා බෙදාගන්න. මෙය ඔබේ මිතුරන් සහ පවුලේ අය සමඟත්, ඔබේ සමාජ මාධ්ය ගිණුම් වලත් share කර සංවාදයක් ආරම්භ කරන්න.
